تبدیل جیوه به طلا با همجوشی هسته‌ای؛ ماراتون فیوژن مدعی شکستن رکورد سرن است، اما این دستاورد و امکان تولید اقتصادی طلای مصنوعی هنوز تأیید مستقل نشده است.
شرکت ماراتون فیوژن مدعی است با استفاده از نوترون‌های حاصل از همجوشی هسته‌ای، جیوه را به طلای پایدار تبدیل کرده و از رکورد پیشین سرن فراتر رفته است؛ بااین‌حال، نبود داده‌های کافی برای بررسی مستقل، صحت این ادعا و امکان تولید اقتصادی طلا با این روش را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.
ماراتون فیوژن چگونه مدعی تولید طلا شد؟
به گزارش قدس آنلاین، تبدیل فلزات معمولی به طلا که قرن‌ها یکی از رؤیاهای کیمیاگران بود، با پیشرفت فیزیک هسته‌ای از یک تصور تاریخی به امکانی علمی تبدیل شده است. اکنون یک استارت‌آپ آمریکایی به نام «ماراتون فیوژن» (Marathon Fusion) مدعی است که توانسته با استفاده از نوترون‌های حاصل از واکنش‌های همجوشی هسته‌ای، جیوه را به طلای پایدار تبدیل کند.
این شرکت مستقر در سان‌فرانسیسکو در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که آزمایش موردنظر را ماه گذشته انجام داده و به نرخ تولیدی ۱۰ برابر رکورد گزارش‌شده از سوی سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای، معروف به سرن (CERN)، دست یافته است.
بااین‌حال، انتشار این خبر به معنای تأیید مستقل آن نیست. تا زمان انتشار گزارش‌های موجود، مقدار طلای تولیدشده، خلوص محصول، بازده فرایند و هزینه انجام آزمایش به‌صورت کامل و قابل ارزیابی عمومی اعلام نشده است. بنابراین، این دستاورد را فعلاً باید ادعای یک شرکت فناوری دانست که برای اثبات قطعی به بررسی مستقل نیاز دارد.
تبدیل جیوه به طلا از نظر علمی چگونه امکان‌پذیر است؟
برای درک این ادعا، باید میان واکنش‌های شیمیایی و واکنش‌های هسته‌ای تفاوت قائل شد. واکنش‌های شیمیایی ساختار هسته اتم را تغییر نمی‌دهند؛ به همین دلیل، نمی‌توان با روش‌های معمول شیمیایی یک عنصر را به عنصر دیگری تبدیل کرد.
در مقابل، واکنش‌های هسته‌ای می‌توانند ترکیب هسته اتم را تغییر دهند و در نتیجه، یک عنصر به عنصر دیگری تبدیل شود. این فرایند که «تبدیل هسته‌ای» نام دارد، از نظر علمی شناخته‌شده است.
روش پیشنهادی ماراتون فیوژن بر استفاده از نوترون‌های پرانرژی حاصل از واکنش همجوشی دوتریوم و تریتیوم است. طبق سازوکار مطرح‌شده، تابش نوترونی به ایزوتوپ جیوه۱۹۸ می‌تواند به تشکیل جیوه۱۹۷ منجر شود. این ایزوتوپ ناپایدار است و در ادامه، با واپاشی رادیواکتیو به طلای پایدار ۱۹۷ تبدیل می‌شود.
البته باید توجه داشت که شناخته‌شده بودن این مسیر هسته‌ای، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که آزمایش اعلام‌شده از سوی شرکت با بازده و کیفیت مورد ادعا انجام شده است.
رکورد سرن در تولید طلا چه بود؟
سرن در مه ۲۰۲۵ نتایج پژوهش همکاری ALICE در برخورددهنده بزرگ هادرونی (LHC) را منتشر کرد. بر اساس این گزارش، برخوردهای پرانرژی هسته‌های سرب در این دستگاه طی دوره فعالیت سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸، به تولید حدود ۸۶ میلیارد هسته طلا منجر شده بود.
جرم معادل این هسته‌ها حدود ۲۹ پیکوگرم، برابر با ۲۹ تریلیونیم گرم، برآورد شد؛ مقداری که حتی برای مشاهده با چشم غیرمسلح قابل توجه نیست.
در آزمایش سرن، هسته‌های طلا برای مدت بسیار کوتاهی تشکیل می‌شدند و پیش از آنکه بتوان از آن‌ها محصولی قابل استفاده به دست آورد، در برخورد با اجزای دستگاه از بین می‌رفتند.
روش پیشنهادی ماراتون فیوژن با سازوکاری متفاوت، بر استفاده از نوترون‌های همجوشی برای تبدیل جیوه به طلا استوار است. ازاین‌رو، مقایسه عملکرد این دو روش مستلزم مشخص بودن معیارهای اندازه‌گیری، مدت آزمایش و مقدار واقعی محصول تولیدشده است.
آیا رکورد سرن واقعاً ۱۰ برابر شکسته شده است؟
ماراتون فیوژن مدعی است نرخ تولید طلای آن ۱۰ برابر رکورد سرن بوده است؛ اما برای ارزیابی این ادعا، باید مشخص شود که منظور از این مقایسه دقیقاً چیست.
برای مثال، نرخ تولید در واحد زمان با مقدار کل طلای تولیدشده در یک دوره مشخص تفاوت دارد. همچنین، تولید هسته‌های طلا در یک برخورددهنده با تولید و بازیابی طلای پایدار از یک فرایند نوترونی، شرایط فنی یکسانی ندارد.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده پس از اعلام شرکت، داده‌های عمومی ارائه‌شده برای تعیین مقدار طلای تولیدشده و بازسازی مستقل آزمایش کافی نیستند. در نتیجه، نمی‌توان ادعای شکستن رکورد سرن را بدون قید و شرط یک واقعیت علمی اثبات‌شده تلقی کرد.
آیا طلای تولیدشده در آزمایشگاه می‌تواند قیمت طلا را کاهش دهد؟
یکی از پرسش‌های مهم پس از انتشار این خبر، تأثیر احتمالی تولید مصنوعی طلا بر بازار جهانی این فلز گران‌بهاست. بااین‌حال، میان امکان تبدیل هسته‌ای جیوه به طلا و تولید اقتصادی آن در مقیاس صنعتی فاصله زیادی وجود دارد.
تولید تجاری طلا با این روش به زیرساخت‌های پیچیده همجوشی هسته‌ای، تأمین مواد اولیه، کنترل تابش، جداسازی محصول و مدیریت پسماندهای احتمالی نیاز دارد. علاوه بر این، باید مشخص شود که چه مقدار طلا در برابر انرژی و هزینه مصرف‌شده تولید می‌شود و چه سهمی از آن را می‌توان با اطمینان بازیابی کرد.
در مطالعات نظری پیشین ماراتون فیوژن، تولید چند تن طلا در سال برای نیروگاه‌های همجوشی بزرگ پیش‌بینی شده بود؛ اما این ارقام برآوردهای مدل‌سازی‌شده‌اند و نباید با تولید واقعی در یک آزمایش یا فعالیت تجاری اثبات‌شده اشتباه گرفته شوند.
در حال حاضر، شواهد منتشرشده برای نتیجه‌گیری درباره عرضه انبوه طلای مصنوعی یا کاهش قیمت جهانی آن کافی نیست.
ماراتون فیوژن چه هدف دیگری را دنبال می‌کند؟
فعالیت این شرکت تنها به تبدیل جیوه به طلا محدود نمی‌شود. ماراتون فیوژن در حوزه توسعه فناوری همجوشی هسته‌ای و سامانه‌های مرتبط با تأمین سوخت نیروگاه‌های آینده فعالیت می‌کند.
این شرکت همچنین از توسعه سانتریفیوژ پلاسما برای جداسازی ایزوتوپ‌ها سخن گفته است؛ فناوری‌ای که می‌تواند در تأمین مواد مورد نیاز فرایند همجوشی کاربرد داشته باشد. بااین‌حال، هر یک از این ادعاهای فنی باید بر اساس شواهد و نتایج آزمایشگاهی مربوط به خود ارزیابی شود.
جمع‌بندی؛ ادعایی که هنوز به اثبات مستقل نیاز دارد
تبدیل هسته‌ای عناصر و تولید مصنوعی طلا از نظر فیزیک هسته‌ای امکان‌پذیر است و نتایج آزمایش سرن نیز نمونه‌ای مستند از تشکیل هسته‌های طلا در برخورددهنده ذرات به شمار می‌رود.
بااین‌حال، ادعای ماراتون فیوژن درباره تبدیل جیوه به طلای پایدار و ثبت نرخ تولیدی ۱۰ برابر رکورد سرن، هنوز به شواهد عمومی کافی برای تأیید مستقل نیاز دارد. انتشار داده‌های کامل آزمایش، مشخص شدن مقدار و خلوص محصول و ارائه اطلاعات درباره هزینه و بازده فرایند می‌تواند امکان ارزیابی دقیق‌تر این دستاورد را فراهم کند.
بنابراین، در شرایط فعلی، خبر تبدیل جیوه به طلا را باید گزارشی درباره ادعای یک شرکت فناوری دانست، نه نشانه‌ای قطعی از آغاز تولید انبوه طلای مصنوعی یا تغییر قریب‌الوقوع بازار جهانی طلا.