اقتصادنیوز: آماده‌سازی گزینه‌های نظامی، افزایش حضور نیروهای آمریکا در منطقه و تهدیدهای متقابل تهران و واشنگتن نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان با موانع جدی روبه‌رو است. با وجود این، آماده بودن گزینه‌های حمله به معنای اتخاذ تصمیم نهایی برای اجرای آن‌ها نیست؛ تصمیمی که می‌تواند پیامدهایی فراتر از میدان نبرد و بر امنیت منطقه، زیرساخت‌های انرژی و بازار جهانی نفت داشته باشد.
به گزارش اقتصادنیوز، هم‌زمان با بن‌بست مذاکرات دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، گزارش‌ها از آماده‌سازی گزینه‌های نظامی آمریکا برای حمله مجدد به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره حکایت دارد. در این میان، دونالد ترامپ احتمال ازسرگیری حملات را رد نکرده است.
در مقابل، مقامات ایرانی هشدار داده‌اند که هرگونه حمله جدید آمریکا یا اسرائیل با پاسخی گسترده‌تر و متفاوت‌تر از گذشته روبه‌رو خواهد شد؛ وضعیتی که در کنار افزایش قیمت نفت و تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه، نگرانی‌ها از بازگشت درگیری‌ها را تشدید کرده است.
گزینه‌های نظامی روی میز کاخ سفید
فیلیپ تیموجیا در هیل نوشت: فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، گزینه‌های لازم برای انجام حملات تکمیلی علیه ایران را آماده کرده است. اجرای این حملات به تأیید کاخ سفید بستگی دارد. یک منبع مطلع از برنامه‌ریزی‌های نظامی آمریکا گفته است که گزینه‌های مختلف حمله در اختیار پنتاگون قرار گرفته و به پیت هگست، وزیر دفاع، ارائه شده‌اند.
اقتصادنیوز: تاریخ نمونه‌هایی از سازوکارهای جایگزین برای حفظ تجارت در شرایط رقابت قدرت‌های بزرگ ارائه می‌دهد. یکی از نمونه‌هایی که معمولاً در این زمینه مطرح می‌شود، کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶ است که همچنان عبورومرور از تنگه‌های بسفر و داردانل ترکیه را تنظیم می‌کند. با این حال، الگویی مناسب‌تر شاید در جایی کمتر مورد توجه قرار گرفته باشد: رود دانوب پس از جنگ کریمه.
بر اساس این گزارش، ترامپ قصد دارد تا زمان تصمیم‌گیری نهایی، گزینه‌های خود را باز نگه دارد. گریگوری برو، کارشناس مسائل ایران در گروه اوراسیا نیز احتمال داده است که واشنگتن پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر بار دیگر به حملات نظامی علیه ایران روی بیاورد.
هریسون من، مقام پیشین مرکز منطقه‌ای خاورمیانه و آفریقای آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، دو مسیر احتمالی برای تشدید درگیری‌ها ترسیم کرده است: نخست، ازسرگیری حملات به اهداف نظامی و سیاسی در داخل خاک ایران و دوم، هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی و انرژی، به‌ویژه در صورت مشارکت اسرائیل در عملیات جدید.
نویسنده مدعی شد: آمریکا از ماه آوریل عمدتاً حملات خود را به اهدافی در سواحل ایران محدود کرده است. این رویکرد احتمالاً با هدف کاهش خطر تشدید تنش و جلوگیری از سرنگونی هواپیماهای بیشتر اتخاذ شده بود.
یک مقام پنتاگون در پاسخ به پرسش هیل درباره برنامه‌های احتمالی حمله اعلام کرد که وظیفه این وزارتخانه، تدوین و ارائه گزینه‌های نظامی به رئیس‌جمهور است؛ با این حال، او از اظهارنظر درباره عملیات فرضی یا آینده خودداری کرد.
افزایش فشار نظامی در کنار فشار اقتصادی
تحرکات نظامی در شرایطی صورت می‌گیرد که دولت ترامپ در پی گرفتن امتیازهای گسترده‌تر از تهران است، اما مذاکرات دیپلماتیک به پیشرفت ملموسی نرسیده است. ترامپ پیش‌تر نیز احتمال حمله به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای را مطرح کرده بود. جمهوری‌خواهان برای حفظ اکثریت خود در این انتخابات در هر دو مجلس کنگره با رقابت روبه‌رو هستند.
نویسنده مدعی شد: دولت آمریکا بر این باور است که ترکیب تحریم‌ها و محاصره دریایی، فشار بر اقتصاد ایران را افزایش می‌دهد. واشنگتن ممکن است به این نتیجه رسیده باشد که افزودن فشار نظامی به فشارهای اقتصادی می‌تواند تهران را به پذیرش توافق وادار کند و راهی برای خروج آمریکا از جنگ فراهم آورد.
یکی دیگر از عوامل بررسی مجدد گزینه حمله نظامی، ناامیدی از روند دیپلماتیک است. در چند هفته اخیر، تهران بر مواضع قبلی خود پافشاری کرده و انعطاف مورد انتظار واشنگتن را نشان نداده است.
با این حال، برخی تحلیلگران منطقه‌ای تردید دارند که تکرار حملات آمریکا و اسرائیل بتواند رهبران ایران را به عقب‌نشینی وادار کند. حملات پیشین هم نتوانستند توان نظامی ایران را به‌طور کامل از بین ببرند یا ساختار رهبری سیاسی آن را فروبپاشند. در جریان مرحله فعال جنگ، نیروهای آمریکا و اسرائیل بخشی از پرتابگرها و ذخایر موشکی ایران را منهدم یا تخریب کردند. پنتاگون نیز ماه گذشته مدعی شد ارتش آمریکا بیش از ۹۰ درصد موشک‌های بالستیک ایران، صنایع دریایی نظامی و پهپادهای این کشور را نابود کرده است.
احتمال عملیات آبی - زمینی علیه ایران؟
آمریکا در حال حاضر بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی و حدود ۲۰ ناو جنگی در خاورمیانه دارد که شماری از آن‌ها در اجرای محاصره دریایی در دریای عرب مشارکت می‌کنند. دو گروه رزمی ناو هواپیمابر نیز در منطقه مستقر هستند و ناو هواپیمابر «یواس‌اس تئودور روزولت» برای پیوستن به حوزه عملیاتی سنتکام در راه است؛ اقدامی که احتمالاً با هدف جایگزینی ناو «یواس‌اس جورج واشنگتن» انجام می‌شود.
پنتاگون همچنین حدود چهار هزار تفنگدار دریایی و ملوان را در قالب یک گروه آماده عملیات آبی‌ـ‌خاکی، متشکل از سه شناور و به رهبری ناو «یواس‌اس مکین آیلند»، به منطقه اعزام کرده است. این نیروها و تجهیزات می‌توانند گزینه‌های بیشتری برای عملیات آبی‌ـ‌خاکی و مأموریت‌های دیگر در اختیار رئیس‌جمهور آمریکا قرار دهند.
ترامپ همچنین تهدید کرده است که ممکن است تأسیسات «پیک‌اکس مانتین» در نزدیکی مرکز غنی‌سازی اورانیوم نطنز را هدف قرار دهد. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند عمق زیاد این تأسیسات که بنا بر گزارش‌ها تا حدود دو هزار فوت زیر لایه‌های گرانیتی قرار دارد، ممکن است حتی استفاده از قدرتمندترین بمب‌های سنگرشکن آمریکا را نیز با محدودیت مواجه کند.
در تحولی دیگر، وزارت خارجه آمریکا روز چهارشنبه دستور خروج کارکنان غیرضروری دولت این کشور و اعضای خانواده‌های آن‌ها از عربستان سعودی را صادر کرد. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که حوثی‌ها به حملات خود علیه این کشور ادامه می‌دهند.
پاسخ تهران این بار متفاوت است
در مقابل، مقام‌های ایرانی چه در محافل خصوصی و چه در اظهارات علنی هشدار داده‌اند که در صورت حمله مجدد آمریکا یا اسرائیل، پاسخ تهران بزرگ‌تر، تهاجمی‌تر و متفاوت‌تر از واکنش‌های پیشین خواهد بود.
تهران تهدید کرده است که در صورت وقوع حمله، پایگاه‌های آمریکا، ناوهای جنگی، خطوط لوله نفت، پالایشگاه‌ها و متحدان واشنگتن در منطقه خلیج فارس می‌توانند هدف قرار گیرند. ایران همچنان از توانمندی‌های موشکی و پهپادی برخوردار است و مقام‌های منطقه‌ای همچنین زیرساخت‌هایی مانند کابل‌های زیردریایی در خلیج فارس، مراکز داده هوش مصنوعی و تأسیسات فناوری را در شمار اهداف احتمالی اعلام کرده‌اند.
ترامپ؛ توافق یا حمله نظامی؟
احتمال ازسرگیری درگیری‌ها در حالی مطرح شده که قیمت نفت به بالاترین سطح خود از ماه مه رسیده است. بهای نفت برنت روز جمعه از ۱۱۷ دلار در هر بشکه عبور کرد و نفت شاخص آمریکا، وست تگزاس اینترمدیت، در محدوده ۱۰۲ دلار معامله شد.
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه ترامپ در امور سوریه و عراق، روز جمعه احتمال حمله نظامی در آخر هفته را رد نکرد. او در مصاحبه‌ای گفت که رئیس‌جمهور همچنان آماده توافق است، اما مذاکرات ماه‌ها ادامه داشته و هنوز نتیجه مورد نظر واشنگتن حاصل نشده است.
ترامپ در واکنش به اظهارات باراک گفت از برنامه مشخصی برای حمله در آن مقطع اطلاع ندارد، اما در سخنرانی روز جمعه خود در فورت مایرز فلوریدا بار دیگر احتمال عملیات نظامی را مطرح کرد. او گفت آمریکا ممکن است عملیات دیگری با عنوان «خشم حماسی» انجام دهد، یا شاید هم طرف مقابل توافق را بپذیرد.
رئیس‌جمهور آمریکا روز چهارشنبه نیز گفته بود واشنگتن در حال مذاکره با ایران نیست و افزود که به‌زودی اتفاقی در این پرونده رخ خواهد داد؛ هرچند بسیاری زمان احتمالی آن را پس از انتخابات میان‌دوره‌ای می‌دانند.
مسیر نیمه تاریک دیپلماسی
آماده‌سازی گزینه‌های نظامی، افزایش حضور نیروهای آمریکا در منطقه و تهدیدهای متقابل تهران و واشنگتن نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان با موانع جدی روبه‌رو است. با وجود این، آماده بودن گزینه‌های حمله به معنای اتخاذ تصمیم نهایی برای اجرای آن‌ها نیست؛ تصمیمی که می‌تواند پیامدهایی فراتر از میدان نبرد و بر امنیت منطقه، زیرساخت‌های انرژی و بازار جهانی نفت داشته باشد.