اردبیل- ایرنا- محصول‌های کشاورزی استان اردبیل پیش از قرار گرفتن در سبد خرید خانوارها مسیری طولانی از زمین‌های زراعی و باغ‌ها تا مرکزهای جمع‌آوری، انبارها، میدان‌های عمده‌فروشی و مغازه‌ها را طی می‌کنند که در هر یک بدون آورده‌ای برای کشاورزان، هزینه‌هایی به قیمت نهایی مصرف‌کنندگان و سودی به جیب دلالان سرریز می‌شود.
به گزارش روز دوشنبه خبرنگار ایرنا، استان اردبیل به واسطه برخورداری از اراضی حاصل‌خیز، شرایط اقلیمی متنوع و ظرفیت بالای تولید محصولات زراعی و باغی، یکی از قطب‌های مهم کشاورزی کشور محسوب می‌شود و علاوه بر تامین بخشی از نیاز بازارهای داخلی، نقش مهمی در اشتغال و معیشت خانوارهای روستایی دارد.
این استان با برخورداری از ظرفیت‌های گسترده کشاورزی، دامداری، باغداری و گردشگری روستایی، یکی از مناطق دارای قابلیت‌های قابل توجه برای توسعه اقتصاد روستامحور در کشور به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اقتصادی در روستاهای استان به کشاورزی و دامداری وابسته است؛ فعالیت‌هایی که به عامل‌های مختلفی از جمله شرایط جوی، منابع آبی، هزینه نهاده‌های تولید و نوسان‌های بازار بستگی دارد.
مسائلی مانند محدود بودن صنایع تبدیلی و تکمیلی همانند سردخانه و انبار در کنار مشکل‌هایی که در بخش تامین و توزیع محصول‌های کشاورزی وجود دارد، موجب شده است که بخشی از ارزش اقتصادی در خارج از محل تولید ایجاد شود و سهم تولیدکننده روستایی از درآمد نهایی چندان متناسب با ظرفیت تولید نباشد.
در نتیجه این شرایط در استان، کشاورزان و دامداران اردبیلی که همه وقت و سرمایه خود را صرف تولید می‌کنند، از سهم کافی در قیمت نهایی محصول برخوردار نیستند و همین مساله در کاهش انگیزه فعالیت اقتصادی و ماندگاری در روستاها نیز اثرگذار شده است.
از جمله محصول‌های باغی می‌توان به انگور اشاره داشت که تابستان گذشته در فاصله نزدیک به ۸۰ کیلومتری از تاکستان‌های مشگین‌شهر تا بازار اردبیل با قیمت غیرمنطقی ۲ برابر بیشتر به فروش می‌رسید.
سیب‌زمینی به عنوان یکی از محصول‌های شاخص کشاورزی استان از دیگر نمونه‌های قابل توجه برای بررسی مسیر قیمت‌گذاری از مزرعه تا بازار مصرف است؛ چراکه فاصله چندانی بین زمین تا بازار اردبیل نیست ولی درگیر مشکلی مشابهی هستیم.
کشاورزی که ماه‌ها برای آماده‌سازی زمین، تهیه بذر، تامین کود و سم، آبیاری، مراقبت از محصول و برداشت آن تلاش می‌کند، برخلاف تصور رایج سهمی از افزایش بهای پرداختی مردم در بازار ندارد و هزینه بارگیری، حمل‌ونقل، انبارداری، بسته‌بندی، افت و ضایعات محصول و فعالیت واسطه‌های توزیع از جمله عامل‌هایی هستند که بر قیمت نهایی اثر می‌گذارند.
با وجود اینها نقش واسطه‌گران و منفعت‌طلبان در زنجیره‌های تامین و توزیع محصول‌های کشاورزی نیازمند بررسی دقیق‌تر است، زیرا حتی در شرایطی که باغداران محصولی مانند انگور را بسته‌بندی شده در میدان‌های میوه و تره‌بار تحویل می‌دهند نیز قیمت نهایی در سطح شهر به سرنوشت مشابه دچار می‌شود.
در چنین شرایطی عرضه مستقیم محصول‌های کشاورزی، توسعه بازارهای محلی، تقویت تعاونی‌های تولیدی و ایجاد ارتباط موثرتر میان کشاورزان و مرکزهای عرضه می‌تواند از جمله راهکارهای کاهش هزینه‌های توزیع و کوتاه‌تر شدن مسیر دسترسی محصول به مصرف‌کنندگان باشد.
کارشناسان مربوطه البته تحقق این هدف را نیازمند برنامه‌ریزی برای ساماندهی حمل و نقل، توسعه زیرساخت‌های انبارداری و سردخانه‌ای، شفافیت در قیمت‌گذاری و فراهم کردن امکان فروش منظم و مطمئن محصول‌های کشاورزی عنوان می‌کنند؛ عامل‌هایی که با منطقی‌تر کردن قیمت‌ها می‌توانند انتظار به‌حق خریداران را هم برآورده نمایند.
ضرورت پایش هوشمند مسیر مزرعه تا سفره
مسیر مزرعه تا سفره در استان اردبیل تنها بحث جابه‌جایی محصول‌های کشاورزی نیست، بلکه زنجیره‌ای اقتصادی است که معیشت تولیدکنندگان و هزینه زندگی مصرف‌کنندگان را به یکدیگر پیوند می‌دهد و از همین رو شناخت دقیق هزینه‌ها و سهم هر حلقه از آن می‌تواند زمینه‌ساز بازاری متعادل‌تر و منافع بیشتر برای هر۲ سوی این چرخه باشد.
فاصله میان قیمت نهایی فروش یک محصول کشاورزی سر زمین یا باغ و بهایی که مصرف‌کنندگان در بازار پرداخت می‌کنند، در واقع یکی از موضوع‌های قابل تامل در اقتصاد کشاورزی استان اردبیل است؛ استانی که با برخورداری از ظرفیت‌های گسترده تولید محصول‌های زراعی و باغی، نقش مهمی در تامین نیاز بازار کشور و معیشت خانوارهای شهری و روستایی دارد.
کشاورزان اردبیلی هر سال با صرف هزینه‌های قابل توجه برای تهیه نهاده‌ها، آماده‌سازی زمین، آبیاری، مراقبت و برداشت محصول، دسترنج خود را با قیمتی پایین روانه بازار کنند اما مصرف‌کنندگان با قیمتی بیشتر مواجه می‌شوند؛ موضوعی که نمایانگر اهمیت دوچندان مدیریت هوشمند بازار، نگهداری و توزیع محصول‌های کشاورزی است.
با وجود اهمیت هزینه‌های انتقال محصول از مزرعه تا بازار، مساله اصلی این است که سهم واقعی کشاورز از قیمت پرداختی مصرف‌کننده چقدر است و چه میزان از بهای نهایی محصول به هزینه‌های تولید، حمل و نقل و توزیع اختصاص پیدا می‌کند؟ زیرا پاسخ به این پرسش می‌تواند تصویر روشن‌تری از وضعیت اقتصادی تولیدکنندگان و چگونگی شکل‌گیری قیمت‌ها در بازار ارائه دهد.
البته متعادل‌سازی قیمت محصول‌های کشاورزی تنها به معنای کاهش قیمت در بازار مصرف نیست؛ بلکه قیمت باید به گونه‌ای مدیریت شود که ضمن حفظ قدرت خرید خانوارها، هزینه‌های واقعی تولید را نیز جبران کند تا کشاورزان از سود متناسب با تلاش و سرمایه‌گذاری خود برخوردار شوند.
هرچند زنجیره مزرعه تا سفره در استان اردبیل سال‌هاست که پیوندی مستقیم میان تولید، اشتغال، معیشت روستایی و امنیت غذایی جامعه ایجاد کرده است اما ساماندهی آن می‌تواند هم به بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان و هم به دسترسی آسان‌تر مردم به محصول‌های باکیفیت و قیمت مناسب منجر شود.
با وجود چالش‌های موجود، قرار گرفتن بخش مهمی از فعالیت‌های کشاورزی و دامپروری استان اردبیل در مناطق روستایی، ظرفیت توسعه صنایع تبدیلی، بسته‌بندی و فرآوری محصول‌ها را فراهم کرده است؛ ظرفیتی که در صورت سرمایه‌گذاری مناسب و تقویت زنجیره تولید تا عرضه می‌تواند موجب افزایش درآمد کشاورزان و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید گردد.
کارشناسان توسعه بازارهای محلی، تقویت تعاونی‌های تولیدی، گسترش مرکزهای عرضه مستقیم، حمایت از صنایع تبدیلی و تکمیلی، افزایش ظرفیت انبارداری و سردخانه‌ای را از جمله راهکارهایی عنوان می‌کنند که می‌تواند به کاهش هزینه‌های توزیع، جلوگیری از هدررفت محصول‌ها و ایجاد ارتباط موثرتر میان کشاورزان و مصرف‌کنندگان کمک کند.
استان اردبیل دارای ۷۴۰ هزار هکتار اراضی زراعی، ۴۱ هزار هکتار اراضی باغی و ۱۰۵ هزار بهره‌بردار بخش کشاورزی است؛ همچنین در حدود ۶۰۰ هزار هکتار از اراضی استان انواع محصولات زراعی کشت می‌شود و میزان تولید محصولات زراعی به بیش از سه میلیون تن می‌رسد که سهم عمده‌ای در تامین نیاز کشور دارد.
اردبیل با ۱۲ شهرستان و جمعیت بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در شمال غرب کشور واقع شده است.