پاتریوت و استارلینک؛ دو نقطه‌ضعف راهبردی اوکراین در برابر روسیه
تنش میان ترامپ و زلنسکی، آینده حمایت آمریکا از اوکراین را با ابهام روبه‌رو کرده است. اروپا با تأمین کمک‌های مالی و تسلیحاتی بیشتر، بخشی از خلأ واشنگتن را پر می‌کند، اما کی‌یف همچنان به اطلاعات نظامی آمریکا، سامانه‌های پاتریوت و فناوری استارلینک وابسته است. کاهش حمایت واشنگتن می‌تواند تلفات و خسارات اوکراین را افزایش دهد، شکاف فراآتلانتیکی را تشدید کند و امید کرملین به فرسایش مقاومت اوکراین را تقویت کند.
فرارو– لورن کنت، خبرنگار بخش بین الملل شبکه سی ان ان
به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان ان، روابط آمریکا و اوکراین بار دیگر وارد دوره‌ای پرتنش و غیرقابل پیش‌بینی شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ولودیمیر زلنسکی را به ناتوانی در مذاکره برای پایان دادن به جنگ متهم کرده و کی‌یف نیز واشنگتن را به خودداری از ارائه حمایت‌های نظامی حیاتی متهم کرده است.
در همین حال، ترامپ فرستاده خود را برای پیشبرد روند صلح به نروژ و روسیه اعزام کرد، اما نتیجه این تلاش‌ها به توافقی برای ازسرگیری مذاکرات سه‌جانبه محدود شد. حملات روسیه همچنان ادامه دارد و اوکراین بیش از پیش نگران کاهش حمایت آمریکا است.
این نخستین رویارویی زلنسکی و ترامپ نیست. رئیس‌جمهور آمریکا در آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری خود کمک‌های جدید به تلاش‌های جنگی اوکراین را متوقف کرد. از آن زمان، کشورهای اروپایی سهم بیشتری از هزینه‌های حمایت از کی‌یف را بر عهده گرفته‌اند و اوکراین نیز با سرعت در حال توسعه صنایع دفاعی داخلی خود است. با این حال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: اوکراین تا چه اندازه به حمایت آمریکا وابسته است و آیا می‌تواند بدون واشنگتن به جنگ ادامه دهد؟
کارشناسان سه اهرم اصلی فشار آمریکا بر اوکراین را کمک‌های اقتصادی، پشتیبانی نظامی و فناوری و حمایت سیاسی می‌دانند؛ اهرم‌هایی که واشنگتن می‌تواند از آن‌ها برای وادار کردن کی‌یف به پذیرش امتیازاتی در مسیر پایان جنگ استفاده کند.
الف - فشار اقتصادی؛ اروپا جای آمریکا را می‌گیرد
دولت ترامپ در آغاز سال ۲۰۲۵ بسته‌های جدید کمک به اوکراین را متوقف کرد. پیش از این تصمیم، آمریکا دست‌کم ۱۳۱.۵ میلیارد دلار کمک در اختیار اوکراین قرار داده بود و بر اساس داده‌های مؤسسه کیل برای اقتصاد جهانی، همچنان بزرگ‌ترین کمک‌کننده منفرد به این کشور از زمان آغاز حمله گسترده روسیه در سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شد. بخشی از تسلیحات آمریکایی که در دوره جو بایدن سفارش داده شده بودند، همچنان به اوکراین می‌رسند، اما بسیاری از قراردادهای مربوط به این سفارش‌ها به پایان رسیده‌اند.
در مقابل، کشورهای عضو و نهادهای اتحادیه اروپا در مجموع دست‌کم ۲۲۸.۵ میلیارد دلار کمک به اوکراین ارائه کرده‌اند؛ رقمی که از مجموع کمک‌های آمریکا بیشتر است. آلمان، دانمارک، هلند و سوئد از بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان کمک نظامی در میان کشورهای اتحادیه اروپا بوده‌اند. بریتانیا و نروژ نیز خارج از این بلوک سهم قابل‌توجهی در حمایت نظامی از کی‌یف داشته‌اند.
با این حال، بخشی از کمک‌های اروپا در قالب خرید تسلیحات ساخت آمریکا و انتقال آن‌ها به اوکراین انجام می‌شود. این انتقال‌ها همچنان به مجوز پنتاگون نیاز دارند و به همین دلیل، دولت ترامپ حتی در شرایطی که اروپا هزینه خرید تسلیحات را می‌پردازد، می‌تواند بر روند تحویل آن‌ها تأثیر بگذارد. کمبود موشک‌های رهگیر سامانه پاتریوت نمونه‌ای روشن از این وابستگی است. زلنسکی اعلام کرده است تحویل رهگیرهایی که برای مقابله با موشک‌های بالستیک روسیه به آن‌ها نیاز دارند، همچنان به تأخیر افتاده است.
اوکراین در هفته گذشته ذخایر رهگیرهای پاتریوت خود را به پایان رساند؛ تسلیحاتی که از معدود ابزارهای دفاعی مؤثر در برابر موشک‌های بالستیک به شمار می‌روند. در نتیجه، حملات روسیه با خطر بیشتری برای شهرها و زیرساخت‌های اوکراین همراه شده‌اند. زلنسکی پس از یکی از حملات اخیر، دو خواسته اصلی کشورش از متحدان را چنین بیان کرد: تحریم‌های روسیه لغو نشوند و موشک‌های پیشرفته‌تری در اختیار اوکراین قرار گیرد. از سوی دیگر، تحلیلگران معتقدند توقف طولانی‌مدت فروش تسلیحات آمریکایی به اوکراین بعید است؛ زیرا سفارش‌های کشورهای اروپایی درآمد قابل‌توجهی برای شرکت‌های صنایع دفاعی آمریکا ایجاد می‌کنند.
ب -وابستگی نظامی؛ اطلاعات، پاتریوت و اینترنت ماهواره‌ای
اگرچه حمایت مالی مستقیم آمریکا کاهش یافته، اوکراین همچنان به اطلاعات نظامی و فناوری‌های پیشرفته این کشور وابستگی زیادی دارد. کی‌یف جایگزین مناسبی برای برخی قابلیت‌های منحصربه‌فرد آمریکا از جمله رهگیرهای پاتریوت، فناوری‌های پیشرفته هشدار درباره حملات موشکی و نسخه نظامی اینترنت ماهواره‌ای استارلینک موسوم به «استارشیلد»، در اختیار ندارد.
مکس برگمن، مدیر برنامه روسیه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین الملل می‌گوید کشورهای اروپایی فاقد برخی از این قابلیت‌ها هستند؛ بخشی از این وضعیت نیز به آن بازمی‌گردد که آمریکا طی سه دهه گذشته به متحدان اروپایی اطمینان داده بود می‌توانند در این زمینه به واشنگتن تکیه کنند. به گفته او، رفتار کنونی آمریکا این پیام را به اروپا منتقل می‌کند که دیگر نمی‌توان با اطمینان به حمایت واشنگتن تکیه کرد. این وضعیت می‌تواند خسارات اقتصادی سنگین، تلفات غیرنظامی بیشتر و موج تازه‌ای از مهاجرت را در اوکراین به دنبال داشته باشد، هرچند بعید است به‌تنهایی اراده این کشور برای ادامه مقاومت را درهم بشکند.
زلنسکی گفته است اوکراین در چندین مورد هشدارهای اطلاعاتی آمریکا درباره حملات موشکی بالستیک را دریافت نکرده است. در نتیجه، موشک‌های روسیه بدون آنکه آژیرهای معمول حمله هوایی به‌موقع به صدا درآیند، به اهداف خود اصابت کرده‌اند. مقام‌های اوکراینی می‌گویند این وضعیت به افزایش تلفات غیرنظامیان منجر شده است. وزارت خارجه آمریکا و ترامپ هرگونه محدودسازی تبادل اطلاعات را رد کرده‌اند. زلنسکی نیز بعدا اعلام کرد تبادل اطلاعات با واشنگتن دوباره به روال عادی بازگشته است.
اختلاف بر سر خدمات ماهواره‌ای نیز نشان داد وابستگی اوکراین به فناوری‌های آمریکایی تا چه اندازه حساس است. وزارت دفاع اوکراین اعلام کرد دسترسی کامل به استارشیلد دوباره برقرار شده، اما روشن نبود که آیا محدودیت‌های سرعت در سراسر کشور نیز برطرف شده است یا خیر.
به گفته مقام‌های اوکراینی، محدودیت‌های اعمال‌شده بر سرعت و دسترسی ارتباطات ماهواره‌ای، عملکرد پهپادهای رهگیر را مختل کرده و عملیات نظامی را در بخش‌هایی از خط مقدم با مشکل مواجه ساخته است. ترامپ و برخی مقام‌های ارشد دولتش هرگونه نقش خود در اعمال این محدودیت‌ها را رد کرده‌اند. ایلان ماسک نیز گفته است محدودیت‌های مربوط به سرعت یا میزان استفاده از این خدمات را ارتش آمریکا و در نهایت رئیس‌جمهور تعیین می‌کنند.
ماسک همچنین ارتش اوکراین را متهم کرده است که از خدمات تجاری استارلینک برای حملات تهاجمی پهپادی استفاده می‌کند. در مقابل، سرگئی بسکرستنوف، مشاور زلنسکی این ادعا را رد کرده و گفته است محدودیت سرعت و عدم دسترسی به این خدمات در خاک روسیه، استفاده از نسخه تجاری استارلینک برای حملات میان‌برد و دوربرد به داخل روسیه را عملاً ناممکن کرده است.
با وجود این اختلافات، اهمیت این فناوری برای دفاع اوکراین انکارشدنی نیست. ماسک نیز تأکید کرده است که استارلینک برای دفاع این کشور حیاتی است و قطع کامل آن می‌تواند خطوط مقدم اوکراین را به‌سرعت فروبپاشاند. کارشناسان می‌گویند هرگونه اختلال جدید در سامانه‌های مورد حمایت آمریکا می‌تواند در کوتاه‌مدت ضربه سنگینی به اوکراین وارد کند. در بلندمدت، اما انتظار می‌رود کشورهای اروپایی سرمایه‌گذاری بیشتری برای توسعه فناوری‌های مستقل دفاعی و ارتباطی انجام دهند.
ج - فشار سیاسی؛ فرصتی برای کرملین
تنش میان واشنگتن و کی‌یف تنها پیامدهای نظامی ندارد و می‌تواند موازنه سیاسی جنگ را نیز تغییر دهد. دولت ترامپ در همین ماه چند اقدام بحث‌برانگیز انجام داده است؛ از جمله معاف کردن روسیه از تحریم‌های جدید پیش از اجرایی شدن آن‌ها و دستیابی به توافقی که امکان صادرات گازوئیل روسیه را فراهم می‌کند. در همین حال، کرملین همچنان بر خواسته‌های حداکثری خود برای پایان جنگ پافشاری کرده است.
ناتیا سسکوریا، پژوهشگر ارشد مسائل بین الملل معتقد است فشار بی‌سابقه واشنگتن بر کی‌یف این امید را برای مسکو ایجاد می‌کند که اگر جنگ را ادامه دهد، در نهایت اراده اروپا نیز تضعیف خواهد شد. جان لاف، رئیس بخش مشارکت‌های بین‌المللی مرکز راهبردهای نوین اوراسیا نیز می‌گوید تحولات اخیر فشار زیادی بر اروپا وارد کرده و اختلاف میان آمریکا و متحدان اروپایی را آشکارتر ساخته است.
او به تصمیم‌های دولت ترامپ درباره تحریم‌های روسیه و پیگیری نکردن طرح قانونی لیندسی گراهام اشاره می‌کند و معتقد است این اقدامات نشان می‌دهند واشنگتن و اروپا دیگر در مسیر کاملاً مشترکی حرکت نمی‌کنند.
جنگ ایران و قیمت سوخت؛ عاملی برای افزایش فشار بر اوکراین
برخی تحلیلگران معتقدند بخشی از تنش‌های اخیر به‌ویژه اختلاف بر سر صادرات گازوئیل و قیمت سوخت، ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا کاهش یابد. با این حال، قیمت بالای بنزین و نارضایتی عمومی از جنگ ایران احتمالاً در ادامه دوره ریاست‌جمهوری ترامپ نیز برای دولت او چالش‌برانگیز خواهد ماند.
لاف می‌گوید حملات اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه برای ترامپ مانند «پارچه قرمز در برابر گاو خشمگین» عمل کرده است؛ زیرا این حملات بهانه‌ای در اختیار رئیس‌جمهور آمریکا قرار می‌دهد تا مسئولیت افزایش قیمت‌ها را به اوکراین نسبت دهد نه به جنگ ایران.
اوکراین در مقایسه با سال ۲۰۲۲، از حمایت مالی گسترده‌تر اروپا و صنایع دفاعی داخلی قدرتمندتری برخوردار است. اما این پیشرفت‌ها هنوز به معنای استقلال کامل از آمریکا نیستند. اروپا می‌تواند بخش مهمی از هزینه‌های مالی و تسلیحاتی را تأمین کند، اما جایگزینی سریع سامانه‌های پاتریوت، اطلاعات نظامی پیشرفته و فناوری‌های ارتباطی ماهواره‌ای آمریکا بسیار دشوار خواهد بود.