حوزه/ نام حضرت زهرا(س) برای دوستداران اهل‌بیت(ع)، نام بانویی است که محبتش با جان و ایمان گره خورده؛ بانویی که دلتنگی برای او، در واژه‌های سلام و زیارت جلوه‌گر می‌شود.
به گزارش خبرگزاری حوزه، ادعیه و زیارات، بخشی ارزشمند از میراث معارف اسلامی هستند که مضامین اعتقادی، اخلاقی و معرفتی فراوانی در خود جای داده‌اند. در سلسله مطالب «ادعیه‌شناسی»، به معرفی و بررسی پیشینه، منابع، شأن صدور و مضامین این متون می‌پردازیم.
زیارت‌نامه حضرت زهرا(س) از کدام امام نقل شده است؟
زیارت‌نامه حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها از زیارت‌های مشهور شیعه است که در منابع حدیثی کهن نقل شده است. شیخ مفید در کتاب «المزار» و شیخ طوسی در کتاب‌های «تهذیب الأحکام»۱ و «مصباح المتهجّد»۲ این زیارت‌نامه را آورده‌اند. بر اساس گزارش شیخ طوسی، این زیارت از سوی امام جواد علیه‌السلام۳ به ابراهیم بن محمد بن عیسی۴ تعلیم داده شده است تا هنگام زیارت قبر حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها آن را بخواند. این زیارت‌نامه پس از شیخ طوسی نیز به آثار روایی۵ و کتاب‌های دعا و زیارت شیعه راه یافته و در منابعی همچون «بحارالأنوار» و «مفاتیح الجنان» نقل شده است. قدمت این منابع و استمرار نقل زیارت در آثار عالمان شیعه، نشان‌دهنده جایگاه ویژه آن در میراث روایی و زیارتی شیعه است.
بررسی سند زیارت‌نامه
از نظر سندی، عالمان شیعه دیدگاه‌هایی درباره اعتبار این زیارت‌نامه مطرح کرده‌اند. محمدتقی مجلسی، معروف به مجلسی اول،6 این روایت را قوی دانسته است. حسین گنجی اشتهاردی نیز با توجه به نقل زیارت در منابع معتبر، قوت محتوایی آن و وجود مضمون‌های مشابه در دیگر روایات، بر اعتبار آن تأکید می‌کند. در بررسی رجالی سند، برخی از راویان این زیارت‌نامه توثیق شده‌اند؛ اما درباره چند راوی دیگر اطلاعات کافی برای اثبات وثاقت در دست نیست. ازاین‌رو، نمی‌توان بدون توضیح، تمام سلسله سند را معتبر و همه راویان را ثقه دانست. بااین‌حال، نقل این زیارت در منابع کهن، توجه عالمان بزرگ به آن و شواهد مؤید محتوایش، قرائنی مهم در ارزیابی اعتبار آن به شمار می‌روند. در مجموع، این زیارت‌نامه از آثار ارزشمند میراث روایی شیعه است که انتساب آن به امام جواد علیه‌السلام در منابع گزارش شده و قرن‌ها مورد توجه عالمان و ارادتمندان حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها بوده است.
متن زیارت:
یَا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَکِ اللّٰهُ الَّذِی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ فَوَجَدَکِ لِمَا امْتَحَنَکِ صابِرَةً، وَزَعَمْنا أَنَّا لَکِ أَوْلِیاءٌ وَ مُصَدِّقُونَ وَصابِرُونَ لِکُلِّ مَا أَتَانَا بِهِ أَبُوکِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَأَتیٰ بِهِ وَصِیُّهُ، فَإِنّا نَسْأَلُکِ إِنْ کُنَّا صَدَّقْناکِ إِلّا أَلْحَقْتِنَا بِتَصْدِیقِنَا لَهُما لِنُبَشِّرَ أَنْفُسَنا بِأَنَّا قَدْ طَهُرْنا بِوِلایَتِکِ.
ای آزموده، آزمودت خدایی که تو را آفرید، پیش از آنکه تو را بیافریند، پس به آنچه آزمودت تو را شکیبا یافت، ما بر این باوریم که دوستان و تصدیق‌کنندگان توییم و به تمام آنچه پدرت (درود خدا بر او و خاندانش باد) و جانشینش برای ما آورده شکیبایی کننده‌ایم، پس از تو درخواست می‌کنیم، اگر تصدیق‌کننده تو بوده‌ایم، ما را به تصدیقمان به پدرت و جانشینش مرتبط کنی تا خود را بشارت دهیم که به سبب دوستی تو پاک شده‌ایم.
و نیز مستحب است بگویی:
السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ رَسُولِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ نَبِیِّ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ حَبِیبِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ خَلِیلِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ صَفِیِّ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ أَمِینِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ خَیْرِ خَلْقِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ أَفْضَلِ أَنْبِیاءِ اللّٰهِ وَرُسُلِهِ وَمَلائِکَتِهِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا بِنْتَ خَیْرِ الْبَرِیَّةِ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا سَیِّدَةَ نِساءِ الْعالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ، السَّلامُ عَلَیْکِ یَا زَوْجَةَ وَلِیِّ اللّٰهِ وَ خَیْرِ الْخَلْقِ بَعْدَ رَسُولِ اللّٰهِ؛
سلام بر تو ای دختر رسول خدا، سلام بر تو ای دختر پیامبر خدا، سلام بر تو ای دختر محبوب خدا، سلام بر تو ای دختر دوست صمیمی خدا، سلام بر تو ای دختر برگزیده خدا، سلام بر تو ای دختر امین خدا، سلام بر تو ای دختر بهترین خلق خدا، سلام بر تو ای دختر برترین پیامبران خدا و رسولان و فرشتگانش، سلام بر تو ای دختر بهترین مخلوقات، سلام بر تو ای بانوی بانوان جهان از گذشتگان و آیندگان، سلام بر تو ای همسر ولی خدا و بهترین خلق بعد از رسول خدا؛
السَّلامُ عَلَیْکِ یَا أُمَّ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الصِّدِّیقَةُ الشَّهِیدَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الرَّضِیَّةُ الْمَرْضِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْفاضِلَةُ الزَّکِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْحَوْراءُ الْإِنْسِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا التَّقِیَّةُ النَّقِیَّةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمُحَدَّثَةُ الْعَلِیمَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمَظْلُومَةُ الْمَغْصُوبَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمُضْطَهَدَةُ الْمَقْهُورَةُ، السَّلامُ عَلَیْکِ یا فاطِمَةُ بِنْتَ رَسُولِ اللّٰهِ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَکاتُهُ، صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْکِ وَعَلَیٰ رُوحِکِ وَبَدَنِکِ؛
سلام بر تو ای مادر حسن و حسین، دو سرور جوانان اهل بهشت، سلام بر تو ای صدّیقه شهیده، سلام بر تو ای خشنود از خدا و خدا خشنود از تو، سلام بر تو ای فاضله پاکیزه، سلام بر تو ای حوریه در لباس انسان، سلام بر تو ای پرهیزگار پاک، سلام بر تو ای هم‌سخن با ملائکه و ای بسیار دانا، سلام بر تو ای ستمدیده، ای که حقت غصب شده، سلام بر تو ای سرکوب شده و پس‌زده شدۀ دشمن، سلام و رحمت و برکات خدا بر تو ای فاطمه دختر رسول خدا، درود خدا بر تو روح و تن تو؛
أَشْهَدُ أَنَّکِ مَضَیْتِ عَلَیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّکِ، وَأَنَّ مَنْ سَرَّکِ فَقَدْ سَرَّ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَمَنْ جَفَاکِ فَقَدْ جَفَا رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَمَنْ آذاکِ فَقَدْ آذیٰ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَمَنْ وَصَلَکِ فَقَدْ وَصَلَ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَمَنْ قَطَعَکِ فَقَدْ قَطَعَ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ لِأَنَّکِ بِضْعَةٌ مِنْهُ وَرُوحُهُ الَّذِی بَیْنَ جَنْبَیْهِ ، أُشْهِدُ اللّٰهَ وَرُسُلَهُ وَمَلائِکَتَهُ أَنِّی راضٍ عَمَّنْ رَضِیتِ عَنْهُ، ساخِطٌ عَلَیٰ مَنْ سَخِطْتِ عَلَیْهِ، مَتَبَرِّئٌ مِمَّنْ تَبَرَّأْتِ مِنْهُ، مُوَالٍ لِمَنْ وَالَیْتِ، مُعادٍ لِمَنْ عادَیْتِ، مُبْغِضٌ لِمَنْ أَبْغَضْتِ، مُحِبٌّ لِمَنْ أَحْبَبْتِ، وَکَفَیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً وَ حَسِیباً وَ جازِیاً وَ مُثِیباً.
گواهی می‌دهم که بر برهانی روشن از سوی پروردگارت از جهان درگذشتی و هرکه تو را شاد کرد، رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) را شاد نمود و هرکه به تو جفا کرد، به رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) جفا کرد و هرکه تو را آزرد، رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) را آزرد و هرکه به تو پیوست، به رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) پیوست و هر که از تو برید، از رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) برید، چراکه تو پاره تن او و روح بین دو پهلوی او هستی، خدا و رسولان خدا و فرشتگانش را گواه می‌گیرم که من خشنودم از کسی که تو از او خشنودی و خشمگینم بر کسی که تو بر او خشمگینی و بیزارم از هر که تو از او بیزاری و دوست دارم هرکه را تو دوست داری و دشمنم هرکه را تو با او دشمنی و متنفّرم از هرکه تو از او نفرت داری و محبّت دارم به هرکه تو به او محبّت داری و خدا برای شهادت و حسابرسی و کیفر دهی و پاداش دهی کافی است.
مهدی سماواتی
پی‌نوشت:
۱. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹-۱۰.
۲.شیخ طوسی، مصباح المتهجّد، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۷۱۱.
۳.گنجی اشتهاردی، زیارت‌نامه مادر، ۱۳۹۹ش، ص۲۰.
۴.عباسی زنجانی، الجامع فی الرجال، ۱۴۳۶ق، ج۱، ص۱۶۲.
۵.برای نمونه نگاه کنید: فیض کاشانی، الوافی، ۱۴۰۶ق، ج۱۴، ص۱۳۶۹-۱۳۷۰؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۷، ص۱۹۴-۱۹۵.
6. مجلسی، روضة المتقین، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۳۴۳.