صنعت خودرو در مسیر کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی است و این شرایط، وابستگی به نفت را خصوصا در کشورهای غربی، روزبه‌روز کمتر می‌کند.
صنعت خودرو در مسیر کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی است و این شرایط، وابستگی به نفت را خصوصا در کشورهای غربی، روزبه‌روز کمتر می‌کند.
کاهش مصرف سوخت خودروها به یکی از مهم‌ترین اهداف صنعت خودروسازی جهان تبدیل شده است. افزایش قیمت بنزین و گازوئیل، نگرانی درباره تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع انرژی و پیشرفت فناوری‌های جدید باعث شده‌اند خودروسازان در کشورهای پیشرفته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای افزایش بهره‌وری خودروها انجام دهند. این تغییرات تنها به توسعه خودروهای تمام‌برقی محدود نمی‌شود؛ بلکه خودروهای بنزینی، دیزلی و هیبریدی نیز با استفاده از فناوری‌های جدید، مصرف سوخت کمتری نسبت به نسل‌های گذشته دارند.
نکته مهم این است که کاهش مصرف سوخت فقط به فناوری موتور وابسته نیست. حتی سرعت رانندگی، وزن خودرو، طراحی بدنه و شرایط حرکت می‌توانند تأثیر قابل‌توجهی بر میزان مصرف انرژی داشته باشند. مجموعه این عوامل در کنار افزایش سهم خودروهای برقی، می‌تواند طی پنج تا ده سال آینده تقاضای جهانی برای بنزین و گازوئیل را تغییر دهد.
سرعت رانندگی؛ عامل پنهان افزایش مصرف سوخت
یکی از موضوعات کمتر موردتوجه رانندگان، تأثیر سرعت بر مصرف سوخت خودرو است. بسیاری تصور می‌کنند رانندگی در بزرگراه، به دلیل توقف‌های کمتر و نبود ترافیک، همیشه مصرف سوخت پایین‌تری نسبت به رانندگی شهری دارد. این موضوع تا حد زیادی درست است، اما افزایش بیش از اندازه سرعت می‌تواند مزیت رانندگی جاده‌ای را از بین ببرد.
دلیل اصلی این اتفاق، مقاومت آیرودینامیکی هوا است. نیروی مقاومت هوا با مجذور سرعت خودرو افزایش پیدا می‌کند. به زبان ساده، اگر سرعت خودرو دو برابر شود، نیروی مقاومت هوا تقریباً چهار برابر خواهد شد. در نتیجه موتور برای حفظ سرعت باید انرژی بیشتری تولید کند و مصرف سوخت افزایش می‌یابد.
بر اساس اطلاعات آزمایشگاه ملی اوک ریج آمریکا، میزان مصرف بنزین در ۱۰۰ کیلومتر برای یک سدان متوسط بنزینی در سرعت ۸۸.۵ کیلومتر بر ساعت، به‌طور میانگین حدود ۵.۲ لیتر است. با افزایش سرعت به ۱۰۴.۶ کیلومتر بر ساعت، این مقدار به حدود ۶.۲ لیتر می‌رسد و در سرعت ۱۲۰.۷ کیلومتر بر ساعت، مصرف سوخت به حدود ۷.۴ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر افزایش پیدا می‌کند.
این ارقام نشان می‌دهند که افزایش سرعت از ۸۸.۵ به ۱۲۰.۷ کیلومتر بر ساعت می‌تواند مصرف سوخت را حدود ۴۰ درصد بیشتر کند. بنابراین، رانندگی با سرعت متعادل نه‌تنها هزینه سوخت را کاهش می‌دهد، بلکه فشار کمتری به موتور و مجموعه انتقال قدرت وارد می‌کند.
برای مثال، راننده‌ای که سالانه ۲۴ هزار کیلومتر در بزرگراه‌های آمریکا رانندگی می‌کند، طبق محاسبات ارائه‌شده می‌تواند با کاهش سرعت از ۱۲۰ به حدود ۸۸ کیلومتر بر ساعت، سالانه نزدیک به ۵۷۶ دلار در هزینه بنزین صرفه‌جویی کند.
تاثیر سرعت بر مصرف سوخت خودروهای هیبریدی و دیزلی
کاهش مصرف سوخت در خودروهای هیبریدی نیز به شرایط رانندگی وابستگی زیادی دارد. اگرچه این خودروها در ترافیک شهری و سرعت‌های پایین عملکرد اقتصادی مناسبی دارند، اما در بزرگراه‌ها با افزایش سرعت، موتور احتراق داخلی باید سهم بیشتری از نیروی موردنیاز را تأمین کند.
بر اساس داده‌های مورد اشاره، مصرف سوخت یک سدان هیبریدی متوسط از حدود ۵.۱ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر در سرعت ۸۸.۵ کیلومتر بر ساعت، به حدود ۷.۱ لیتر در سرعت ۱۲۰.۷ کیلومتر بر ساعت افزایش پیدا می‌کند. بیشترین بازده این خودرو در سرعت حدود ۷۲ کیلومتر بر ساعت ثبت شده و مصرف آن به حدود ۴.۳ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر می‌رسد.
خودروهای دیزلی نیز شرایط مشابهی دارند. یک خودروی دیزلی متوسط ممکن است در سرعت ۸۸.۵ کیلومتر بر ساعت حدود ۴.۳ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر مصرف کند، اما در سرعت ۱۲۰.۷ کیلومتر بر ساعت این عدد به حدود ۶.۴ لیتر می‌رسد.
البته خودروهای شاسی‌بلند و وانت‌ها به دلیل وزن بیشتر و سطح مقطع بزرگ‌تر، معمولاً در سرعت‌های بالا با افزایش مصرف بیشتری مواجه می‌شوند. به همین دلیل، خودروسازان علاوه بر توسعه موتورهای کم‌مصرف، توجه ویژه‌ای به طراحی آیرودینامیکی بدنه دارند.
خودروهای برقی؛ کاهش مصرف فرآورده‌های نفتی
در کنار بهینه‌سازی خودروهای احتراق داخلی، توسعه خودروهای برقی یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش وابستگی صنعت حمل‌ونقل به نفت است. خودروهای تمام‌برقی برای حرکت به بنزین و گازوئیل نیاز ندارند و انرژی موردنیاز خود را از شبکه برق دریافت می‌کنند.
افزایش فروش این خودروها در چین، اروپا و سایر بازارهای پیشرفته نشان می‌دهد که تغییر ساختار صنعت خودرو با سرعت قابل‌توجهی در حال انجام است. طبق آمار ارائه‌شده در گزارش‌های سال ۲۰۲۵، فروش جهانی خودروهای برقی از ۲۰ میلیون دستگاه عبور کرده و تقریباً یک‌چهارم خودروهای جدید فروخته‌شده در جهان به این گروه تعلق داشته‌اند.
البته خودروهای برقی نیز با افزایش سرعت، انرژی بیشتری مصرف می‌کنند و برد حرکتی آن‌ها کاهش می‌یابد. مقاومت هوا، وزن خودرو و استفاده از تجهیزات جانبی از عوامل مؤثر بر این موضوع هستند. با این حال، بهره‌وری بالاتر موتورهای الکتریکی و هزینه کمتر انرژی در بسیاری از کشورها، همچنان مزیت مهمی برای این خودروها محسوب می‌شود.
برآوردهای ارائه‌شده نشان می‌دهند ناوگان جهانی خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ از مصرف حدود ۱.۷ میلیون بشکه نفت در روز جلوگیری کرده است. با افزایش تعداد این خودروها، میزان نفت جایگزین‌شده نیز می‌تواند در سال‌های آینده بیشتر شود.
آیا تقاضای جهانی نفت کاهش پیدا می‌کند؟
صنعت حمل‌ونقل جاده‌ای یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان فرآورده‌های نفتی در جهان است. بنابراین، کاهش مصرف سوخت خودروها و گسترش مدل‌های برقی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر بازار نفت داشته باشد.
با این حال، نباید تصور کرد که کاهش مصرف بنزین و گازوئیل به معنای پایان تقاضای نفت است. نفت خام علاوه بر تولید سوخت خودروها، در صنایع پتروشیمی، تولید پلاستیک، مواد شیمیایی، هوانوردی و حمل‌ونقل سنگین کاربرد دارد. به همین دلیل، ممکن است مصرف بنزین در برخی کشورها کاهش پیدا کند، اما تقاضای نفت در بخش‌های دیگر همچنان افزایش یابد.
بر اساس سناریوهای مطرح‌شده در گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی، خودروهای برقی می‌توانند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۵ میلیون بشکه در روز از تقاضای بالقوه نفت را جابه‌جا کنند. این موضوع به‌تدریج ساختار بازار انرژی را تغییر خواهد داد و فشار بیشتری بر اقتصادهای وابسته به صادرات نفت وارد می‌کند.
چشم‌انداز پنج تا ده سال آینده؛ خودروهای کم‌مصرف سهم بیشتری می‌گیرند
در فاصله سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱، انتظار می‌رود خودروهای هیبریدی و برقی سهم بیشتری از بازار جهانی را به دست آورند. کاهش هزینه تولید باتری، افزایش برد حرکتی، توسعه زیرساخت‌های شارژ و پیشرفت نرم‌افزارهای مدیریت انرژی می‌توانند این روند را تقویت کنند.
در همین دوره، خودروهای بنزینی و دیزلی نیز همچنان بهینه‌تر خواهند شد. استفاده از موتورهای کوچک توربوشارژ، سیستم‌های هیبرید خفیف، گیربکس‌های پیشرفته، مواد سبک‌وزن و فناوری‌های کاهش مقاومت هوا می‌تواند مصرف سوخت ناوگان موجود را کاهش دهد.
در فاصله سال‌های ۲۰۳۱ تا ۲۰۳۶، تأثیر این تغییرات بر بازار نفت احتمالاً بیشتر نمایان می‌شود. تعداد خودروهای برقی موجود در جاده‌ها به اندازه فروش سالانه اهمیت خواهد داشت؛ زیرا هر خودروی برقی برای چندین سال از مصرف بنزین یا گازوئیل جلوگیری می‌کند. همچنین برقی‌شدن ناوگان اتوبوس‌رانی، تاکسی‌ها و خودروهای تجاری می‌تواند مصرف سوخت‌های نفتی را بیشتر کاهش دهد.
البته سرعت این تحول در کشورهای مختلف یکسان نخواهد بود. هزینه خرید خودرو، قدرت اقتصادی خانوارها، دسترسی به برق، زیرساخت شارژ و سیاست‌های حمایتی دولت‌ها از عوامل تعیین‌کننده هستند. به همین دلیل، خودروهای احتراق داخلی احتمالاً تا سال‌ها در بسیاری از بازارها حضور خواهند داشت.
جمع‌بندی؛ نفت حذف نمی‌شود، اما جایگاه آن تغییر می‌کند
صنعت خودرو در حال ورود به دوره‌ای است که بهره‌وری انرژی اهمیت بیشتری از گذشته دارد. کاهش سرعت رانندگی، بهینه‌سازی آیرودینامیک، توسعه موتورهای هیبریدی و افزایش سهم خودروهای برقی، همگی می‌توانند مصرف بنزین و گازوئیل را کاهش دهند.
در پنج تا ده سال آینده، احتمالاً وابستگی کشورهای پیشرفته به سوخت‌های نفتی در بخش خودروهای سواری کمتر خواهد شد. این تحول می‌تواند ساختار تجارت جهانی نفت را تغییر دهد و کشورهای صادرکننده را به سمت تنوع‌بخشی اقتصادی سوق دهد.
با این حال، نفت همچنان در صنایع مختلف کاربرد خواهد داشت و حذف کامل آن در آینده نزدیک واقع‌بینانه نیست. آنچه به‌تدریج اتفاق می‌افتد، کاهش سهم نفت در حمل‌ونقل جاده‌ای و حرکت جهان به سمت ترکیبی از انرژی برق، سوخت‌های پاک‌تر و خودروهای کم‌مصرف‌تر است.
