کرج - ایرنا- دست‌های کوچک اما پرتوان کودکان و نوجوانان البرزی همزمان با بلندتر شدن زنگ هشدار فرونشست زمین و افت شدید سفره‌های زیرزمینی با رنگ و کاغذ و گل، روایتی تکان‌دهنده از نجات مایه حیات را در نگارخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی استان رقم زدند؛ روایتی که این مکان را به میعادگاه بیداری و مسوولیت‌پذیری در قبال آب بدل کرده است.
به گزارش ایرنا، کافی است قدم به نگارخانه انجمن هنرهای تجسمی البرز بگذاری تا از هیاهوی دود و شلوغی شهر فاصله بگیری و با حقیقتی تلخ اما امیدبخش روبه‌رو شوی؛ بر دیوارهای سفید و روی پایه‌های چوبی نمایشگاه این بار نه فقط خطوطی شاد و کودکانه بلکه دغدغه‌ای عمیق و بالغانه خودنمایی می‌کند؛ تنه درختانی خشکیده که با موادی بازیافتی سر از خاک برآورده‌اند، قطره‌های آبی که میان دستان تمنای یک دختربچه حبس شده‌اند و دریایی که از هجوم زباله‌ها نفسش به شماره افتاده است.
اینجا هشتمین سالانه هنری کودکان و نوجوانان استان البرز است؛ رویدادی با عنوان «کودکان، قهرمانان آب» که به همت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، شورای کودک انجمن هنرهای تجسمی و با همراهی شرکت آب منطقه‌ای، شرکت آب و فاضلاب و اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گشایش یافته است تا زبانی تازه برای بیان دردی دیرینه بیابد.
سایه سنگین خشکسالی بر بستر البرز
برای درک اهمیت آنچه بر دیوارهای این نگارخانه جان گرفته است باید نگاهمان را به جغرافیای تشنه البرز بدوزیم؛ استانی که روزگاری نگین سرسبز دامنه جنوبی البرز مرکزی بود، سالهاست با تنش آبی و خشکسالی دست به گریبان است؛ ارقام رسمی خود گویای عمق این بحران هستند؛ در اسفندماه سال ۱۴۰۴ ذخیره سد کرج به کمترین میزان تاریخی خود یعنی حدود ۶ میلیون متر مکعب از ظرفیت ۱۸۵ میلیون متر مکعبی خود تنزل یافت.
از سوی دیگر، تمرکز بالای جمعیتی در حاشیه سدهای کرج و طالقان در کنار برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی، شریان‌های حیاتی استان را با تکیدگی و فرونشست شدید مواجه ساخته است؛ اگرچه ظرفیت منابع آب سطحی استان نزدیک به یک میلیارد و ۸۵۰ میلیون متر مکعب برآورد می‌شود اما شتاب افت منابع زیرزمینی تکان‌دهنده است؛ عمق دسترسی به چاههای آب که در اوایل دهه ۷۰ خورشیدی بین ۲۵ تا ۴۰ متر بود اکنون در بخش‌های زیادی از استان به بالای ۳۰۰ متر رسیده است.
در این میان، سرانه مصرف شبانه‌روزی آب در البرز به بیش از ۲۵۰ لیتر می‌رسد؛ رقمی که نزدیک به ۲ برابر میانگین جهانی است و نشان می‌دهد البرز در کنار طرحهای کلان سازه‌ای چون «طرح جامع آبرسانی»، بیش از هر چیز تشنه یک جراحی عمیق فرهنگی در سبک زندگی و الگوی مصرف است.
وقتی دستان کوچک، دردهای بزرگ را فریاد می‌زنند
در گوشه‌ای از نگارخانه، «سامیار عباس‌زاده»، کودک پیش‌دبستانی با چشمانی درخشان در کنار نقاشی‌اش ایستاده است؛ اثری که در آن خطوط آبی با نظمی ویژه کشیده شده‌اند؛ او با لحنی شیرین می‌گوید: آب برای آینده ما خیلی مهم است؛ مادرم هر وقت آب را باز می‌کنم به من یادآوری می‌کند که اسراف نکنم و همین حرفها باعث شد تا این نقاشی را بکشم.
چند گام آن‌سوتر، اثری چشم‌نواز با تکنیک پاپیه‌ماشه نگاهها را به خود می‌کشد؛«راشل سروندیان»، دانش‌آموز ۱۰ ساله پایه پنجم، خالق این اثر است؛ او با اشتیاق درباره حجم هنری‌اش توضیح می‌دهد: من دختری را ساختم که با تمام توان می‌کوشد یک قطره بزرگ آب را نگه دارد؛ قطره‌ای که درونش جریان زندگی است؛ در کنار دختر،۲ شاخه درخت آمده‌اند تا به او کمک کنند، چون اگر این قطره بیفتد، زندگی تمام می‌شود؛ من این اثر را با مفتول، کاغذ و خمیر پاپیه‌ماشه ساختم تا بگویم نباید بگذاریم زندگی از دست برود.
«راشا سروندیان»، دانش‌آموز ۱۱ ساله مدرسه ملاصدرا کرج نیز با اثری عمیق به استقبال خطرات زیست‌محیطی رفته است؛ او می‌گوید: کار من نشان می‌دهد ریختن زباله و پلاستیک در دریا چگونه نسل ماهیان و موجودات آبزی را به انقراض می‌کشاند؛ خیلی از مردم متوجه نیستند که رها کردن یک تکه آشغال چه بلایی بر سر چرخه آب می‌آورد؛ من این حجم را ساختم تا همه از نزدیک این آسیب را ببینند.
وی اتدامه داد: کار من نشان می دهد که آشغال ریختن داخل دریا زندگی تمام زندگی تمام موجودات آبزی را به خطر می اندازد و این کار خیلی از گونه های ماهیان را از بین می برد؛ هدف من این بود که به مردم نشان دهد اشغال ریختن در دریا این خسارت های بزرگ را دارد.
در همان نزدیکی، «روشا رمضانی» دیگر دانش‌آموز خلاق مدرسه ملاصدرا با مجسمه‌ای ظریف و پر از ریزه‌کاری‌های چشمگیر ایستاده است. او می‌گوید: روزها با خمیر پاپیه‌ماشه روی این اثر وقت گذاشتم تا نشان دهم آب گرانبهاترین دارایی ماست و باید مثل جانمان از آن نگهداری کنیم. قصد دارم این کار را به آموزشگاه اهدا کنم تا هر کس آن را دید، یادش بماند که نباید قطره‌ای آب هدر برود.
همچنین« السا دهقان » ۱۱ ساله گفت که ۲۰ روز وقت گذاشتم تا یک نقاشی در خصوص اهمیت آب و چگونگی جلوگیری از هدر روی آن را ترسیم کنم و به مخاطبان بگویم مراقب آب باشند.
پیوند هنر و مهندسی؛ نگاه خلاق نسل نو به آب
«محمدرضا اصلانی«، مدیر روابط عمومی شرکت آب منطقه‌ای استان البرز شامگاه پنجشنبه در حاشیه نمایشگاه «کودکان ، قهرمانان آب» در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با تاکید بر تغییر ریل رویکردهای آموزشی اظهار کرد: شرکت آب منطقه‌ای طی سالهای اخیر اقدامات شاخصی را برای فرهنگسازی در رده‌های سنی پایه آغاز کرده است؛ اجرای پیوسته «طرح ملی دانا» در مدارس و راه‌اندازی «پویش نجات قطره‌ها» در بوستان‌ها و محلات، گامهایی برای رساندن صدای آب به گوش جامعه است.
وی ادامه داد: امسال هشتمین دوره این سالانه به شکل تخصصی بر مبنای شعار «کودکان، قهرمانان آب» شکل گرفت؛ هدف ما این است که روایت آب را از دریچه چشم کودکان ببینیم؛ موضوعاتی چون صیانت از آبهای زیرزمینی، مهار روان‌آبهای سطحی و اصلاح مصرف خانگی در آثار بچه‌ها متبلور است.
اصلانی تاکید کرد: خلاقیت کودکان فراتر از نقش یک رنگ روی کاغذ است؛ ذهن زلال و بدون کلیشه آنان می‌تواند الهام‌بخش مهندسان فنی ما در شرکت‌های آب باشد تا از دل شکل این مجسمه‌ها و نقش‌ها، راه‌حل‌های مبتکرانه برای چالش‌های حوزه آب استخراج کنند.
از زباله تا هنر؛ سفیرانی از جنس دانایی
«فرج‌الله اتابکی»، مدیرعامل انجمن هنرهای تجسمی استان البرز نیز با اشاره به ضرورت هم‌افزایی میان‌دستگاهی گفت: تجربه سالهای پیش با حضور پررنگ استانهای مختلف همراه بود و امسال پیوند میان نهادهای تخصصی آب، کانون پرورش فکری و ارشاد نشان داد که اگر هنر در خدمت اولویت‌های واقعی جامعه قرار گیرد، جامعه بیشترین اثرپذیری را خواهد داشت.
وی تاکید کرد که انجمن هنرهای تجسمی استان البرز همواره در تلاش است تا در کنار کار حرفه ای خود به موضوع فرهنگسازی در بخش های مختلف همت گمارد.
«نازلی ایزدیار»، مسوول شورای کودک و نوجوان انجمن هنرهای تجسمی استان البرز، روند شکل‌گیری این رویداد را تشریح کرد و گفت: سال گذشته محور این سالانه زمین و محیط زیست بود و امسال به دلیل وضعیت اضطراری آب، تمرکز کاملی بر این حوزه داشتیم؛ نزدیک به یک‌هزار اثر از سراسر استان به دبیرخانه رسید که در نهایت پس از ارزیابی‌های دقیق کارشناسی، ۲۰۰ اثر نقاشی، ۲۳ مجسمه و اثر حجمی و ۱۵ پوستر در رده سنی ۶ تا ۱۷ سال برگزیده شدند.
وی افزود: یکی از افتخارات ما تمرکز بر محلات پیرامونی و کم‌برخوردار کرج بود با برگزاری کارگاههای رایگان و اهدای ملزومات نقاشی و حجم‌سازی، تلاش کردیم بچه‌ها را با چرخه آب و پیشگیری از هدررفت آن آشنا کنیم؛ جالب اینجاست که عمده آثار حجمی و مجسمه‌ها از ضایعات و ۱۰۰ درصد مواد بازیافتی خلق شده‌اند؛ بچه‌ها آموختند که زباله دورریختنی نیست بلکه می‌تواند ابزاری برای خلق پیام‌های ماندگار زیست‌محیطی باشد؛ هر کدام از این بچه‌ها اکنون یک سفیر آگاه در خانواده خود هستند.
ضرورت خروج هنر از گالری‌ها و ورود به کف خیابان
«محمدباقر فرهند» رییس روابط عمومی و امور بین‌الملل استانداری البرز با دیدگاهی آسیب‌شناسانه به حوزه انتشار هنر در جامعه پرداخت و گفت: خلق چنین آثاری نشان‌دهنده هوش سرشار و دغدغه‌مندی عمیق نسل نونهال ماست اما نباید اجازه دهیم این هنر پشت درهای بسته گالری‌ها و برای مخاطبان محدود باقی بماند. هنر باید به کف خیابان بیاید و در بستر زیست روزمره مردم نفس بکشد.
وی با اشاره به دستور استاندار البرز در قالب «طرح روایت ناصر» برای برگزاری رویدادهای میدانی تصریح کرد: هنرمندان ما از اهالی تجسمی تا تئاتر و خطاطی می‌توانند با سازوکاری ساده به معابر شهری بیایند و کارگاهها و نمایشگاههای خیابانی برپا کنند؛ وقتی هنر مردمی شود، دستگاهها اجرایی نیز از لاک بروکراسی خارج می‌شوند.
فرهند از یک راهکار حمایتی خبر داد و افزود: پیشنهاد و مطالبه ما این است که دستگاههای اجرایی استان بر اساس ردیف‌های بودجه فرهنگی خود، موظف به خرید آثار برگزیده این کودکان شوند؛ وقتی یک اثر خریداری شود، اقتصاد هنر رونق می‌گیرد و آن کودک احساس هویت و انگیزه پیدا می‌کند تا به عنوان سفیر تبلیغی و نماد آن دستگاه شناخته شود؛ این نگاه می‌تواند از حوزه آب تا مالیات، محیط زیست و مباحث اجتماعی امتداد یابد.
میعادگاهی تا ۲۲ مهرماه
نمایشگاه «کودکان، قهرمانان آب» در نگارخانه اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان البرز تا چهارشنبه ۲۲ مهرماه جاری، همه روزه در ۲ نوبت صبح (۱۰ تا ۱۲) و عصر (۱۶ تا ۱۹) میزبان عموم مردم، کارشناسان و خانواده‌هاست؛ رویدادی که در آخرین روز کاری خود با برگزاری آیین اختتامیه و اهدای جوایز به برگزیدگان به کار خود پایان خواهد داد.
نگاهی به آنچه کودکان البرزی در این نمایشگاه رقم زدند، یک پیام روشن به جامعه دارد و آن اینکه نسل آینده ساز خطر خشکسالی را با گوشت و پوست خود لمس کرده و با زبانی بی‌تکلف، بزرگسالان را به بازنگری در شیوه مصرف فرا می‌خواند؛ اکنون نوبت مسوولان و شهروندان است که این پیام زلال را بشنوند و پیش از آنکه خاک البرز بیش از این تشنه بماند، برای نجات قطره‌ها آستین همت بالا بزنند.