ایران خودرو از افزایش ۵۰ درصدی سود در ۷ ماه امسال خبر می‌دهد، این در حالی است که تولید خودرو در همین مدت ۲۵ درصد افت داشته است
جوان آنلاین: با کاهش عرضه خودروسازان در سال جاری و افزایش ۴۰ درصدی قیمت در کارخانه و ۱۰۰درصدی قیمت در بازار آزاد خودرو، اکنون حتی خرید یک خودروی پژو که محصول سه دهه قبل است برای خیلی‌ها دست‌نیافتنی است، در چنین شرایطی ایران خودرو بار دیگر افزایش ۵۵درصدی قیمت‌ها را به سازمان حمایت درخواست داده است و مدیران این شرکت از افزایش ۵۰ درصدی سودشان در هفت ماهه گذشته پرده برداشته‌اند. به این ترتیب خودروساز خصوصی با خارج کردن خرید خودرو از دسترس مردم، با کاهش تولید سود کلانی به جیب زده است.
بازار خودرو این روز‌ها بیشتر شبیه به تابلو نمایشی است که قیمت‌ها در آن جابه‌جا می‌شوند، اما چراغ معاملات حقیقی همچنان کم‌فروغ است. دارندگان خودرو، در بازاری که روزانه تغییر می‌کند، فروشنده نیستند و آگهی‌های فروش خودرو صرفاً به نمایشگاه‌های خودرو تعلق دارد و خودرو‌های کارکرده دهه ۸۰ و ۹۰ با نرخ‌های نجومی به فروش می‌رسند. اگر چند ماه پیش گفته می‌شد که خودرویی مانند کوییک یا ساینا بالای یک میلیارد تومان قیمت‌گذاری شده، شنونده تصور می‌کرد که شوخی یا مزاح است، اما همین شوخی‌ها اکنون جدی شده و قیمت‌ها حتی از ۲ میلیارد تومان هم عبور کرده‌اند. دلیل این آشفتگی بازار و قیمت‌ها این است که از یک‌سو خودروسازان تولید و عرضه را کاهش داده‌اند و به بهانه افزایش نرخ ارز و مواد اولیه هفتگی و ماهانه قیمت خودرو‌های تحویلی‌شان را گران می‌کنند و از سوی دیگر با ممنوعیت واردات خودرو‌های لاکچری ایرانیان ساکن خارج، پالس گرانی به بازار خودرو مخابره شده و قیمت خودرو‌های داخلی و وارداتی در بازار آزاد سر به فلک کشیده است.
خودرو‌های تولیدی ایران خودرو بازار را به‌دست گرفته‌اند
یکی از اهداف واگذاری شرکت‌های دولتی به بخش خصوصی افزایش بهره‌وری است؛ مدیریت ایران‌خودرو در بهمن ۱۴۰۳ هم با همین هدف به بخش خصوصی واگذار شد. این شرکت از آن زمان تا الان تقریباً قیمت خودروهایش را سه برابر گران کرده است. ایران خودرو پارسال در چند نوبت قیمت‌ها را بالا برد و خرداد امسال هم محصولاتش را ۴۰ درصد گران کرد. اکنون در بازاری که نرخ‌ها نجومی شده و عرضه به صفر یا یک درصد رسیده، در نیمه پایانی سال بار دیگر این گروه خودروسازی درخواست افزایش ۵۵درصدی قیمت محصولاتش را به سازمان حمایت ارائه کرده است. حال این سؤال مطرح است که آیا بازار کشش چنین افزایش قیمتی را دارد؟
میلیون‌ها متقاضی خرید که دو سال است خودرو پیش‌خرید کرده‌اند و بخش زیادی از پول آن را پرداخته‌اند، امسال با افزایش قیمت‌های جدید خودرو مواجه و متضرر شده‌اند. به گفته یکی از مخاطبان جوان، سال ۱۴۰۳ که قیمت شاهین در بازار آزاد ۵۰۰میلیون تومان بود، این خودرو را خرید کرده و نیمه نخست ۱۴۰۴ تکمیل وجه کرده‌اند. اکنون این خودرو به ۳ میلیارد تومان رسیده و توان پرداخت چنین مبلغی را برای تحویل خودروی خود را ندارد. این یکی از صد‌ها مثالی است که پیش‌خریدکنندگان خودرو در سال‌های گذشته با فروش خودرو و طلا متضرر شده‌اند و حالا توان پرداخت و تسویه مبلغ خودرو را ندارند. کدام مسئول یا نهادی جوابگوی ضرر و زیان مردم است؟ اگر این افزایش ۵۵ درصدی قیمت خودرو‌های ایران خودرو مورد موافقت قرار گیرد، قیمت خودرویی مانند رانا پلاس که حالا یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان است، به حدود ۲ میلیارد و ۵۰۰ می‌رسد.
تولید کمتر، سود بیشتر
در شرایطی که افت تولید و عرضه خودرو به بهانه‌های غیرمنطقی از سوی خودروسازان، دلیل گرانی قیمت خودرو در بازار آزاد است، مدیران شرکت می‌گویند سودشان در هفت ماهه امسال نسبت به پارسال حدود ۵۰ درصد بیشتر شده است. این شرکت در هفت ماهه امسال حدود ۲۴۵ هزار خودرو تولید کرده که در مقایسه با ۳۲۳ هزار دستگاه در مدت مشابه سال قبل، ۲۵ درصد کمتر تولید کرده است.
گزارش‌های عملکرد نیمه نخست ۱۴۰۵ نشان می‌دهد ایران‌خودرو تولید و فروش داخلی کمتری داشته، اما مبلغ فروشش بالا رفته است. این یعنی درآمد بیشتر خودروساز احتمالاً از گران‌تر شدن هر خودرو آمده است، نه از عرضه بیشتر به بازار. برای خریدار، این دو داده یک پیام روشن دارد؛ رشد درآمد خودروساز لزوماً به معنای خودروی بیشتر در بازار نیست.
این موضوع از آن رو اهمیت دارد که عرضه، عامل اصلی تعیین قیمت در بازار خودرو است. وقتی تیراژ کاهش می‌یابد، فشار تقاضا کم نمی‌شود. تیراژ، یعنی تعداد خودرویی که از خط تولید بیرون می‌آید. در چنین شرایطی، خانواده‌ای که برای خرید خودرو برنامه‌ریزی کرده، با بازاری کم‌عرضه‌تر روبه‌رو است.
درآمد بیشتر از کجا آمده است؟
مبلغ فروش هر خودروساز از ضرب دو عدد به دست می‌آید؛ تعداد خودروی فروخته‌شده و قیمت متوسط هر خودرو. اگر تعداد کم شود و مبلغ کل بالا برود، یعنی قیمت متوسط هر خودرو با سرعتی بیشتر از افت تعداد رشد کرده است. به زبان ساده، خودروساز با فروش کمتر، پول بیشتری دریافت کرده است.
محتمل‌ترین توضیح، ترکیبی از چند عامل است. نخست، به‌روزرسانی قیمت‌های کارخانه در فضای تورمی و دوم، تغییر سبد محصولات به سمت خودرو‌های گران‌تر که با تعداد کمتر، درآمد بیشتری می‌سازد. گزارش‌های منتشرشده هنوز سهم دقیق هر عامل را مشخص نکرده‌اند.
این ارقام برای خریدار و سهام‌دار چه معنایی دارد؟
در بازار خودرو، کشمکش اصلی میان عرضه محدود و تقاضای انباشته است. بخشی از این تقاضا از سوی کسانی است که خودرو را ابزاری برای حفظ ارزش پول خود می‌دانند. کاهش تیراژ می‌تواند شکاف قیمت کارخانه و بازار را باز نگه دارد، یعنی فاصله میان قیمتی که خودروساز تعیین می‌کند و قیمتی که خریدار در بازار آزاد می‌پردازد.
کنشگران معتقدند برای فعالان بازار سرمایه نیز تفکیک رشد اسمی از رشد واقعی اهمیت دارد. رشد اسمی، افزایش عدد ریالی درآمد است و اثر تورم را کنار نمی‌گذارد. سودآوری نهایی به حاشیه سود بستگی دارد؛ یعنی فاصله قیمت فروش با هزینه تولید هر خودرو. اگر هزینه قطعه و مواد اولیه همپای قیمت‌ها بالا رفته باشد، درآمد بیشتر الزاماً سود بیشتری به همراه ندارد.
ایران‌خودرو یکی از دو خودروساز بزرگ کشور است و بخش قابل توجهی از عرضه خودروی داخلی را در اختیار دارد. از این‌رو، روند تیراژ آن بر کل بازار اثر می‌گذارد. از آنجایی که متولی این صنعت، مداخله‌ای در بازار و امورات خودروسازان ندارد، وضعیتی که در بازار خودرو ایجاد شده، فقط به زیان مصرف‌کننده و خریداران واقعی خودرو است، وگرنه نمایشگاه‌داران به خوبی از آب گل‌آلود فعلی، ماهی می‌گیرند و با فروش اقساطی خودرو‌ها تا سه برابر قیمت واقعی خودرو، سود به جیب می‌زنند.