جوان آنلاین: رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با تأکید بر ضرورت تنوع‌بخشی به سبد تولید برق کشور گفت: تجربه کشور‌های مختلف نشان می‌دهد که انرژی هسته‌ای همچنان یکی از منابع مهم تولید برق پایدار در جهان است و با توجه به ناترازی انرژی در ایران، توسعه برق هسته‌ای می‌تواند در کنار سایر منابع، به افزایش تاب‌آوری شبکه و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی کمک کند.
سیدطه‌حسین مدنی با اشاره به جایگاه انرژی هسته‌ای در کشور‌های مختلف اظهار کرد: ایالات متحده با تولید حدود ۷۸۲ تراوات‌ساعت برق هسته‌ای، همچنان بزرگ‌ترین ناوگان هسته‌ای جهان را در اختیار دارد و انرژی هسته‌ای بیش از ۱۸ درصد از سبد برق این کشور را تأمین می‌کند.
وی افزود: فرانسه نیز یکی از مهم‌ترین نمونه‌های اتکا به انرژی هسته‌ای است، به‌گونه‌ای که بیش از ۶۷ درصد برق این کشور از نیروگاه‌های اتمی تولید می‌شود و میزان تولید برق هسته‌ای آن به حدود ۳۶۵ تراوات‌ساعت می‌رسد.
مدنی با اشاره به تجربه کره جنوبی گفت: انرژی هسته‌ای در این کشور نیز جایگاهی راهبردی دارد و در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۲ درصد برق تولیدی کره‌جنوبی، معادل نزدیک به ۱۸۰ تراوات‌ساعت از نیروگاه‌های هسته‌ای تأمین شده است.
بازگشت کشورها به انرژی هسته‌ای
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: تجربه ژاپن پس از حادثه فوکوشیما نشان داد که کنار گذاشتن ظرفیت هسته‌ای می‌تواند وابستگی کشور به سوخت‌های فسیلی را افزایش دهد. ژاپن پس از حادثه سال ۲۰۱۱ راکتور‌های خود را متوقف کرد و وابستگی آن به واردات گاز طبیعی مایع و زغال‌سنگ افزایش یافت، اما در سال‌های اخیر با اعمال استاندارد‌های ایمنی جدید، روند بازگشت راکتور‌ها به مدار را دنبال کرده است.
وی افزود: در سال ۲۰۲۴ حدود ۸ درصد برق ژاپن، معادل ۸۵ تراوات‌ساعت، از انرژی هسته‌ای تأمین شد. کانادا نیز با وجود برخورداری از ظرفیت گسترده برق‌آبی، حدود ۱۳/۵ درصد برق خود، معادل بیش از ۸۱ تراوات‌ساعت را از نیروگاه‌های هسته‌ای تولید کرده است.
مدنی گفت: در اسپانیا نیز انرژی هسته‌ای با تولید بیش از ۵۲ تراوات‌ساعت، حدود ۲۰ درصد برق کشور را تأمین می‌کند و به‌عنوان یکی از پایه‌های ثبات شبکه مورد توجه قرار گرفته است. سوئد نیز در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۰ درصد برق خود، معادل ۴۹ تراوات‌ساعت را از نیروگاه‌های هسته‌ای تولید کرده است.
وی درباره وضعیت بریتانیا اظهار کرد: سهم انرژی هسته‌ای در سبد برق این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۲/۳ درصد و معادل ۳۷/۳ تراوات‌ساعت بود. با توجه به فرسودگی بخشی از راکتور‌های قدیمی، بریتانیا به دنبال ساخت نیروگاه‌های جدید و توسعه راکتور‌های کوچک ماژولار است تا ظرفیت تولید برق پایدار خود را حفظ کند.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند ادامه داد: فنلاند نیز با راه‌اندازی فاز سوم نیروگاه اولکیلوتو، سهم برق هسته‌ای خود را در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۹/۱ درصد، معادل ۳۱/۱ تراوات‌ساعت رسانده است. در بلژیک نیز انرژی هسته‌ای با تولید حدود ۳۰ تراوات‌ساعت، ۴۰/۵ درصد برق سال ۲۰۲۴ را تأمین کرده است.
وی افزود: جمهوری چک نیز بیش از ۴۰ درصد برق خود را از نیروگاه‌های هسته‌ای تولید کرده و میزان تولید برق اتمی این کشور در سال ۲۰۲۴ به حدود ۲۸ تراوات‌ساعت رسیده است. هلند اگرچه تنها حدود ۲/۸ درصد برق خود را از انرژی هسته‌ای تأمین می‌کند، اما برنامه‌هایی برای توسعه راکتور‌های جدید و افزایش سهم این منبع در سبد انرژی خود دارد.
خاموش شدن نیروگاه‌های هسته‌ای آلمان و چالش وابستگی به خارج
مدنی با اشاره به تجربه آلمان و ایتالیا گفت: آلمان در سال ۲۰۲۳ آخرین نیروگاه‌های هسته‌ای خود را خاموش کرد و تولید برق هسته‌ای را به صفر رساند. در ادامه و به‌ویژه پس از محدود شدن واردات گاز روسیه، این کشور برای جبران بخشی از نیاز انرژی خود بیشتر به زغال‌سنگ و واردات برق متکی شد. وی افزود: تولید برق هسته‌ای در ایتالیا نیز صفر است و این کشور برای تأمین برق خود وابستگی قابل توجهی به گاز طبیعی دارد. مرور این تجربه‌ها نشان می‌دهد که در بسیاری از کشورها، بحث امنیت انرژی و تنوع‌بخشی به منابع تولید برق بار دیگر اهمیت انرژی هسته‌ای را افزایش داده است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: مجموع تولید برق هسته‌ای جهان در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۶۶۷ تراوات‌ساعت بوده است و روند‌های جهانی نشان می‌دهد که انرژی هسته‌ای همچنان بخشی از برنامه کشورها برای تأمین برق پایدار و متنوع‌سازی سبد انرژی است.
ناترازی انرژی، ضرورت تنوع‌بخشی به سبد برق ایران
مدنی با اشاره به شرایط ایران اظهار کرد: حدود ۸۵درصد برق کشور به گاز طبیعی وابسته است و همین وابستگی، آسیب‌پذیری شبکه انرژی را افزایش داده و در دوره‌های اوج مصرف، مشکلاتی را برای صنایع، اصناف و بخش‌های مختلف اقتصادی ایجاد می‌کند.
وی افزود: ناترازی انرژی تنها به خاموشی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند تولید صنایع، بازار کار، بودجه عمومی، رفاه خانوارها، مصرف سوخت و حتی تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی کشور را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین توسعه و تنوع‌بخشی به منابع تولید برق باید به‌عنوان یکی از راهکار‌های کاهش این آسیب‌پذیری دنبال شود.
مدنی تصریح کرد: در چنین شرایطی، برق هسته‌ای می‌تواند در کنار انرژی‌های تجدیدپذیر، گاز و سایر منابع، جایگاه مهمی در سبد انرژی کشور داشته باشد. برنامه تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای تا سال ۱۴۲۰ نیز در همین راستا تعریف شده است.
وی ادامه داد: اجرای این برنامه به سرمایه‌گذاری قابل توجهی نیاز دارد و بخش مهمی از ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در مناطق ساحلی جنوب کشور جانمایی شده است. این موضوع علاوه بر دسترسی به منابع آب مورد نیاز نیروگاه‌ها، می‌تواند به توسعه اقتصاد دریامحور در سواحل جنوبی نیز کمک کند.
برقی‌سازی حمل‌ونقل بدون برق پایدار امکان‌پذیر نیست
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند یکی دیگر از ضرورت‌های توسعه تولید برق را برقی‌سازی حمل‌ونقل دانست و گفت: جایگزینی خودرو‌های بنزینی با خودرو‌های برقی می‌تواند به کاهش مصرف بنزین و آلودگی هوای کلانشهر‌ها کمک کند، اما تحقق این هدف به یک شبکه برق قدرتمند و پایدار نیاز دارد.
وی افزود: اگر میلیون‌ها خودروی برقی وارد ناوگان کشور شوند، اما برق مورد نیاز آنها همچنان از نیروگاه‌های حرارتی فرسوده و وابسته به گاز و سوخت مایع تأمین شود، بخشی از مشکل آلودگی و مصرف سوخت صرفاً از خودرو‌ها به نیروگاه‌ها منتقل خواهد شد.
مدنی تصریح کرد: بنابراین برقی‌سازی واقعی حمل‌ونقل به ظرفیت جدید، پایدار و کم‌کربن نیاز دارد و نیروگاه‌های هسته‌ای به دلیل تولید مستمر و بار پایه می‌توانند بخشی از این نیاز را تأمین کنند.
وی ادامه داد: نیروگاه‌های هسته‌ای در طول شب نیز به تولید برق ادامه می‌دهند و در زمان کاهش تقاضای شبکه می‌توان از ظرفیت موجود برای تأمین انرژی مورد نیاز سامانه‌های شارژ خودرو‌های برقی استفاده کرد. این مسئله می‌تواند فشار بر منابع گاز طبیعی را نیز کاهش دهد.
هسته‌ای و تجدیدپذیرها، دو مسیر مکمل
مدنی درباره نسبت انرژی هسته‌ای و تجدیدپذیرها گفت: توسعه انرژی خورشیدی و بادی ضروری است، ولی ماهیت متغیر این منابع نیازمند راهکار‌هایی برای ذخیره‌سازی انرژی، توسعه شبکه انتقال و تأمین ظرفیت پشتیبان است.
وی افزود: در یک سبد متوازن انرژی، برق هسته‌ای می‌تواند به‌عنوان یک منبع پایدار و قابل اتکا در کنار انرژی‌های تجدیدپذیر قرار گیرد و به ثبات شبکه کمک کند. نیروگاه هسته‌ای بوشهر نیز نمونه‌ای از تولید مستمر برق در کشور است و طی سال‌های فعالیت خود، از مصرف حجم قابل توجهی سوخت فسیلی جلوگیری کرده است.
نقش برق هسته‌ای در پدافند غیرعامل و صنایع
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به ضرورت افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی اظهار کرد: زیرساخت‌های انرژی در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از تهدید‌های امنیتی، سایبری و ژئوپلیتیکی مواجه بوده‌اند و به همین دلیل، پراکندگی و تنوع‌بخشی به منابع تولید برق می‌تواند از منظر پدافند غیرعامل نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای در مناطق مختلف و به‌ویژه در امتداد سواحل جنوبی، در صورت رعایت الزامات ایمنی و امنیتی، می‌تواند به ایجاد مراکز پایدار تولید برق و کاهش تمرکز در شبکه انرژی کمک کند.
مدنی ادامه داد: صنایع بزرگی مانند فولاد، مس، آلومینیوم، سیمان و پتروشیمی به برق پایدار نیاز دارند و قطعی برق و گاز می‌تواند خسارت قابل توجهی به فرآیند تولید آنها وارد کند. تأمین بخشی از نیاز این صنایع از منابع پایدار، از جمله نیروگاه‌های هسته‌ای، می‌تواند آسیب‌پذیری آنها در برابر ناترازی انرژی را کاهش دهد.
وی گفت: در بخش اصناف و کسب‌وکار‌های خرد نیز قطعی برق می‌تواند موجب اختلال در زنجیره تأمین، سردخانه‌ها، سامانه‌های پرداخت و خدمات روزمره شود. توسعه شبکه برق پایدار می‌تواند تاب‌آوری اقتصادی و خدماتی شهر‌ها را افزایش دهد و نیاز کسب‌وکار‌ها به استفاده گسترده از ژنراتور‌های دیزلی را کاهش دهد.
راکتور‌های کوچک ماژولار، گزینه‌ای برای آینده انرژی
مدنی با اشاره به فناوری راکتور‌های کوچک ماژولار (SMR) گفت: این فناوری در سال‌های اخیر مورد توجه کشور‌های مختلف قرار گرفته و راکتور‌هایی با ظرفیت‌های پایین‌تر می‌توانند برای تأمین برق مناطق مختلف یا صنایع خاص مورد استفاده قرار گیرند.
وی افزود: راکتور‌های جدید با استفاده از سامانه‌های ایمنی غیرفعال، تلاش می‌کنند وابستگی ایمنی نیروگاه به تجهیزات و دخالت انسانی را کاهش دهند. همچنین امکان تولید همزمان برق و حرارت صنعتی و در برخی طراحی‌ها استفاده از انرژی برای شیرین‌سازی آب دریا، از ظرفیت‌های قابل بررسی این فناوری است.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تصریح کرد: توسعه SMRها تنها از منظر پدافند غیرعامل اهمیت ندارد، بلکه کاهش زمان ساخت، امکان استقرار متناسب با نیاز و استفاده در بخش‌های صنعتی نیز از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در ارزیابی اقتصادی این فناوری مورد توجه قرار گیرد.
برق پایدار، پیش‌شرط توسعه هوش مصنوعی
مدنی در بخش دیگری از سخنان خود به ارتباط میان انرژی و توسعه فناوری‌های نوین اشاره کرد و گفت: توسعه هوش مصنوعی و زیرساخت‌های پردازشی به دسترسی پایدار به برق نیاز دارد و دیتاسنتر‌ها نمی‌توانند قطعی‌های مکرر و ناپایداری شبکه را تحمل کنند.
وی افزود: افزایش ظرفیت پردازش هوش مصنوعی، توسعه مراکز داده و گسترش اقتصاد دیجیتال در سال‌های آینده، تقاضای قابل توجهی برای برق ایجاد خواهد کرد. بنابراین اگر کشور به دنبال حضور مؤثر در این حوزه‌هاست، باید همزمان زیرساخت تولید و انتقال برق خود را نیز توسعه دهد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند خاطرنشان کرد: هدف‌گذاری تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته‌ای تا سال ۱۴۲۰ را نباید صرفاً یک پروژه مهندسی دانست، بلکه این ظرفیت می‌تواند در امنیت انرژی، پشتیبانی از صنعت، برقی‌سازی حمل‌ونقل، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها و تأمین انرژی مورد نیاز اقتصاد دیجیتال نقش‌آفرین باشد.
وی در پایان گفت: توسعه برق هسته‌ای به معنای کنار گذاشتن سایر منابع انرژی نیست، بلکه باید در چارچوب یک سبد متنوع و متوازن انرژی دنبال شود؛ سبدی که در آن انرژی هسته‌ای، تجدیدپذیرها و سایر منابع هرکدام متناسب با ظرفیت و کارکرد خود در تأمین برق پایدار کشور نقش داشته باشند.