از دست دادن «منصور انوری» در جمعه‌ای که گذشت، از دست دادن نویسنده‌ای بود که با تعهد، دانش و نگاه عمیق خود به ادبیات، اثری ماندگار در ادبیات داستانی ایران به‌جا گذاشت. نویسنده‌ای که شاید در هیاهوی رسانه‌ای و فضای پرسروصدای ادبیات چندان دیده نشد اما با خلق مجموعه ۱۲جلدی «جاده جنگ» نشان داد از توانایی، دانش و افق بلندی برای روایت تاریخ معاصر ایران برخوردار است. راضیه تجار، نویسنده و از داوران چهارمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد که «جاده جنگ» در آن دوره برگزیده شد و انوری را تنها برنده ۱۱۰سکه این جایزه ادبی کرد، معتقد است جامعه ادبی و فرهنگی کشور در معرفی و حمایت از نویسندگانی که بی‌هیاهو و در خلوت خود کار می‌کنند، کوتاهی کرده است و یکی‌شان، منصور انوری بود؛ نویسنده‌ای که پس از دهه‌ها تحقیق و نگارش برای خلق روایتی داستانی از تاریخ معاصر ایران، روز گذشته پیکرش در جوار بارگاه منور امام رضا(ع) آرام گرفت.
با درگذشت منصور انوری، جامعه ادبی ایران چه کسی را از دست داد؟
بی‌تردید درگذشت ایشان ضایعه‌ای برای جامعه ادبی ماست. منصور انوری نویسنده‌ای بود که با کثرت و قدرت قلم می‌نوشت و مجموعه «جاده جنگ» او از نظر کمیت و کیفیت، اثری قابل توجه و ماندگار است. این مجموعه، علاوه بر آنکه نگاهی به تاریخ کشورمان دارد، از ظرفیت‌های ادبی فراوانی برخوردار است. واقعاً جز دریغ و افسوس چیزی نمی‌توان گفت؛ چراکه نویسنده‌ای را از دست دادیم که هم از نظر توانایی قلمی و هم از نظر تعهد به ادبیات، جایگاه ارزشمندی داشت. نگاه او به موضوعات، نگاهی عمیق بود و اثری که از خود به جا گذاشت، اثری مصرفی و گذرا نیست بلکه ماندگار خواهد بود. باید به احترام چنین نویسنده‌ای ابراز تأسف کرد و امیدوار بود نسل‌های جدیدتر بتوانند راه او را در عرصه ادبیات ادامه دهند.
با وجود اهمیت آثار منصور انوری، او در مقایسه با برخی نویسندگان هم‌دوره‌اش چندان در فضای عمومی ادبیات شناخته‌شده نبود. حتی پس از دریافت جایزه جلال آل‌احمد برای «جاده جنگ» بود که نامش بیشتر سر زبان‌ها افتاد. دلیل این دیده نشدن و در حاشیه ماندن نویسندگانی همچون او چیست؟
به نظرم این مسئله را باید در ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی برخی از این نویسندگان جست‌وجو کرد. بعضی از افراد اهل هیاهو، خودنمایی و معرفی خود نیستند، اخلاق‌مدارند و ترجیح می‌دهند در سکوت و خلوت خود بنشینند و کارشان را انجام دهند. برایشان مهم‌تر از آنکه خود را مطرح کنند، این است که اثری خلق کنند و حرفی برای گفتن داشته باشند.
در مقابل، عده‌ای به دلایل مختلف تلاش می‌کنند خودشان را بیشتر معرفی کنند و در فضای عمومی حضور داشته باشند. اینجا نقش دیگران اهمیت پیدا می‌کند. خبرنگاران، اهالی ادبیات و کسانی که در حوزه فرهنگ فعالیت می‌کنند، باید واسطه معرفی هنرمندان و نویسندگان به جامعه باشند.
نمی‌توان انتظار داشت همه نویسندگان خودشان برای معرفی آثارشان دست به کار شوند. از طرف دیگر، مسئولان فرهنگی و نهادهایی که وظیفه حمایت از ادبیات را برعهده دارند، باید این افراد را شناسایی کنند، قدرشان را بدانند و جایگاهشان را درک کنند. این حمایت الزاماً به معنای حمایت مادی نیست؛ گاهی توجه کردن، سراغ نویسنده را گرفتن، آثارش را دیدن و به او نشان دادن که تلاشش مورد توجه است، اهمیت زیادی دارد. متأسفانه چنین اتفاقاتی در فضای فرهنگی ما چندان رایج نیست.
این مسئله یک زنگ خطر هم است. بسیاری از نویسندگان و هنرمندان ارزشمند ما در سکوت و انزوا فعالیت می‌کنند و ممکن است روزی از میان ما بروند، بی‌آنکه جامعه به‌درستی بداند چه کسانی بوده‌اند، چه آثاری خلق کرده‌اند و چه ظرفیت‌هایی در وجودشان داشته‌اند.
شاید زمانی متوجه اهمیت حضورشان بشویم که دیگر فرصت شناخت و گفت‌وگو با آن‌ها را از دست داده باشیم.
شما از داوران چهارمین دوره جایزه جلال آل‌احمد بودید؛ همان دوره‌ای که «جاده جنگ» به عنوان اثر برگزیده انتخاب شد. در آن زمان چه ویژگی‌هایی در این مجموعه توجه شما را جلب کرد؟
آنچه در «جاده جنگ» برای من اهمیت داشت، در وهله نخست زبان و افق بلندی بود که نویسنده برای کار خود در نظر گرفته بود. نوشتن اثری با چنین گستره و امتدادی، کار ساده‌ای نیست و به توانایی، دانش و پشتوانه مطالعاتی قابل توجهی نیاز دارد.
نویسنده برای اینکه بتواند به سراغ چنین پروژه‌ای برود و آن را به سرانجام برساند، باید مواد خام فراوانی در اختیار داشته باشد و بتواند آن‌ها را در ذهن و قلم خود پرورش دهد. آقای انوری اگر مطالعه و پشتوانه فکری لازم را نداشت و از همت و اراده کافی برخوردار نبود، نمی‌توانست به‌سراغ چنین کاری برود.
به نظرم همین ویژگی‌ها در کنار توانایی قلمی ایشان، «جاده جنگ» را به اثری قابل توجه تبدیل کرد.
انتخاب این مجموعه به عنوان اثر برگزیده جایزه جلال، چه تأثیری بر نویسنده و مسیر حرفه‌ای او داشت؟ آیا چنین جوایز و دیده شدن‌هایی می‌تواند به نویسندگانی که در سکوت کار می‌کنند، انگیزه و اعتمادبه‌نفس بدهد؟
قطعاً همین طور است. دیده شدن برای نویسنده اهمیت دارد.
نویسنده در خلوت و تنهایی خود می‌نویسد تا حرف دل، دیدگاه و جهان ذهنی‌اش را در قالب یک اثر به مخاطب منتقل کند.
او قرار نیست مدام درباره خودش صحبت کند یا برای مطرح شدن در فضای عمومی تلاش کند. کار اصلی‌اش خلق جهانی است که بتواند مخاطب و خواننده خودش را پیدا کند.
وقتی چنین اثری دیده می‌شود و مورد قدردانی قرار می‌گیرد، طبیعی است که این اتفاق به نویسنده امید و اعتمادبه‌نفس می‌دهد و او را به ادامه مسیر دلگرم می‌کند.
انتخاب «جاده جنگ» در جایزه جلال نیز از این جهت اتفاق ارزشمندی بود؛ چراکه فرصتی فراهم کرد تا اثری که شاید تا پیش از آن کمتر دیده شده بود، بیشتر مورد توجه قرار بگیرد.