وویجر ۱ با رسیدن به فاصله یک روز نوری از زمین رکوردی تاریخی ثبت کرد؛ اما اختلالی تازه ارسال داده‌های علمی این کاوشگر ۴۹ ساله را متوقف کرده است.

فضاپیمای وویجر ۱ ناسا با رسیدن به فاصله یک روز نوری از زمین، نقطه عطفی تاریخی را رقم زده است؛ اما هم‌زمان با ثبت این رکورد، اختلالی تازه ارسال داده‌های علمی این کاوشگر ۴۹ ساله را متوقف کرده است.

این کاوشگر اکنون تقریباً ۲۵٫۹ میلیارد کیلومتر از زمین فاصله دارد؛ به‌طوری‌که سیگنال‌های رادیویی حتی با سرعت نور برای رسیدن به آن به ۲۴ ساعت زمان نیاز دارند و دریافت پاسخ نیز ۲۴ ساعت دیگر طول می‌کشد. بنابراین هر ارتباط رفت‌وبرگشتی با وویجر ۱ اکنون دو روز کامل زمان می‌برد. این تأخیر روزبه‌روز بیشتر می‌شود و رفع هر مشکل، حتی ساده‌ترین آن‌ها را دشوارتر می‌کند.

سیگنال می‌رسد، اما داده‌ای در کار نیست

روز ۱۴ نوامبر، یکی از آنتن‌های شبکه فضای دوردست ناسا (DSN) در کانبرای استرالیا روی وویجر ۱ قفل شد تا داده‌هایی را دریافت کند که کاوشگر تقریباً یک روز قبل به زمین فرستاده بود. هرچند آنتن سیگنال حامل را از فضاپیما دریافت کرد و نشان داد تجهیزات مخابراتی آن همچنان کار می‌کنند، این سیگنال هیچ داده علمی یا مهندسی‌ای در خود نداشت.

ناسا در به‌روزرسانی وضعیت مأموریت توضیح داد وجود سیگنال حامل یعنی کامپیوتر کنترل وضعیت و جهت‌گیری وویجر ۱ وظیفه خود را برای حفظ جهت فضاپیما به‌سمت زمین انجام می‌دهد و آنتن و تجهیزات مخابراتی آن نیز فعال هستند. به گفته این سازمان، نبود داده‌ها نشان می‌دهد مشکل احتمالاً به کامپیوتری مربوط است که وظیفه جمع‌آوری داده‌ها از بخش‌های مختلف فضاپیما، از جمله ابزارهای علمی، و تبدیل آن‌ها به قالب مناسب برای ارسال به زمین را برعهده دارد.

این وقفه در ارتباطات بدین معناست که تشخیص علت مشکلات ممکن است هفته‌ها یا حتی بیشتر طول بکشد. با این حال، چنین اتفاقی بی‌سابقه نیست و هنوز نباید تصور کنیم وویجر ۱ از فاصله یک روز نوری با ما خداحافظی کرده است.

اختلالی که تازگی ندارد

در سال ۲۰۲۳، فضاپیما با مشکل مشابهی مواجه شد؛ زمانی که شروع به ارسال الگوهای تکراری و بی‌فایده‌ای از صفرها و یک‌ها کرد. این وضعیت شش ماه ادامه داشت تا ناسا سرانجام توانست مشکل را برطرف کند. آن زمان، تأخیر یک‌طرفه ارتباط با فضاپیما ۲۲٫۵ ساعت بود. تیم مأموریت سرانجام مشخص کرد که مشکل از بخش کوچکی از حافظه خراب در زیرسامانه داده‌های پرواز، یکی از سه کامپیوتر فضاپیما، ناشی می‌شود. تجربه‌ای که ناسا از آن مشکلات به دست آورد، اکنون در تلاش برای رفع اختلال جدید به کار گرفته می‌شود و تیم مأموریت کاملاً بدون سرنخ نیست.

در ۱۸ اکتبر امسال نیز ناسا حدود ۴۸ ساعت ارتباط خود را با وویجر ۱ به‌طور کامل از دست داد؛ اما فضاپیما بدون هیچ مداخله‌ای از سوی آژانس فضایی دوباره شروع به برقراری ارتباط کرد. تیم مأموریت اکنون در حال بررسی این موضوع است که آیا اختلال جدید با آن وقفه ارتباطی مرتبط است یا خیر. علت دقیق آن اتفاق قبلی نیز هنوز مشخص نیست.

تیم مأموریت اواخر اکتبر نوشت بررسی‌ها نشان می‌دهد یکی از مجموعه‌های پیشرانه‌ها از مدار خارج و سیستم‌های پشتیبان جایگزین آن‌ها فعال شده‌اند. این جابه‌جایی به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شده که اگر کامپیوترهای فضاپیما هرگونه ایرادی در پیشرانه‌های فعال تشخیص دهند، به‌طور خودکار انجام شود. به گفته ناسا، این واکنش خودکار با نام «حفاظت در برابر خطا» فضاپیما را در وضعیت ایمن یا پایدار قرار می‌دهد و فعالیت‌های عادی آن را متوقف می‌کند تا مهندسان فرصت داشته باشند مشکل را تشخیص دهند و برای رفع آن اقدام کنند.

از آنجایی که سیگنال حامل همچنان فعال است، ناسا تأیید می‌کند که وویجر ۱ از مرز یک روز نوری گذر کرده است. با توجه به اینکه مسیر و سرعت کاوشگر مشخص است، می‌توان با اطمینان گفت وویجر ۱ این مرز را پشت سر گذاشته؛ هرچند دریافت تأییدیه رسمی نیز خالی از لطف نخواهد بود.