نشریه اکونومیست مدعی شده است عربستان سعودی تلاش می‌کند با روشی دیپلماتیک و امنیتی، تهران را به پذیرش توافق با واشنگتن ترغیب کند؛ ابتکاری که در کنار پیشنهاد گفت‌وگو درباره یک توافق امنیتی منطقه‌ای، حامل پیامی هشدارآمیز درباره احتمال واکنش مشترک چند کشور به حملات احتمالی ایران است.
به گزارش خبرفوری، نشریه اکونومیست در گزارشی از تلاش ریاض برای تغییر محاسبات تهران خبر داده است. با ادعای این گزارش، عربستان می‌خواهد با ترکیبی از مشوق‌های سیاسی و اقتصادی و هم‌زمان افزایش فشارهای امنیتی، ایران را به سمت توافق با آمریکا سوق دهد.
این پیام در جریان سفر غیرمنتظره خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، به تهران منتقل شده است؛ سفری که حضور مقام‌های ارشد نظامی و امنیتی پاکستان و ترکیه در کنار هیأت سعودی، اهمیت آن را فراتر از یک دیدار دوجانبه نشان می‌دهد.
پیشنهاد عربستان؛ توافق امنیتی در برابر کاهش تنش
بر اساس گزارش اکونومیست، پیام اصلی عربستان به ایران این بوده که اگر تهران امتیازهایی را بپذیرد که مسیر توافق با واشنگتن را هموار کند، ریاض و برخی کشورهای منطقه آمادگی دارند درباره شکل‌گیری یک توافق امنیتی گسترده‌تر با ایران مذاکره کنند.
این پیشنهاد می‌تواند از منظر دیپلماتیک اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا عربستان ظاهرا تلاش می‌کند به تهران نشان دهد توافق با آمریکا فقط به معنای عقب‌نشینی در برابر واشنگتن نیست و می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری ترتیبات امنیتی جدید در منطقه نیز باشد.
با این حال، بخش دیگر پیام ریاض چندان دوستانه نیست. طبق گزارش اکونومیست، عربستان هشدار داده است که اگر ایران مسیر توافق را رد کند و حملات به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از سر گرفته شود، عربستان، ترکیه و پاکستان نیز ممکن است در چارچوب توافق دفاع مشترک مکه به واکنش متقابل دست بزنند.
البته هنوز مشخص نیست این توافق به معنای تعهد به عملیات نظامی مشترک است یا صرفا چارچوبی برای هماهنگی‌های دفاعی و امنیتی میان سه کشور محسوب می‌شود.
چرا سفر خالد بن سلمان به تهران اهمیت داشت؟
یکی از نکات قابل توجه در این تحولات، ترکیب هیأت سعودی و حضور مقام‌های ارشد نظامی پاکستان و ترکیه در این سفر است.
به نوشته اکونومیست، سفر خالد بن سلمان چنان غیرمنتظره بود که حتی رسانه‌های رسمی عربستان ظاهرا آمادگی قبلی برای پوشش آن نداشتند. چنین سطحی از محرمانگی می‌تواند نشان‌دهنده حساسیت مذاکرات و اهمیت پیام‌هایی باشد که میان طرفین ردوبدل شده است.
حضور رئیس ستاد ارتش پاکستان و رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه نیز نشان می‌دهد ریاض قصد دارد مسئله امنیت ایران و کشورهای عربی را از سطح روابط دوجانبه خارج کند و آن را در قالب یک ابتکار منطقه‌ای دنبال کند.
با این حال، این تحرکات تاکنون به نتیجه ملموسی منجر نشده است. گزارش اکونومیست تأکید می‌کند که پس از سفر هیأت سعودی نیز حملات علیه عربستان ادامه داشته و اختلاف‌های اصلی تهران و واشنگتن همچنان پابرجاست.
اختلاف اصلی تهران و ریاض بر سر حضور آمریکا
یکی از موانع مهم شکل‌گیری توافق امنیتی منطقه‌ای، تفاوت نگاه ایران و کشورهای عربی به مفهوم امنیت در خلیج فارس است.
تهران خواهان ترتیباتی است که در نهایت به کاهش یا خروج نیروهای نظامی آمریکا از منطقه منجر شود. از نگاه ایران، حضور نظامی واشنگتن در کشورهای حاشیه خلیج فارس یکی از عوامل اصلی ناامنی و زمینه‌ساز حملات احتمالی علیه این کشور است.
در مقابل، عربستان و دیگر دولت‌های عربی هنوز حاضر نیستند خروج نیروهای آمریکایی را به‌عنوان مبنای قطعی یک توافق امنیتی بپذیرند.
به همین دلیل، پیشنهاد ریاض زمانی می‌تواند برای تهران جذاب باشد که نگرانی‌های اساسی ایران درباره حضور نظامی آمریکا و احتمال تکرار حملات را نیز در نظر بگیرد.
از سوی دیگر، اعتبار تهدید نظامی مطرح‌شده از سوی عربستان نیز با پرسش‌هایی روبه‌رو است. اکونومیست اشاره می‌کند که ترکیه و پاکستان تمایل چندانی به مشارکت در عملیات تهاجمی علیه ایران ندارند. عربستان نیز خود در مهار حملات حوثی‌ها با دشواری‌هایی مواجه بوده است.
تنگه هرمز؛ محور مهم مذاکرات پشت پرده
در کنار موضوع توافق امنیتی، تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران نیز به یکی از محورهای اصلی رایزنی‌های منطقه‌ای تبدیل شده است.
به گزارش اکونومیست، دیپلمات‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس در حال مذاکره با ایران هستند تا مهلت بازگشایی تنگه هرمز از هفت روز به چهار روز کاهش پیدا کند.
در مقابل، پایان محاصره بنادر ایران، لغو تحریم‌ها و ارائه برخی امتیازهای اقتصادی مطرح شده است. با این حال، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و دامنه امتیازهای هر طرف همچنان مانع دستیابی به توافق است.
این مذاکرات در شرایطی دنبال می‌شود که نگرانی‌ها درباره آمادگی نظامی آمریکا برای ازسرگیری عملیات پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در سوم نوامبر افزایش یافته است. هشدارهای دونالد ترامپ به کشورهای خلیج فارس، اعزام ناوهای جنگی و سامانه‌های پدافندی بیشتر به منطقه و انتظار برای ورود سومین ناو هواپیمابر آمریکا در ماه نوامبر، بر حساسیت شرایط افزوده است.
عربستان میان جنگ و توافق؛ کدام مسیر را انتخاب می‌کند؟
ریاض در موقعیتی پیچیده قرار گرفته است. از یک سو، ادامه حملات به زیرساخت‌های نفتی و فرودگاه‌های عربستان تهدیدی مستقیم برای امنیت این کشور محسوب می‌شود و از سوی دیگر، گسترش جنگ ایران و آمریکا می‌تواند برنامه‌های اقتصادی و توسعه‌ای عربستان را با خسارت‌های سنگین روبه‌رو کند.
در چنین شرایطی، پیشنهاد امنیتی ریاض را باید تلاشی برای جلوگیری از گسترش بحران و مهار تنش‌ها دانست، نه نشانه‌ای قطعی از تشکیل یک ائتلاف نظامی علیه ایران.
مسئله اصلی این است که آیا عربستان و شرکایش می‌توانند تضمین‌های امنیتی و مشوق‌های اقتصادی قابل اتکایی به تهران ارائه دهند یا اینکه فشارهای نظامی و تهدید به واکنش مشترک، صرفا به افزایش بی‌اعتمادی میان طرف‌های منطقه‌ای منجر خواهد شد.
موفقیت این ماجرا به دو عامل وابسته است: میزان انعطاف ایران در مذاکرات با آمریکا و آمادگی واشنگتن برای پذیرش توافقی که نگرانی‌های امنیتی تهران را نیز در نظر بگیرد.