ترامپ با ناوها بهدنبال عقبنشینی تهران
ورود ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» و گزارشهای مربوط به حملات تازه، احتمال تشدید تقابل ایران و آمریکا را افزایش داده است؛ با این حال، هدف واشنگتن از افزایش حضور نظامی همچنان محل اختلاف است. یک برداشت، آمادهسازی برای حملات گستردهتر است و برداشت دیگر، استفاده از تهدید نظامی برای وادار کردن تهران به پذیرش شروط آمریکا بدون ورود به جنگی طولانی. همزمان، گزارشها از تلاش نتانیاهو برای جلب مشارکت مستقیم واشنگتن حکایت دارند، در حالی که اولویت ترامپ ممکن است دستیابی به توافقی قابل عرضه بهعنوان دستاورد سیاسی باشد.
فرارو- ورود ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» به خاورمیانه، همزمان با انتشار گزارشهایی درباره حملات تازه آمریکا به اهدافی در ایران و رایزنیهای امنیتی اسرائیل در واشنگتن، گمانهزنیها درباره آینده تقابل تهران و واشنگتن را افزایش داده است. این تحولات در حالی رخ میدهد که واشنگتن از یک سو بر ادامه فشار اقتصادی و حفظ آمادگی نظامی تأکید دارد و از سوی دیگر، هنوز درباره امکان بازگشت به مسیر دیپلماسی موضعی کاملاً روشن اتخاذ نکرده است. در مقابل، تهران نیز با تکیه بر تجربه درگیریهای اخیر، تلاش میکند نشان دهد که تهدید نظامی آمریکا الزاماً به عقبنشینی ایران منجر نخواهد شد.
افزایش حضور نظامی؛ نمایش قدرت برای واداشتن تهران به عقبنشینی
به گزارش فرارو، استقرار ناوهای هواپیمابر، انتقال نیرو و تجهیزات و افزایش پروازهای نظامی آمریکا را نمیتوان صرفاً اقدامی معمول یا نمایشی تلقی کرد. این تحرکات پیامی مستقیم به تهران دارد: واشنگتن میخواهد نشان دهد که دامنه حملات احتمالی میتواند فراتر از محدودهای مشخص گسترش یابد و هدف قرار گرفتن منافع آمریکا در کشورهای منطقه نیز مانع واکنش نظامی این کشور نخواهد شد.
با این حال، افزایش حضور نظامی لزوماً به معنای تصمیم قطعی برای آغاز جنگی گسترده نیست. یکی از برداشتهای مطرح این است که هدف اصلی ترامپ، وادار کردن ایران به کاهش مطالبات و پذیرش شروط آمریکا از طریق نمایش قدرت است. در این سناریو، آرایش نظامی گسترده نقش اهرم فشار را ایفا میکند و واشنگتن امیدوار است بدون ورود به یک درگیری طولانی، به نتیجه سیاسی مورد نظر خود برسد.
اما اگر تهران از مواضعش عقبنشینی نکند، احتمال حملات سنگینتر همچنان وجود دارد. در این میان، محاسبات سیاسی بنیامین نتانیاهو با اولویتهای ترامپ یکسان نیست. نخستوزیر اسرائیل به دلایل امنیتی و سیاسی داخلی ممکن است به گسترش رویارویی با ایران تمایل داشته باشد، در حالی که ترامپ ترجیح میدهد بدون گرفتار شدن در جنگی فرسایشی، دستاوردی به دست آورد که بتواند آن را موفقیت سیاسی معرفی کند.
انتخابات میاندورهای آمریکا و آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه نیز بر محاسبات واشنگتن تأثیر میگذارد. تغییر ترکیب کنگره ممکن است محدودیتهایی در زمینه تأمین مالی عملیات نظامی و اختیارات دولت ایجاد کند. از این منظر، ترامپ ممکن است تا پیش از شکلگیری ترکیب جدید کنگره، فرصت بیشتری برای اعمال فشار و اتخاذ تصمیمهای نظامی در اختیار داشته باشد.
ایران دیگر از تهدید نظامی آمریکا هراس سابق را ندارد
استقرار سه ناو هواپیمابر آمریکا در منطقه نشاندهنده هزینه و برنامهریزی عملیاتی قابلتوجهی است و نمیتوان آن را اقدامی بدون هدف نظامی مشخص دانست. با این حال، تجربه جنگ اخیر ممکن است برداشت تهران از تهدید نظامی آمریکا را تغییر داده باشد.
پیش از آغاز جنگ، بخشهایی از فضای سیاسی ایران نسبت به احتمال حمله آمریکا نگران بودند و ممکن بود برای جلوگیری از درگیری، به دادن امتیازهایی تمایل نشان دهند. اما پس از تجربه جنگ، در بخشی از محافل سیاسی ایران این تصور تقویت شده است که تهران میتواند در برابر آمریکا مقاومت کند و هزینههای تقابل را برای واشنگتن افزایش دهد.
بر اساس یکی از سناریوهای مطرح، آمریکا ممکن است به دنبال اجرای عملیاتی محدود و پرسروصدا، اعلام پیروزی و سپس ادامه محاصره دریایی و تحریمها باشد؛ راهبردی که هدف آن میتواند تضعیف ایران از طریق فشار اقتصادی و تشدید مشکلات داخلی باشد. در همین چارچوب، ادعاهایی درباره انتقال پیامهایی از سوی واشنگتن به تهران از طریق روسیه مطرح شده است؛ پیامهایی که به هماهنگی احتمالی درباره شکل و دامنه حملات مربوط میشوند. اگر چنین الگویی وجود داشته باشد، میتواند به تکرار نوعی رویارویی محدود و کنترلشده منجر شود که در آن هر طرف تلاش میکند از عبور درگیری از خطوط قرمز خود جلوگیری کند.
با این حال، تهران چنین ترتیبی را نمیپذیرد و خواهان توقف جامع و پایدار جنگ است. از نگاه ایران، توافقی که صرفاً به توقف موقت حملات محدود شود، در حالی که محاصره و فشار اقتصادی ادامه دارد، نمیتواند پایان واقعی درگیری تلقی شود. در ارزیابی عملکرد جنگ نیز اختلاف جدی وجود دارد. برخی مقامهای اروپایی درباره دستاوردهای ارتش آمریکا در درگیری اخیر اظهارنظرهایی انتقادی مطرح کردهاند؛ موضوعی که در محافل سیاسی ایران بهعنوان نشانهای از ناکامی واشنگتن در دستیابی به اهداف مورد نظر مورد استناد قرار میگیرد.
اختلاف بر سر ورود به جنگ
گزارشهایی درباره دیدار رئیس موساد با مقامهای آمریکایی و بررسی تهدیدهای ایران علیه امنیت اسرائیل منتشر شده است. همچنین رسانههای اسرائیلی از انتقال پیامی از سوی بنیامین نتانیاهو به واشنگتن خبر دادهاند؛ پیامی با این مضمون که اگر آمریکا به جنگ با ایران نپیوندد، اسرائیل ممکن است ناچار شود بهتنهایی اقدام کند. این پیام را میتوان تلاشی برای افزایش فشار بر دولت ترامپ و ترغیب واشنگتن به هماهنگی بیشتر با تلآویو ارزیابی کرد. نتانیاهو تلاش میکند تهدید ایران را بهعنوان دلیلی برای اقدام نظامی مطرح کند و مانع از آن شود که آمریکا بدون دستیابی به نتایج مورد نظر اسرائیل، از تقابل با تهران فاصله بگیرد.
با این حال، محاسبات سیاسی دو طرف کاملاً یکسان نیست. نتانیاهو ممکن است ادامه بحران امنیتی را عاملی برای حفظ جایگاه سیاسی خود بداند، در حالی که ترامپ با توجه به وعدههای انتخاباتی و هزینههای احتمالی یک جنگ طولانی، تمایل دارد از گرفتار شدن در درگیری گسترده جلوگیری کند.
برای رئیسجمهور آمریکا، دستیابی به توافقی که بتوان آن را بهعنوان موفقیت دیپلماتیک یا نظامی معرفی کرد، ممکن است جذابتر از ورود به جنگی باشد که پایان و هزینههای آن مشخص نیست. در مقابل، اسرائیل ممکن است توقف درگیری بدون تضعیف قابلتوجه توان نظامی ایران را نتیجهای ناکافی بداند. در این میان، احتمال اقدام مستقل اسرائیل میتواند معادلات را پیچیدهتر کند. چنین اقدامی نهتنها خطر گسترش جنگ را افزایش میدهد، بلکه ممکن است آمریکا را نیز در موقعیتی قرار دهد که ناچار به حمایت عملیاتی یا دفاعی از اسرائیل شود.
سه برداشت متفاوت از آینده تقابل
تحولات اخیر سه برداشت متفاوت از آینده رویارویی ایران و آمریکا را برجسته میکند.
نخست، دیدگاهی که حملات و تقویت نظامی آمریکا را نشانه حرکت واشنگتن به سوی تحقق اهداف خود در جنگ میداند. بر اساس این رویکرد، آمریکا تا زمانی که اهداف مورد نظرش را محقق نکند، از مواضع نظامی خود عقبنشینی نخواهد کرد و تغییرات سیاسی در کنگره یا فضای انتخاباتی نیز لزوماً مانع ادامه عملیات نمیشود.
دیدگاه دوم، افزایش فشار نظامی را عمدتاً ابزاری برای واداشتن تهران به عقبنشینی میداند. در این سناریو، هدف اصلی ترامپ آغاز جنگی فراگیر نیست، بلکه استفاده از آرایش نظامی برای تحمیل شروط آمریکا و دستیابی به توافقی است که بتوان آن را دستاورد سیاسی معرفی کرد. با این حال، شکست این راهبرد میتواند احتمال حملات سنگینتر را افزایش دهد.
دیدگاه سوم بر تغییر محاسبات ایران پس از جنگ اخیر تأکید دارد. بر اساس این برداشت، تهران دیگر مانند گذشته از تهدید نظامی آمریکا هراس ندارد و ممکن است در برابر فشارهای تازه مقاومت کند. در این چارچوب، ایران ادامه محاصره و حملات محدود را بخشی از جنگ میداند و خواهان توافقی جامع برای پایان دادن به مجموعه فشارهای نظامی و اقتصادی است.
در مجموع، ورود ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» و گزارشهای مربوط به حملات تازه، نشان میدهد که گزینه نظامی همچنان در محاسبات طرفین حضور دارد. با این حال، درباره هدف نهایی واشنگتن، میزان هماهنگی آن با اسرائیل و امکان بازگشت به مذاکرات اختلاف نظر جدی وجود دارد.
