جیرفت - ایرنا - بررسی آخرین وضعیت اجرایی طرح نهضت ملی مسکن و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در هشت شهرستان جنوبی استان کرمان نشان می‌دهد با وجود ثبت‌نام بیش از ۵۵ هزار متقاضی و تایید صلاحیت ۳۹ هزار نفر، پیشرفت این کلان‌پروژه عمرانی و حمایتی با ۲ چالش راهبردی شامل «محدودیت‌های ژئوپلیتیکی و زیست‌محیطی در تامین اراضی» و «کندی مفرط شبکه بانکی در پرداخت تسهیلات ساخت» مواجه شده است.
به گزارش ایرنا، طرح «نهضت ملی مسکن» به‌عنوان کلان‌پروژه عمرانی و معیشتی دولت، بر پایه تکالیف مصرح در قانون «جهش تولید مسکن» (مصوب شهریورماه ۱۴۰۰ مجلس شورای اسلامی) و اصل ۳۱ قانون اساسی شکل گرفت؛ قانونی که دولت را مکلف کرد با تخصیص زمین‌های دولتی، ارائه تخفیف‌های نظام مهندسی و عوارض پروانه و نیز پرداخت تسهیلات بانکی ارزان‌قیمت، شرایط خانه‌دار شدن اقشار کم‌درآمد و بدون مسکن را فراهم کند.
در گام بعدی، پیوند این طرح با قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» مصوب آبان‌ماه ۱۴۰۰، کارکرد نهضت ملی را از یک برنامه مسکن‌سازی صرف به برنامه‌ای برای تشویق فرزندآوری و مهار بحران سالمندی تبدیل کرد؛ بندی حمایتی که بر اساس ماده چهار آن، واگذاری رایگان زمین یا واحد مسکونی به خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر (متولدان آبان ۱۴۰۰ به بعد) تکلیف شد.
اگرچه الگوی اجرایی این طرح در شهرهای بزرگ اغلب در قالب انبوه‌سازی و بلندمرتبه‌سازی تعریف شده است، اما در مناطق دارای پهنه‌های گسترده مانند جنوب استان کرمان، سیاست‌گذاران مدل «توسعه افقی» و واگذاری زمین‌ها به‌صورت قطعات ویلایی (انفرادی و گروهی) را در اولویت قرار دادند تا متقاضیان متناسب با توان مالی و سبک زندگی بومی، ساخت سرپناه را مدیریت کنند.
با این حال، تلاقی تقاضای انباشته سال‌های گذشته با ظرفیت‌های واقعی اراضی پیرامونی شهرها و مهم‌تر از آن، سهم اندک تسهیلات تکلیفی بانک‌ها، این جاده هموار را در پهنه‌های کمتر توسعه یافته‌ای همچون جنوب کرمان به مسیری ناهموار بدل کرده است.
واگذاری زمین به هزار و ۶۰۰ متقاضی و گره کور تسهیلات مسکن در جنوب کرمان
بررسی آخرین وضعیت اجرای طرح‌های نهضت ملی مسکن و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در شهرستان‌های جنوبی استان کرمان نشان می‌دهد با وجود ثبت‌نام بیش‌از ۵۵ هزار متقاضی و آغاز عملیات آماده‌سازی ۹ سایت شهری، پیشبرد کامل این کلان‌پروژه عمرانی نیازمند رفع بن‌بست‌های بانکی و الحاق اراضی جدید فراتر از موانع طبیعی و قانونی دشت جیرفت است.
آمار رسمی متقاضیان حاکی از عطش بالای مسکن‌دار شدن در پهنه جنوب استان کرمان است؛ در چارچوب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در هشت شهرستان جنوبی، ۱۷ هزار و ۶۰۰ نفر ثبت‌نام کردند که از این تعداد، ۱۳ هزار و ۳۰۰ نفر دارای شرایط قطعی شناخته شده‌اند و چهار هزار و ۵۴۱ نفر از این متقاضیان دارای شرایط، ساکن شهر جیرفت هستند.
همچنین در طرح نهضت ملی مسکن در شهرستان‌های جنوبی کرمان، ۳۸ هزار و ۳۳۱ نفر ثبت‌نام کردند که پس از پالایش‌های اولیه، ۲۵ هزار و ۷۰۲ نفر دارای شرایط تشخیص داده شدند؛ سهم شهر جیرفت از این تعداد، هفت هزار و ۶۴ نفر متقاضی واجد شرایط است.
در بخش زیرساختی، هم‌اکنون ۹ پروژه آماده‌سازی اراضی در شهرستان‌های جنوبی استان در دست اقدام قرار دارد.
این طرح‌ها شامل ۲ سایت «نارنج» و «آفتاب» در شهر جیرفت و هفت سایت در شهرهای عنبرآباد، کهنوج، رودبار جنوب، درب‌بهشت، منوجان، قلعه‌گنج و فاریاب است که در مجموع حدود هفت هزار و ۵۰۰ قطعه زمین را برای ساخت مسکن آماده‌سازی می‌کنند.
در جیرفت، ۲ سایت «نارنج» و «آفتاب» به‌ترتیب با مساحت‌های ۱۱ و ۱۶ هکتار اجرا شدند که در اوایل سالجاری و پس از اتمام عملیات آماده‌سازی، فرایند واگذاری قطعات آن‌ها از طریق قرعه‌کشی علنی در محل فرمانداری جیرفت و با حضور حجت‌الاسلام تارم امام‌جمعه، سعیدی نماینده مردم شهرستان‌های جیرفت و عنبرآباد در مجلس شورای اسلامی، بیگ‌زاده فرماندار و نماینده دادستان عمومی و انقلاب انجام شد.
در این مرحله، قطعات مسکونی به یک‌هزار و ۳۹۸ متقاضی دارای شرایط شهرستان جیرفت در بخش‌های نهضت ملی مسکن، اقشار ویژه، بهزیستی و مددجویان کمیته امداد امام خمینی (ره) واگذار شد.
پیگیری الحاق چهار سایت شهری و پرونده اراضی دلفارد
با توجه به تراکم مطالبات در کهن‌شهر جیرفت، توسعه محدوده و تامین زمین جدید با فوریت پیگیری می‌شود.
هم‌اکنون چهار سایت دیگر در شهر جیرفت در مراحل نهایی اخذ مصوبات قانونی قرار دارند تا قطعات آماده‌شده از طریق قرعه‌کشی و به‌صورت گروهی به واجدان شرایط اختصاص پیدا کند.
علاوه‌بر این، اراضی سایت دیگری در ابتدای محور جاده دلفارد برای بررسی و تصویب نهایی به شورای عالی معماری و شهرسازی ایران ارسال شده است تا پس از اخذ تاییدیه، مراحل آماده‌سازی و واگذاری زمین در قالب قانون جوانی جمعیت وارد فاز اجرایی شود.
در حوزه ساخت مسکن متمرکز در شهر جیرفت، ۱۱ پروژه انبوه‌سازی با مجموع یک‌هزار و ۹۹۳ واحد مسکونی در دست اقدام است. با وجود اینکه عملیات عمرانی این واحدها کلید خورده، اما تامین مالی و پرداخت قطره‌چکانی وام‌ها، شتاب پروژه‌ها را به چالش کشیده است؛ به‌ویژه در پروژه‌هایی که بنیه اجرایی آن‌ها به منابع بانکی تکیه دارد، کندی تزریق پول مانع بهره‌برداری به‌موقع شده است.
کارنامه واگذاری‌های سال ۱۴۰۴ و سهمیه ایثارگران
بر اساس ارزیابی‌های ثبتی، از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون در شهرستان‌های جنوبی استان کرمان، در مجموع به یک‌هزار و ۵۸۴ متقاضی در قالب نهضت ملی مسکن و قانون جوانی جمعیت زمین تخصیص یافته و قراردادهای رسمی واگذاری برای آنان صادر شده است.
همچنین در راستای اجرای تکالیف قانونی پیرامون حمایت از خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران، اراضی مسکونی مورد نیاز ۴۳۰ نفر از خانواده‌های ایثارگران دارای شرایط در هفت شهر جنوب استان کرمان تامین و تخصیص پیدا کرده است.
اداره‌کل راه و شهرسازی جنوب کرمان تامین زمین جامعه ایثارگری را از اولویت‌های کاری خود دانسته و روند شناسایی، آماده‌سازی و تخصیص را تا بهره‌مندی تمامی واجدان شرایط با هماهنگی نهادهای مسئول دنبال می‌کند؛ چنان‌که مدیرکل این مجموعه، خدمت‌رسانی به خانواده‌های شهدا و ایثارگران را وظیفه‌ای ملی و ادای دین به کسانی خوانده که آرامش و امنیت کشور مرهون فداکاری آن‌ها است.
مبنای تخصیص در سامانه «تم» و بن‌بست‌های جغرافیایی جیرفت
فرایند واگذاری زمین در نهضت ملی مسکن تنها بر پایه امتیازات استخراج‌شده از سامانه «تم» و با لحاظ دقیق ۲ مولفه «تاریخ ثبت‌نام متقاضیان» و «میزان واریز وجه اولیه» تعیین اولویت می‌شود.
پیمان توکلی مدیرکل راه و شهرسازی جنوب کرمان با اشاره به تقاضای پرشمار اراضی در جیرفت اعلام کرده که اگرچه سیاست نخستین، واگذاری انفرادی قطعات بود، اما جهش ثبت‌نام‌ها در نهضت ملی و جوانی جمعیت، زمینه واگذاری‌های گروهی را ایجاب کرد.
از سوی دیگر، در شهر جیرفت تامین اراضی با موانع ساختاری روبرو است. توسعه محدوده این شهر در حصار پنج محدودیت جدی شامل «محدوده‌های حفاظتی منابع آب آشامیدنی»، «اراضی مرغوب کشاورزی»، «حریم قانونی رودخانه‌ها و مسیل‌ها»، «عرصه‌های دارای ضوابط میراث فرهنگی» و «حریم شهرک صنعتی» قرار دارد که در فرایند مکان‌یابی و تخصیص اراضی لحاظ می‌شوند.
تسهیلات بانکی؛ پاشنه‌آشیل نهضت مسکن در جنوب
شاید بتوان کُندی بانک‌ها را بزرگ‌ترین مانع تکمیل سقف‌های نهضت ملی دانست؛ مدیرکل راه و شهرسازی جنوب کرمان با انتقاد صریح از رویه بانکی اظهار کرد: در شرایطی که ساخت یک‌هزار و ۹۹۳ واحد مسکونی در جنوب استان فعال است، بانک‌های عامل تاکنون تنها برای یک‌هزار و ۵۱۱ واحد تسهیلات را تایید کرده‌اند.
توکلی با نامساعد خواندن جایگاه استان کرمان در جدول پرداخت تسهیلات مسکن حمایتی یادآور شده است که تاخیر در تزریق به‌موقع منابع بانکی، بار سنگین مالی را به طور مستقیم به دوش اقشار متقاضی منتقل می‌کند؛ هرچند با پیگیری‌های ویژه استاندار کرمان، فرآیند پرداخت تسهیلات در مسیر بهبود قرار دارد.
تامین مسکن شایسته، محوری‌ترین رسالت ابلاغی به وزارت راه و شهرسازی و ویترین خدمت‌رسانی دولت محسوب می‌شود؛ وظیفه‌ای خطیر که در جنوب کرمان نیازمند سرعت‌بخشی به آماده‌سازی پهنه‌های جدید، تسهیل روان‌سازی وام‌های بانکی و همراهی همه‌جانبه دستگاه‌ها است تا حق مسلم متقاضیان این خطه بر اساس زمان‌بندی به نتیجه برسد.