هشدار رئیس سازمان برنامه‌وبودجه درباره احتمال قطع گاز یک شهر، تصویری نگران‌کننده از زمستان پیش‌روی ایران ترسیم می‌کند؛ زمستانی که در آن ناترازی مزمن انرژی با خسارت‌های ناشی از جنگ و خطر ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل هم‌زمان شده است. در شرایطی که خطر جنگ دوباره و آسیب به زیرساخت‌ها جدی است، این نگرانی بیشتر هم می‌شود.
رویداد۲۴| حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه‌وبودجه، در برنامه‌ای تلویزیونی هشدار داده است که ایران امسال زمستان سردی را پیش رو دارد و هم‌زمان با ناترازی گاز، بخشی از تأسیسات تولید گاز نیز در جریان جنگ اخیر آسیب دیده است. او با اشاره به پیامد‌های احتمالی افت فشار شبکه گفته است: «اگر فشار گاز افت کند ممکن است گاز یک شهر قطع شود نه یک یا دو واحد مسکونی.»
اهمیت این اظهارات در آن است که احتمال اختلال در تأمین گاز، دیگر صرفاً در قالب محدودیت مصرف صنایع یا تعطیلی واحد‌های تولیدی مطرح نمی‌شود. سخنان رئیس سازمان برنامه‌وبودجه نشان می‌دهد که در سناریوی تشدید کمبود، حتی تأمین گاز مشترکان خانگی نیز ممکن است با دشواری مواجه شود؛ موضوعی که در سرمای زمستان می‌تواند به مسئله‌ای مستقیم برای امنیت و آسایش خانوارها تبدیل شود.
۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت ازدست‌رفته؛ میراث جنگ برای زمستان
هشدار پورمحمدی در شرایطی مطرح می‌شود که مقام‌های دولتی پیش‌تر نیز درباره آثار جنگ بر زیرساخت‌های انرژی هشدار داده بودند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، هفتم مهرماه اعلام کرد که در پی حملات به حوزه انرژی، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت گاز کشور از دست رفته و دولت تلاش می‌کند ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت را بازگرداند. او در عین حال احتمال بروز مشکل در استان‌های شمالی در زمستان را منتفی ندانست و گفت تمهیدات لازم در حال پیگیری است.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، نیز نهم مهرماه با اشاره به آسیب تأسیسات گازی عسلویه اعلام کرد که برنامه‌ریزی برای بازگرداندن ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدست‌رفته تا پیش از زمستان انجام شده است؛ با این حال، به گفته او، در صورت تحقق این هدف نیز حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از کاهش ظرفیت باقی می‌ماند. توکلی درباره احتمال تنش گازی در خراسان شمالی نیز هشدار داده بود.
این ارقام زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شوند که بدانیم بخش مهمی از ظرفیت فرآورش گاز کشور به تأسیسات پارس جنوبی وابسته است. بازسازی چنین زیرساخت‌هایی صرفاً با تصمیم اداری یا تعمیرات کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست و به تجهیزات تخصصی، منابع مالی و زمان نیاز دارد.
ناترازی قدیمی، خسارت تازه و زمستانی که فرصت جبران نمی‌دهد
با این حال، تمام مسئله را نمی‌توان به جنگ نسبت داد. ناترازی گاز در ایران پیش از حملات اخیر نیز به یکی از مشکلات مزمن اقتصاد کشور تبدیل شده بود. افزایش مصرف خانگی در فصل سرما، فرسودگی بخشی از زیرساخت‌ها، کمبود سرمایه‌گذاری و دشواری توسعه میادین و تأسیسات، سال‌هاست میان ظرفیت عرضه و میزان تقاضا فاصله ایجاد کرده است.
جنگ این ضعف قدیمی را به بحرانی فوری‌تر تبدیل کرده است. وقتی شبکه انرژی با کمبود ساختاری روبه‌روست، از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولید و فرآورش می‌تواند انعطاف سیستم را در برابر سرمای شدید کاهش دهد. اگر زمستان سردتر از پیش‌بینی‌ها باشد، دولت ناچار خواهد شد میان تأمین گاز خانوارها، سوخت نیروگاه‌ها و نیاز صنایع توازن برقرار کند؛ تصمیمی که هر طرف آن هزینه اقتصادی و اجتماعی دارد.
محدودیت گاز صنایع می‌تواند تولید را کاهش دهد، اشتغال را تحت فشار قرار دهد و درآمد بنگاه‌ها را کم کند. استفاده بیشتر نیروگاه‌ها از سوخت مایع نیز خطر تشدید آلودگی هوا را به همراه دارد. در سوی دیگر، هر اختلال در تأمین گاز خانگی در روز‌های سرد، مستقیماً بر زندگی مردم اثر می‌گذارد؛ به‌خصوص خانوار‌هایی که امکان استفاده از وسایل گرمایشی جایگزین را ندارند.
خطر حمله دوباره؛ زیرساخت‌های انرژی در خط مقدم آسیب‌پذیری
آنچه نگرانی‌ها را جدی‌تر می‌کند، این است که ایران هنوز از فضای جنگ خارج نشده است. توقف درگیری‌ها به معنای پایان تهدید نظامی نیست و گزارش‌های روز‌های اخیر نشان می‌دهد احتمال ازسرگیری حملات همچنان یکی از سناریو‌های جدی پیش روی تهران است.
شبکه‌ای‌بی‌سی نیوز گزارش داد که ارتش آمریکا و اسرائیل در حال بررسی طرح‌هایی برای ازسرگیری حملات در هفته‌های آینده هستند. در این گزارش به نقل از منابع اسرائیلی آمده بود که تأسیسات پتروشیمی و بخش‌هایی از زیرساخت هسته‌ای ایران ممکن است در طرح‌های نظامی جدید مطرح باشند؛ هرچند تصمیم نهایی برای حمله اعلام نشده و کاخ سفید نیز گفته بود آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد.
روزنامه وال‌استریت ژورنال نیز در گزارش تازه خود از بررسی گزینه‌های نظامی از سوی دونالد ترامپ، از جمله حمله به تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌ها، خبر داده است. این گزارش از افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه نیز حکایت داشت.
در چنین شرایطی، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. اگر درگیری دوباره آغاز شود و تأسیسات تولید، فرآورش یا انتقال گاز هدف قرار گیرند، بازسازی ظرفیت ازدست‌رفته دشوارتر خواهد شد. حتی حمله‌ای محدود به یک گلوگاه مهم انرژی می‌تواند بر توان تأمین گاز در سراسر شبکه اثر بگذارد؛ به‌ویژه اگر این حمله در روز‌های اوج مصرف زمستانی رخ دهد.