اخبار نگران کننده از تجویز آنتی بیوتیک در نسخه بیماران

سرپرست دفتر نظارت و پایش فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو با اعلام اینکه حدود ۳۰.۵ درصد نسخه‌های پزشکی کشور در سال ۱۴۰۴ حاوی آنتی‌بیوتیک بوده، از سهم ۴۵ درصدی این داروها در نسخه‌های متخصصان اطفال خبر داد و گفت: متخصصان زنان، اطفال و پزشکان عمومی در شمار گروه‌های بالای تجویز آنتی‌بیوتیک قرار دارند.

دکتر نازیلا یوسفی در نشست خبری در وزارت بهداشت، با اشاره به وضعیت تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در کشور اظهار کرد: بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۰.۵ درصد نسخه‌های پزشکان حاوی آنتی‌بیوتیک بوده است. این میزان در نسخه‌های متخصصان اطفال به حدود ۴۵ درصد می‌رسد.

وی افزود: در بررسی‌های انجام‌شده، متخصصان زنان، متخصصان اطفال و پزشکان عمومی در رتبه‌های بالای تجویز آنتی‌بیوتیک قرار دارند؛ این در حالی است که متخصصان عفونی رتبه دهم را در میان گروه‌های پزشکی از نظر تجویز این داروها به خود اختصاص داده‌اند.

یوسفی با بیان اینکه حدود ۱۲ درصد بازار دارویی کشور به آنتی‌بیوتیک‌ها اختصاص دارد، درباره تفاوت میزان مصرف این داروها در مناطق مختلف کشور گفت: میزان مصرف در شهرهای مختلف متفاوت است. در بخش بیمارستان‌های دانشگاهی نیز تهران به دلیل پذیرش بیماران ارجاعی از سایر استان‌ها و برخورداری از تعداد بیشتر بیمارستان‌ها، آمار مصرف بالاتری دارد. بر اساس بررسی‌های بیمارستانی، اهواز کم‌مصرف‌ترین استان در این زمینه بوده است.

سرپرست دفتر نظارت و پایش فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو همچنین از آغاز رصد نسخه‌های الکترونیکی پزشکان خبر داد و گفت: در سازمان غذا و دارو، موضوعاتی مانند مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، سرم‌های تزریقی، کورتون‌ها، داروهای خارج از فهرست رسمی و همچنین در ماه‌های اخیر تجویز و مصرف آمپول‌های لاغری را با حساسیت دنبال می‌کنیم.

وی ادامه داد: از حدود یک ماه گذشته، نسخه‌های الکترونیکی پزشکان مورد رصد قرار گرفته و در موارد لازم، تذکرهای مربوطه به پزشکان داده می‌شود و از آنها برای شرکت در دوره‌های آموزشی دعوت به عمل می‌آید. در نهایت نیز در صورت لزوم، برخوردهای قانونی انجام خواهد شد.

یوسفی با اشاره به وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور اظهار کرد: بر اساس گزارش‌های موجود، بیش از ۵۰ درصد مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها بدون آنکه هیچ منطقی در فرایند تجویز و مصرف آن دخالت داشته باشد، مصرف می‌شود. همین موضوع متأسفانه جایگاه نامناسبی برای کشورمان در سطح جهانی رقم زده است و در جایگاه اول دنیا در مصرف آنتی بیوتیک هستیم.

وی افزود: بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، ایران تا سال ۲۰۲۰ از نظر میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در رتبه سوم جهان قرار داشت و دو کشور دیگر در رتبه‌های بالاتر از ایران بودند. اما آخرین گزارش موجود مربوط به سال ۲۰۲۳ است و نشان می‌دهد که اولین در دنیا در مصرف آنتی‌بیوتیک هستیم و فاصله‌مان هم با دنیا زیاد است و تقریبا 3.5 برابر متوسط جهانی مصرف داریم.

یوسفی ادامه داد: در حالی که برخی کشورها تلاش کرده‌اند میزان مصرف آنتی‌بیوتیک را کاهش دهند و در این زمینه در حال پیشرفت هستند، ما هنوز در این مسیر موفقیت قابل‌توجهی نداشته‌ایم. این وضعیت به هیچ‌وجه مطلوب نیست؛ چراکه میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران حدود سه‌ونیم برابر متوسط جهانی است.

یوسفی همچنین با اشاره به پیامدهای مصرف بی‌رویه سرم در کشور نیز اظهار کرد: یکی از پرسش‌هایی که افراد هنگام مصرف داروها و فرآورده‌های درمانی مطرح می‌کنند، این است که آیا مصرف این مواد ضرری هم دارد یا خیر؟ در پاسخ باید گفت که نخستین و بدیهی‌ترین ضرر مصرف غیرضروری این فرآورده‌ها، تحمیل هزینه‌های اقتصادی به فرد و جامعه است.

وی افزود: در واقع، هزینه‌هایی به افراد و نظام سلامت تحمیل می‌کنیم که اساساً ضرورتی برای آن‌ها وجود ندارد. برای مثال، نیازی نیست هر فردی برای بهبود حال عمومی خود سرم دریافت کند. سرم در واقع حاوی آب و املاح است که هر فردی با توانایی طبیعی بلع، می‌تواند از طریق نوشیدن مایعات، آن‌ها را وارد بدن خود کند.

یوسفی با اشاره به هزینه‌های تولید و عرضه سرم تصریح کرد: تولید سرم، از تهیه مواد اولیه و پلیمرهای مورد استفاده گرفته تا فرایند تولید، بسته‌بندی و عرضه آن، هزینه‌هایی را به جامعه تحمیل می‌کند؛ در حالی که در بسیاری از موارد، اساساً نیازی به مصرف آن وجود ندارد.

وی با بیان اینکه مصرف سرم در بیمار سرپایی منطقی ندارد، ادامه داد: سرم زمانی ضرورت پیدا می‌کند که فرد نیاز داشته باشد دارو یا مایعات به‌سرعت وارد بدنش شود، امکان بلع و مصرف خوراکی دارو را نداشته باشد یا به دلیل تغییرات و شرایط شدید جسمانی، نتواند آب را در بدن خود نگه دارد. در غیر این صورت، تجویز و مصرف سرم ضرورتی ندارد.

یوسفی با طرح این پرسش که چرا افراد هنگام ابتلا به سرماخوردگی برای بهبود سریع‌تر حال عمومی خود درخواست تزریق سرم دارند؟ گفت: متأسفانه یکی از عوامل اصلی افزایش مصرف سرم در کشور، همین تصور نادرست است که افراد با تزریق سرم می‌توانند سریع‌تر سرحال شوند.

وی با اشاره به آمار تولید و توزیع سرم در کشور اظهار کرد: طبق اعلام سازمان بیمه سلامت، پیک مصرف سرم در کشور با توجه به فصل بیماری‌های تنفسی، در آذرماه است. امیدوارم امسال بتوانیم اقداماتی انجام دهیم که برخلاف سال‌های گذشته، شاهد افزایش مصرف سرم نباشیم. سال گذشته حدود 240 میلیون قوطی سرم تولید و حدود 220 میلیون آن در داروخانه‌ها توزیع شده است. البته آمار توزیع لزوماً به معنای مصرف نهایی نیست. با این حال، حتی اگر نیمی از این میزان نیز مصرف شده باشد، رقم بسیار قابل‌توجهی خواهد بود.