اختلال فنی در شبکه مخابراتی اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) در روز جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، به توقف سراسری پروازهای خروجی در این کشور و تعلیق موقت پروازهای اروپا به مقصد آمریکا منجر شد. بررسیهای اولیه نشان میدهد این حادثه در جریان عملیات تعویض تجهیزات قدیمی مخابراتی و جایگزینی خطوط مسی با فیبر نوری رخ داده و یک روتر معیوب یا نصب نادرست تجهیزات، با ارسال حجم غیرعادی درخواستهای اتصال، شبکه ارتباطی مراکز کنترل پرواز را دچار اختلال کرده است.
نگار علی- اداره هوانوردی فدرال آمریکا برای حفظ ایمنی پروازها، برخاستن هواپیماها را در سراسر این کشور متوقف کرد. این محدودیت پس از حدود چهار ساعت و ۴۵ دقیقه، در ساعت ۲۰:۱۵ به وقت شرق آمریکا لغو شد؛ اما پیامدهای آن به فرودگاههای آمریکا محدود نماند. سازمان اروپایی ایمنی ناوبری هوایی (یوروکنترل) نیز به درخواست مقامهای آمریکایی، پروازهای خروجی از ۴۲ کشور عضو خود به مقصد آمریکا را به مدت هفت ساعت متوقف کرد.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی FAA، در روز حادثه حدود ۱۲ هزار و ۴۶۲ پرواز لغو شد. این سازمان اعلام کرده است که نزدیک به ۳۵۰۰ هواپیما نیز در جریان مدیریت بحران، با رعایت دستورالعملهای ایمنی به سلامت روی زمین نشستند. مقامهای آمریکایی تاکنون شواهدی از حمله سایبری یا دخالت عوامل خارجی در این اختلال پیدا نکردهاند و تحقیقات درباره علت دقیق نقص تجهیزات همچنان ادامه دارد.
اختلال از کجا آغاز شد؟
بر اساس توضیحات شان دافی، وزیر حملونقل آمریکا، ریشه این حادثه به عملیات نگهداری و نوسازی تجهیزات مخابراتی در یکی از مراکز دورافتاده اداره هوانوردی فدرال بازمیگردد.
در این عملیات، پیمانکار شبکه مخابراتی FAA، شرکت L3Harris، مسئولیت جایگزینی خطوط قدیمی مسی با کابلهای فیبر نوری را بر عهده داشت. این پروژه بخشی از تلاش برای نوسازی زیرساختهای ارتباطی قدیمی کنترل ترافیک هوایی آمریکا بود؛ زیرساختهایی که بخشهایی از آنها سالها بدون تغییر اساسی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
در جریان این عملیات، یک روتر جدید نصب شد که به گفته مقامهای آمریکایی، پس از راهاندازی شروع به ارسال حجم غیرعادی درخواستهای اتصال به سایر تجهیزات شبکه کرد. این اتفاق باعث شد شبکه مخابراتی مراکز کنترل ترافیک هوایی با حجم زیادی از دادههای ناخواسته روبهرو شود و عملکرد آن دچار ناپایداری شود.
وزیر حملونقل آمریکا اعلام کرد این تجهیزات در هر چهار تا پنج ثانیه بیش از هزار درخواست اتصال ارسال میکردند. در نتیجه، ارتباطات مراکز کنترل با هواپیماها و بخشی از دادههای راداری با اختلال مواجه شد.
با این حال، هنوز مشخص نیست مشکل دقیقاً از نقص خود روتر ناشی شده یا خطای انسانی و نصب نادرست تجهیزات در جریان عملیات پیمانکار عامل آن بوده است. شرکت L3Harris نیز اعلام کرده در تحقیقات مربوط به این حادثه با مقامهای آمریکایی همکاری میکند.
چرا FAA دستور توقف پروازها را صادر کرد؟
اختلال ایجادشده به معنای قطع کامل ارتباطات رادیویی و راداری نبود، اما بخشی از ارتباطات و اطلاعات مورد نیاز مراکز کنترل پرواز را با ناپایداری مواجه کرد. همین مسئله برای ایجاد نگرانی درباره ایمنی پروازها کافی بود.
کنترلکنندگان ترافیک هوایی برای هدایت هواپیماها باید بهطور مداوم موقعیت آنها را از طریق سامانههای راداری بررسی کنند و با خلبانان در ارتباط باشند. هرگونه اختلال در این ارتباطات میتواند توانایی آنها را برای مدیریت همزمان تعداد زیادی هواپیما کاهش دهد.
به همین دلیل، FAA تصمیم گرفت بهجای پذیرش ریسک ناشی از ادامه فعالیت شبکه ناپایدار، پروازهای خروجی را در سراسر آمریکا متوقف کند.
این تصمیم به معنای زمینگیر شدن تمام هواپیماهای در حال پرواز نبود. هواپیماهایی که پیش از صدور دستور در آسمان بودند، با استفاده از ارتباطات و سامانههای پشتیبان و تحت نظارت کنترلکنندگان، به فرودگاهها هدایت شدند.
FAA اعلام کرد در زمان بروز اختلال، حدود ۳۵۰۰ هواپیما در حال پرواز بودند و همه آنها با موفقیت فرود آمدند. همچنین پروازهای امدادی، نظامی و عملیات ضروری متوقف نشدند و امکان ادامه فعالیت آنها فراهم بود.
اختلال آمریکا چگونه به توقف پروازها در اروپا منجر شد؟
یکی از مهمترین پیامدهای این حادثه، تأثیر آن بر پروازهای بینقارهای بود. با توجه به اینکه بخش قابلتوجهی از پروازهای اروپا به مقصد آمریکا به شبکه کنترل ترافیک هوایی این کشور وابستهاند، ادامه پروازها در شرایط اختلال میتوانست مشکلاتی در هماهنگی و مدیریت ترافیک هوایی ایجاد کند.
در پی درخواست FAA، سازمان یوروکنترل تصمیم گرفت پروازهای خروجی از ۴۲ کشور عضو خود به مقصد فرودگاههای آمریکا را بهطور موقت متوقف کند.
این محدودیت از ساعت ۲۲ روز جمعه ۱۳ نوامبر به وقت جهانی آغاز شد و تا ساعت ۵ صبح روز شنبه ۱۴ نوامبر ادامه داشت. به این ترتیب، پروازهای آمریکا از مبدأ کشورهای عضو یوروکنترل برای هفت ساعت با محدودیت مواجه شدند.
با این حال، این تصمیم به معنای تعطیلی فرودگاههای اروپا یا توقف تمام پروازهای این قاره نبود. پروازهای داخلی اروپا و مسیرهایی که مقصدشان آمریکا نبود، مشمول این محدودیت نمیشدند.
شرکتهای هواپیمایی نیز ناچار شدند برنامه پروازی خود را تغییر دهند؛ برخی پروازها به تعویق افتادند و تعدادی از آنها لغو شدند. در کانادا نیز برای مدیریت حجم ترافیک هوایی، محدودیتهایی در فرودگاههای تورنتو، مونترال، کلگری و ونکوور اعمال شد.
چه تعداد پرواز تحت تأثیر قرار گرفتند؟
ابعاد اختلال تنها به چند ساعت توقف پروازها محدود نماند. حتی پس از بازگشت سیستم به وضعیت پایدار، شرکتهای هواپیمایی با مشکل جابهجایی هواپیماها، تغییر برنامه خدمه پرواز و مدیریت مسافران جامانده روبهرو شدند.
بر اساس آمار رسمی FAA، در روز جمعه حدود ۱۲ هزار و ۴۶۲ پرواز لغو شد. البته این رقم شامل تمام لغوهای ثبتشده در آن روز است و نمیتوان همه آنها را مستقیماً ناشی از دستور توقف سراسری دانست.
همچنین شرکتهای هواپیمایی با هزاران مورد تأخیر مواجه شدند. برخی هواپیماها در فرودگاههای غیر از مقصد اصلی خود فرود آمدند و برخی دیگر نتوانستند در زمان برنامهریزیشده پرواز بعدی خود را انجام دهند.
به همین دلیل، حتی پس از لغو دستور توقف، بازگشت شبکه پروازی به شرایط عادی زمانبر بود. مقامهای آمریکایی نیز از مسافران خواستند پیش از مراجعه به فرودگاه، وضعیت پرواز خود را از شرکت هواپیمایی مربوطه بررسی کنند.
آیا حمله سایبری عامل توقف پروازها بود؟
در ساعات نخست انتشار خبر، احتمال حمله سایبری یا خرابکاری در زیرساختهای هوانوردی آمریکا نیز مطرح شد؛ چراکه اختلال در یک شبکه ارتباطی حساس و توقف سراسری پروازها میتوانست نگرانیهایی درباره امنیت زیرساختهای حیاتی ایجاد کند.
با این حال، مقامهای آمریکایی اعلام کردند بررسیهای اولیه هیچ نشانهای از حمله سایبری یا دخالت یک عامل خارجی را نشان نمیدهد.
شان دافی نیز تأکید کرد که این حادثه به مشکل فنی در زیرساخت مخابراتی مربوط بوده است. او همچنین ارتباط این اختلال با سامانه جدید هوش مصنوعی FAA موسوم به SMART را رد کرد.
بنابراین، تا زمان انتشار آخرین اطلاعات در ۱۶ نوامبر، فرضیه اصلی همچنان نقص فنی در تجهیزات شبکه و اختلال ناشی از ارسال حجم غیرعادی دادههاست. البته تعیین علت دقیق حادثه به تکمیل تحقیقات FAA و پیمانکار آن بستگی دارد.
پروازها چه زمانی به وضعیت عادی بازگشتند؟
FAA روز جمعه ۱۳ نوامبر، حدود ساعت ۱۵:۳۰ به وقت شرق آمریکا، از بروز اختلال فنی خبر داد. دستور توقف پروازهای خروجی در ادامه صادر شد و پس از چند ساعت، در ساعت ۲۰:۱۵ همان روز لغو شد.
با وجود بازگشایی حریم هوایی، بازگشت کامل برنامههای پروازی به وضعیت عادی فوری نبود. شرکتهای هواپیمایی باید هواپیماهای جابهجاشده را به فرودگاههای اصلی بازمیگرداندند، برنامه خدمه پرواز را تنظیم میکردند و وضعیت مسافران جامانده را مشخص میکردند.
در روز شنبه ۱۴ نوامبر نیز مقامهای آمریکایی اعلام کردند عملیات پروازی از سر گرفته شده است، اما مسافران همچنان باید انتظار تأخیر و لغو برخی پروازها را داشته باشند.
در آخرین اطلاعیه FAA در ۱۵ نوامبر نیز تأکید شد که سیستم پایدار شده و پروازها بهتدریج به شرایط عادی بازمیگردند. این سازمان همچنین اعلام کرد برای جلوگیری از تکرار حادثه، قابلیت ایجادکننده اختلال را در حدود ۶۰ روتر مشابه غیرفعال کرده است.
اختلال ۱۳ نوامبر نشان داد که نقص در یک بخش از زیرساخت ارتباطی کنترل ترافیک هوایی میتواند در مدت کوتاهی شبکه گستردهای از پروازهای داخلی و بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد.
در این حادثه، مشکل فنی در شبکه مخابراتی آمریکا به توقف پروازهای خروجی این کشور و محدودیت هفتساعته پروازهای اروپا به مقصد آمریکا منجر شد. اگرچه مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند شواهدی از حمله سایبری وجود ندارد و همه هواپیماهای درگیر در جریان حادثه به سلامت فرود آمدهاند، اما ابعاد اختلال و تعداد بالای پروازهای لغوشده بار دیگر ضرورت نوسازی زیرساختهای حیاتی هوانوردی را برجسته کرده است.
