بازار ارز در هفته‌های اخیر به یکی از پرتنش‌ترین مقاطع خود رسیده است؛ دوره‌ای که در آن همزمان با ورود سیاست‌گذار برای کنترل قیمت از مسیر افزایش عرضه، متغیرهای بنیادی اقتصاد نیز همچنان فشار خود را بر بازار حفظ کرده‌اند.
بررسی نمودارهای قیمتی پس از اجرای طرح عرضه ارز توسط بانک مرکزی نشان می‌دهد این اقدام توانسته موج هیجانی را مهار کند. به نظر می‌رسد این طرح با خرید زمان برای سیاست‌گذار، فرصتی طلایی ایجاد کرده تا با اصلاح متغیرهای بنیادی، این آرامش را به یک ثبات پایدار تبدیل کند.
هرچند طرح تازه عرضه ارز از طریق شبکه بانکی توانسته از شدت نوسان‌ها بکاهد، اما کارشناسان معتقدند تا زمانی که عوامل بنیادی فشار ارزی همچون تورم، رشد نقدینگی و نااطمینانی سیاسی تغییر نکرده باشند، چنین اقداماتی نقش یک تنظیم‌کننده کوتاه‌مدت را ایفا می‌کنند. در چنین فضایی، پرسش اصلی این است که آیا تلاش‌های صورت‌گرفته فقط سرعت رشد را کم می‌کند یا می‌تواند روند بازار را تغییر دهد؟ برای بررسی ابعاد این موضوع و ترسیم سناریوهای پیش رو، به سراغ دو کارشناس اقتصادی رفتیم. مجتبی باقری شاد، کارشناس بازارهای مالی و مهدی بنی‌اسدی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با قدس تحلیل‌های خود از وضعیت فعلی بازار ارز، تأثیر طرح جدید عرضه ارز، سطوح تکنیکال تعیین‌کننده و راهبرد سرمایه‌گذاران در شرایط فعلی را ارائه کرده‌اند که در ادامه می‌خوانید.
داده‌های بازار چه می‌گویند؟
مجتبی باقری شاد، کارشناس بازارهای مالی با اشاره به وضعیت فعلی بازار ارز اظهار کرد: دلار پس از رشد قابل توجهی که از شهریور آغاز شد، اکنون در محدوده‌ای قرار گرفته که از یک‌سو سیاست‌گذار با افزایش عرضه ارز تلاش می‌کند سرعت رشد قیمت را کاهش دهد و از سوی دیگر، متغیرهای بنیادی اقتصاد همچنان فشار خود را بر بازار حفظ کرده‌اند.
وی با استناد به داده‌های بازار تصریح کرد: براساس داده‌های موجود، دلار آزاد در ۱۹مهر در محدوده ۲۶۵ هزار تومان قرار داشته، در حالی که در روزهای گذشته نرخ‌های نزدیک به ۲۶۸ هزار تومان نیز ثبت شده بود. بنابراین آنچه در شرایط فعلی دیده می‌شود بیشتر نوعی توقف موقت در شتاب رشد است تا شکل‌گیری یک روند نزولی پایدار.
باقری شاد برای روشن‌تر شدن تصویر، به عقب‌تر بازگشت و ادامه داد: قیمت دلار در ۱۰ شهریور حدود ۲۱۴ هزار تومان بود و تا ۹ مهر به محدوده ۲۵۸ هزار و ۵۰۰ تومان رسید؛ به بیان دیگر، بازار ارز در کمتر از یک ماه حدود ۸/۲۰درصد رشد را تجربه کرده است.
وی یادآور شد: چنین رشدی نشان می‌دهد فشار افزایشی بازار پیش از ورود جدی سیاست‌گذار شکل گرفته بود. از ۱۱ مهر و همزمان با آغاز عرضه جدید ارز، رفتار بازار تا حدی تغییر کرد و دلار عمدتاً در محدوده ۲۶۳ تا ۲۶۹ هزار تومان نوسان داشت. سرعت رشد نسبت به روزهای گذشته کمتر شد، اما بخش عمده افزایش قیمت همچنان حفظ شد. از این زاویه، بهتر است میان دو مفهوم تفاوت قائل شویم؛ کاهش شتاب رشد با کاهش قیمت یکی نیست. در حال حاضر شواهد بیشتر از کاهش شتاب حرکت صعودی حکایت دارند.
عرضه ارز بانکی چه اثری دارد؟
باقری شاد درباره تأثیر طرح جدید عرضه ارز از طریق شبکه بانکی گفت: یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های این دوره، آغاز طرح عرضه ارز از طریق شبکه بانکی است که از ۱۱ مهر امکان خرید تا سقف ۱۰ هزار دلار برای متقاضیان واجد شرایط فراهم شده و نرخ عرضه اولیه نیز پایین‌تر از بازار آزاد قرار داشته است. هدف اصلی چنین سیاستی هدایت بخشی از تقاضا به کانال رسمی و کاهش فشار خرید در بازار آزاد است.وی در ارزیابی اثربخشی این سیاست تصریح کرد: در کوتاه‌مدت می‌توان نشانه‌هایی از کاهش هیجان بازار را مشاهده کرد، اما برای قضاوت درباره موفقیت این سیاست باید چند عامل را همزمان در نظر گرفت. حجم واقعی ارزی که عرضه می‌شود، تعداد خریداران، استمرار این سیاست و فاصله نرخ رسمی با بازار آزاد همگی تعیین‌کننده‌اند.
وی ادامه داد: اگر عرضه برای مدت کوتاهی انجام شود، ممکن است تنها سرعت افزایش قیمت را کاهش دهد، اما اگر هدف، تغییر روند بلندمدت بازار ارز باشد، سیاست عرضه باید در کنار اصلاح متغیرهای بنیادی اقتصاد قرار بگیرد.
باقری شاد از منظر تحلیل تکنیکال نیز به سطوح کلیدی بازار اشاره کرد و گفت: از منظر تکنیکال، محدوده ۲۶۸ تا ۲۷۰ هزار تومان در نمودار تتر اهمیت زیادی دارد. چندین بار واکنش قیمت به این سطح ، نشان می‌دهد فروشندگان در این محدوده فعال هستند، اما از سوی دیگر، باقی ماندن قیمت نزدیک این مقاومت و شکل نگرفتن اصلاح عمیق نشان می‌دهد تقاضا همچنان در بازار حضور دارد.
سناریوهای قیمتی پیش رو
وی درباره سناریوهای قیمتی پیش رو افزود: اگر قیمت بتواند با قدرت از این محدوده عبور کند و بالای آن تثبیت شود، هدف ۲۷۸ هزار تومان در گام نخست قابل بررسی است و در صورت ادامه فشار خرید، محدوده ۲۹۲ هزار تومان نیز می‌تواند در سناریو صعودی مطرح شود. البته این اعداد اهداف احتمالی تکنیکال هستند و نباید به عنوان پیش‌بینی قطعی در نظر گرفته شوند.
باقری شاد سناریو مقابل را نیز تشریح کرد و گفت: اگر بازار در عبور از مقاومت فعلی ناکام بماند، محدوده‌های ۲۵۶ و سپس ۲۵۰ هزار تومان می‌توانند حمایت‌های مهم بازار باشند.
وی تأکید کرد: در شرایط فعلی می‌توان سه مسیر اصلی برای بازار متصور شد؛ نخست، شکست و تثبیت بالای ۲۷۰ هزار تومان که می‌تواند احتمال حرکت به سمت سطوح بالاتر را افزایش دهد. دوم، ناتوانی در شکست این مقاومت و آغاز اصلاح قیمت تا حمایت‌های پایین‌تر و سوم، ادامه نوسان میان همین محدوده‌ها؛ یعنی بازار برای مدتی نه قدرت کافی برای حرکت صعودی داشته باشد و نه فشار فروش لازم برای اصلاح عمیق شکل بگیرد. در چنین شرایطی معمولاً بازار منتظر یک محرک سیاسی یا اقتصادی جدید می‌ماند.
چرا دلار همچنان بالاست؟
مهدی بنی‌اسدی، کارشناس اقتصادی نیز به ریشه‌های ماندگاری قیمت‌های بالا اشاره کرد و گفت: نرخ ارز در ایران تنها با عرضه و تقاضای روزانه تعیین نمی‌شود و چند متغیر مهم در پشت این بازار وجود دارد که جهت بلندمدت آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی نخستین عامل را تورم دانست و توضیح داد: زمانی که سطح عمومی قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند، بخشی از خانوارها و سرمایه‌گذاران برای حفظ قدرت خرید خود به دارایی‌هایی مانند ارز و طلا پناه می‌برند. بنابراین حتی اگر دلار برای مدتی کاهش پیدا کند، تا زمانی که انتظارات تورمی بالا باشد، تقاضای محافظتی برای ارز می‌تواند دوباره شکل بگیرد.
وی عامل دوم را رشد نقدینگی عنوان و تصریح کرد: افزایش حجم پول بدون رشد متناسب تولید، در بلندمدت می‌تواند فشار تورمی ایجاد و بخشی از این نقدینگی را به سمت بازارهای دارایی هدایت کند. از این منظر، کنترل پایدار بازار ارز بدون مدیریت نقدینگی دشوار خواهد بود.
وی عامل سوم را نیز شرایط سیاسی و روابط خارجی دانست و ادامه داد: بازار ارز ایران نسبت به تحریم‌ها، دسترسی به منابع ارزی، درآمدهای صادراتی و تنش‌های منطقه‌ای حساسیت بالایی دارد. در بسیاری از مقاطع حتی تغییر انتظارات سیاسی می‌تواند پیش از آنکه اثر واقعی در اقتصاد دیده شود، قیمت‌ها را جابه‌جا کند.
ارتباط دلار و طلا
بنی‌اسدی درباره پیوند دو بازار ارز و طلا تصریح کرد: تحولات بازار ارز برای بازار طلا نیز اهمیت بالایی دارد. قیمت طلای داخلی به‌صورت همزمان تحت تأثیر قیمت جهانی اونس و نرخ ارز در داخل کشور قرار می‌گیرد. بنابراین اگر دلار وارد موج جدیدی از رشد شود و اونس جهانی نیز در سطوح بالا باقی بماند، طلا می‌تواند از دو عامل افزایشی به‌صورت همزمان تأثیر بگیرد. وی خاطرنشان کرد: البته نمی‌توان انتظار داشت دلار و طلا در تمام روزها دقیقاً هم‌جهت حرکت کنند. ممکن است کاهش نرخ ارز با افزایش اونس جهانی جبران شود یا برعکس. به همین دلیل تحلیل بازار طلا بدون در نظر گرفتن هر دو متغیر، تحلیل کاملی نخواهد بود.
سیاست ارزی به‌تنهایی کافی نیست
این کارشناس اقتصادی در ارزیابی نهایی خود از سیاست‌های دولت در بازار ارز گفت: مسئله اصلی بازار ارز این نیست که بانک مرکزی بتواند چند روز یا چند هفته قیمت را کنترل کند؛ سؤال مهم‌تر این است که آیا عوامل بنیادی ایجادکننده فشار ارزی تغییر کرده‌اند یا خیر؟وی تأکید کرد: تا زمانی که تورم بالا، رشد نقدینگی، کسری‌های اقتصادی و نااطمینانی سیاسی وجود داشته باشد، سیاست‌های مقطعی عرضه ارز بیشتر می‌توانند نقش تنظیم‌کننده کوتاه‌مدت داشته باشند. به همین دلیل، موفقیت پایدار در بازار ارز زمانی اتفاق می‌افتد که سیاست پولی، مالی، تجاری و ارزی در یک مسیر هماهنگ حرکت کنند.
در شرایط فعلی نمی‌توان با قطعیت گفت دلار وارد دوره ریزشی شده یا موج صعودی جدیدی در آستانه آغاز است؛ آنچه اکنون مشاهده می‌شود، یک بازار در حال تصمیم‌گیری است. عرضه جدید ارز توانسته تا حدی از شدت نوسان‌ها بکاهد، اما هنوز شواهد کافی برای شکل‌گیری یک روند نزولی پایدار وجود ندارد.