عصر ایران - دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پایان سفر آسیایی خود در شنژن با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، دیدار کرد؛ نشستی بیسابقه میان رهبران سه قدرت هستهای جهان. انتظار میرفت جنگ اوکراین، ایران، کنترل تسلیحات هستهای و تجارت از محورهای اصلی گفتوگو باشد؛ موضوعاتی که هر سه کشور درباره آنها اختلافهای جدی دارند.
چین و روسیه پس از این دیدار از توافق بر سر «بیانیه صلح» خبر دادند. در این بیانیه بر این نکته تأکید شده که جنگ هستهای نباید رخ دهد. سه کشور همچنین از اصلاحات سازمان ملل، افزایش عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده و حفظ مصونیت مقامهای دولتی در دادگاههای بینالمللی سخن گفتند. متن بیانیه را خبرگزاری دولتی چین، شینهوا، و کرملین منتشر کردند. ترامپ پس از پایان نشست بدون اظهارنظر به آمریکا بازگشت.
این نتیجه در حالی اعلام شد که ترامپ پیش از دیدار بارها از «تاریخی» بودن آن سخن گفته بود. با این حال، گزارشها از دستاورد عملی اندکی حکایت دارند و اختلافهای اصلی سه کشور همچنان پابرجاست. همین موضوع پرسشهایی را در میان متحدان آمریکا برانگیخته است؛ بهویژه درباره نزدیکتر شدن رابطه ترامپ و پوتین، در حالی که روسیه همچنان در اوکراین میجنگد.
دیدار با رئیسجمهور آمریکا و رهبر چین، برای پوتین فرصتی دیپلماتیک بود تا از انزوای بینالمللی فاصله بگیرد. اقتصاد روسیه بسیار کوچکتر از اقتصاد چین است و تحریمهای غرب بسیاری از کسبوکارهای روسی را از تجارت با کشورهای غربی محروم کرده است. این دیدار همچنین چند ساعت پیش از نشست مقامهای اوکراین و متحدان اروپایی این کشور با استیو ویتکاف و جارد کوشنر، فرستادگان ترامپ، در برلین برگزار شد.
پوتین گفت سه کشور منافع مشترکی در حلوفصل مناقشههای منطقهای، از جمله جنگ اوکراین، دارند. شی جینپینگ مستقیماً نام اوکراین را نبرد و بهطور کلی گفت همکاری قدرتهای بزرگ به صلح و اختلاف آنها به آشفتگی جهانی میانجامد.
بیانیه مشترک درباره مصونیت مقامهای دولتی نیز حساسیتبرانگیز است. دیوان کیفری بینالمللی در لاهه برای پوتین و ماریا لوووا-بلوا، کمیسر حقوق کودکان روسیه، حکم بازداشت صادر کرده است. آنها به انتقال غیرقانونی کودکان اوکراینی متهماند؛ مسکو این اتهامها را رد میکند. جاناتان ایال، مدیر امور بینالملل اندیشکده RUSI، گفت مخالفت با هنجارها و دادگاههای بینالمللی از نکات مهم این نشست بود و افزود: «قدرتهای بزرگ دیکته میکنند، قدرتهای کوچک رنج میبرند.» به ارزیابی او، پوتین از این دیدار اعتبار و فرصتی برای خروج از انزوا به دست آورد، در حالی که ترامپ بیشتر به یک عکس یادگاری رسید.
ترامپ پیش از نشست سهجانبه، جداگانه با شی و پوتین دیدار کرد و هر دو را «دوست» خواند. او در آغاز گفت رهبران با تعامل میتوانند تاریخساز شوند و هیچ صلحی با نادیده گرفتن فرصت گفتوگو به دست نمیآید.
ترامپ میخواست کنترل تسلیحات هستهای موضوع محوری نشست باشد؛ اما چین پیشتر با پیوستن به مذاکراتی مشابه میان واشنگتن و مسکو مخالفت کرده بود، زیرا زرادخانههای هستهای دو کشور از زرادخانه چین بزرگتر است. او در آغاز دیدار گفت کنار گذاشتن سلاحهای هستهای «کار آسانی نیست».
با وجود تأکید بر صلح، رهبران درباره اوکراین، ایران، سلاحهای هستهای و تجارت اختلافهای عمیقی دارند. نگرانی دیگر این است که توافقهای احتمالی قدرتهای بزرگ، منافع کشورهای کوچکتر را نادیده بگیرد. این نشست در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه برگزار شد.
بخش مهمی از سفر ترامپ با تشریفات و استقبال گسترده همراه بود. شی در فرودگاه شنژن از او استقبال کرد؛ اقدامی کمسابقه برای رهبر چین. ترامپ این استقبال را «پیروزی» برای دو کشور دانست و از حضور سربازان و کودکان و شکوه مراسم تمجید کرد.
در مقابل، استقبال از برخی رهبران دیگر اجلاس، از جمله سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، کمرنگتر بود. روابط توکیو و پکن پس از آن تیره شد که تاکایچی در سال ۲۰۲۵ گفت اگر چین قلمرو ژاپن را تهدید کند، این کشور ممکن است در ارتباط با تایوان از نیروی نظامی استفاده کند. او در حاشیه اجلاس تأکید کرد موضع ژاپن درباره تایوان از سال ۱۹۷۲ تغییر نکرده است. شی نیز به ترامپ گفت آمریکا باید درباره تایوان «کار درست» را انجام دهد تا از آسیب جدی به روابط دو کشور جلوگیری شود.
در مجموع، نشست شنژن با اعلام بیانیهای درباره صلح هستهای پایان یافت، اما نشانهای از توافق بر سر مناقشههای اصلی در دست نیست. برای پوتین، حضور در کنار رهبران آمریکا و چین دستاوردی نمادین بود؛ برای ترامپ، دیدار فرصتی برای نمایش نقش خود در دیپلماسی جهانی فراهم کرد. اینکه بیانیه به گفتوگوهای عملی یا تغییر در مواضع سه کشور منجر شود، هنوز روشن نیست.
***
آنچه خواندید خلاصه ای از گزارش رویترز از شنژن در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ است.
