نخستین دوره جایزه ادبی داستان کوتاه «هشت» با محوریت «انسان، انسانیت و کرامت انسانی» و با الهام از سیره و سخنان امام رضا(ع)، پذیرای ۲ هزار و ۵۵۹ داستان از هزار و ۵۸۸ شرکت‌کننده بود.
آثار دریافتی از ۲۱۳ شهر ایران و کشورهای فرانسه، کانادا، هلند، یمن، افغانستان و پاکستان به دبیرخانه رسیدند و پس از بررسی هیئت انتخاب، ۱۲۶داستان در بخش بزرگسال و ۴۰داستان در بخش «قلم جوان» به مرحله نهایی راه یافتند.
این آیین با اجرای نمایشی درباره داستان‌نویسی آغاز شد و در ادامه، سخنرانان به تشریح اهداف جایزه، روند ارزیابی آثار و ظرفیت داستان برای بازآفرینی آموزه‌های رضوی پرداختند.
ظرفیت آستان قدس رضوی در خدمت مردم و اقشار مختلف است
مصطفی فیضی، قائم‌مقام تولیت آستان قدس رضوی با قدردانی از شرکت‌کنندگان در جایزه داستان کوتاه «هشت»، حضور آنان در این رویداد را ارزشمند دانست و به تشریح بخشی از خدمات زیارتی، فرهنگی و اجتماعی آستان قدس رضوی پرداخت. وی با اشاره به تدبیر تولیت آستان قدس رضوی برای گسترش خدمات به مردم اظهار کرد: خدمت به زائران در حرم مطهر، مسئولیت اصلی ماست و در طول سال، خدمتگزار بیش از ۲۸میلیون تشرف هستیم؛ این آمار، شمار دفعات تشرف را نشان می‌دهد، زیرا هر زائر ممکن است در مدت حضور خود چندین بار به حرم مطهر مشرف شود و ما برای هر بار ورود او، وظیفه خدمتگزاری داریم.
فیضی با بیان اینکه بیش از ۵۵ عنوان خدمت در حرم مطهر ارائه می‌شود، افزود: بیش از ۵۸ هزار خادم و خادمیار در خدمت زائران هستند و دامنه این خدمات، بخش‌های مختلفی از جمله مهمانسرای حضرت رضا(ع) و دارالشفای امام رضا(ع) را دربرمی‌گیرد.
از خدمات ویژه کودکان تا همراهی با زوج‌های جوان
قائم‌مقام تولیت آستان قدس رضوی با اشاره به فعالیت فضاهای ویژه کودکان، نوجوانان و بانوان در حرم مطهر گفت: کودکانی که همراه خانواده‌های خود به زیارت می‌آیند، می‌توانند بخشی از زمان حضورشان را در فضای ویژه کودک سپری کنند و از برنامه‌های آن بهره‌مند شوند.
وی همچنین درباره خدمات رواق عقد و ازدواج اظهار کرد: زوج‌های جوان از نقاط مختلف کشور برای آغاز زندگی مشترک خود به حرم مطهر می‌آیند و در کنار میزبانی از آنان، تا دو سال امکان بهره‌مندی از مشاوره رایگان برایشان فراهم است تا به پایداری زندگی آنان، به‌ویژه در سال‌های نخست ازدواج کمک شود.
تداوم حضور خادمان در مناطق درگیر جنگ و دلجویی از خانواده‌های شهدا
فیضی در ادامه، با گرامیداشت یاد شهدا، به بخشی از فعالیت‌های حمایتی آستان قدس رضوی در شرایط دشوار کشور اشاره کرد و گفت: از زمان آغاز این چالش‌ها، در حد توان در چهار استان خوزستان، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و فارس حضور پیدا کرده‌ایم و برنامه‌هایی برای دلجویی، ابراز همدردی و همراهی با خانواده‌های شهدا انجام شده است. وی افزود: گاهی این همراهی با حضور خادمان و پرچم حضرت رضا(ع)، برگزاری مراسم و میزبانی از مردم انجام شده و گروه‌های ما همچنان در مناطق جنگی حضور دارند تا مدافعان کشور نیز از این همراهی معنوی بهره‌مند شوند.
قائم‌مقام تولیت آستان قدس رضوی تأکید کرد: تلاش ما این است که همه توان خود را در خدمت کشور، مردم، جوانان، کودکان و دیگر اقشار قرار دهیم و امیدواریم به عنایت امام رضا(ع)، توفیق استمرار این خدمت فراهم شود.
حکیمی: سخنان امام رضا(ع) باید در آثار هنری بازآفرینی شود
در ابتدای مراسم امیرمهدی حکیمی، مدیر مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی و عضو شورای سیاست‌گذاری و داور این دوره، با اشاره به جایگاه ادبیات در آفرینش هنری اظهار کرد: داستان، پایه و مبنای بسیاری از هنرهاست؛ روایت خلق می‌کند، جریان می‌سازد و می‌تواند زمینه‌ساز تحول در سینما و دیگر عرصه‌های هنری شود.
وی افزود: امروز در جهان داستان‌ها زندگی می‌کنیم و اقتصاد، سیاست و رسانه نیز با روایت و چگونگی بیان داستان‌ها پیوند خورده‌اند؛ ازاین‌رو، داستان در مسیر شکل‌گیری هنر رضوی جایگاهی کلیدی دارد. حکیمی با اشاره به تجربه بیش از سه دهه فعالیت خود در حوزه‌های ادبی و هنری گفت: این پرسش که درباره امام رضا(ع) چه بنویسیم، چگونه ببینیم و چه اثری خلق کنیم، همواره برای من مطرح بوده است.
وی ادامه داد: موضوعاتی مانند زیارت، زائر و شفا، مفاهیمی عمیق و اساسی هستند؛ با این حال، باید پرسید سخنان امام رضا(ع) که می‌توانند زندگی ما را بسازند، چه جایگاهی در آثار هنری دارند؟
مدیر مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی با اشاره به مضمون مردم‌دوستی در سخنان آن حضرت افزود: این آموزه‌ها ما را به دیدن انسان‌ها، دوست داشتن یکدیگر و محبت کردن دعوت می‌کنند، اما بسیاری از آن‌ها در کتاب‌های حدیث باقی مانده‌اند و به آثار هنری تبدیل نشده‌اند. وی همچنین با اشاره به روایت رضوی درباره احیای امر اهل‌بیت(ع) و شناساندن زیبایی‌های سخنان آنان به مردم اظهار کرد: به گمان من، هنرمندان نیز مخاطب این دعوت هستند؛ نویسنده، شاعر، فیلمساز و نقاش می‌توانند زیبایی این سخنان را در قالبی هنرمندانه به مخاطب برسانند.
طراحی «هشت» برای هشت رشته هنری
حکیمی با بیان اینکه مطالعات و مقدمات شکل‌گیری مجموعه رویدادهای «هشت»، از بیش از دو سال پیش آغاز شده است، گفت: بناست در این چارچوب، هشت جایزه یا جشنواره در هشت گرایش و رشته هنری شکل بگیرد و در هر دوره، در کنار موضوعات مرتبط با زیارت، مفاهیم نهفته در سخنان امام رضا(ع) نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی درباره آغاز این مسیر از داستان توضیح داد: داستان به دلیل نقش بنیادین خود در خلق روایت و تغذیه دیگر هنرها، نقطه آغاز این حرکت قرار گرفت. حکیمی با اشاره به ظرفیت آثار دریافتی افزود: این داستان‌ها می‌توانند در ادامه، مبنای تولید فیلم کوتاه، پویانمایی، پادکست و دیگر آثار قرار گیرند و زمینه‌ساز اتفاق‌های تازه‌ای شوند.
وی از هیئت داوران، هیئت انتخاب، همکاران مؤسسه و دبیرخانه و به‌ویژه نگار تشکری، دبیر جایزه، برای پیگیری این رویداد در یک‌سال و نیم گذشته قدردانی کرد و با عذرخواهی بابت تأخیر در برگزاری اختتامیه گفت: استقبال بیش از پیش‌بینی از جشنواره، زمان‌بندی بررسی آثار را تغییر داد و شرایط این مدت نیز بر برنامه‌ریزی‌ها تأثیر گذاشت.
«هشت» برای بهتر کردن حال آدم‌ها با داستان شکل گرفت
در ادامه این آیین، نگار تشکری، دبیر نخستین دوره جایزه ادبی داستان کوتاه «هشت»، گزارشی از مشارکت نویسندگان و روند بررسی آثار ارائه کرد.
وی با اشاره به نقش کلمه در التیام رنج‌ها، زنده کردن امید و نزدیک کردن انسان‌ها به یکدیگر اظهار کرد: نویسنده برای رسیدن به کلمه‌ها و نوشتن، لحظات دشواری را پشت سر می‌گذارد، اما زمانی که اثرش به دست خواننده‌ای می‌رسد و او احساس می‌کند داستان، حرف دلش را بیان کرده است، نتیجه این تلاش معنا پیدا می‌کند.
تشکری، ادبیات و داستان را پناهگاهی در میان آشفتگی‌های زندگی امروز توصیف کرد و گفت: جایزه «هشت» با همین نگاه شکل گرفت؛ اینکه بتوانیم با داستان، حال آدم‌ها را کمی بهتر کنیم. وی با بیان اینکه استقبال از فراخوان فراتر از انتظار بود، افزود: هزار و ۱۶۱ نویسنده در بخش بزرگسال و ۴۲۷ نویسنده در بخش «قلم جوان» ویژه افراد زیر ۲۵ سال، همراه این رویداد شدند. در بخش بزرگسال نیز ۶۹۶ نویسنده زن و ۴۶۵ نویسنده مرد مشارکت داشتند.
بررسی تمام داستان‌ها از سوی هر یک از اعضای هیئت انتخاب
دبیر جایزه درباره روند ارزیابی آثار توضیح داد: هیئت انتخابی سه‌نفره تشکیل شد و هر یک از اعضای آن، تمام ۲هزار و ۵۵۹ داستان را خواندند و امتیاز دادند تا در نهایت ۱۶۶ اثر به مرحله نهایی راه یافت.
وی با قدردانی از هیئت داوران هفت‌نفره این دوره گفت: حجم آثار در مرحله نهایی نیز قابل توجه بود و داوران با صرف وقت، داستان‌ها را خواندند، امتیاز دادند و ارزیابی‌ها را جمع‌بندی کردند؛ بدون تلاش و همراهی هیئت انتخاب و داوران، رسیدن به این مرحله ممکن نبود.
داستان‌های این دوره به استعدادهای پنهان امیدوارمان کرد
در ادامه مراسم، نفیسه مرشدزاده، نویسنده و مدرس داستان‌نویسی در سخنانی کوتاه به کیفیت آثار این دوره اشاره کرد و گفت: داستان‌های بسیار خوبی در این جشنواره خواندیم که آدم را به استعدادهای پنهانی که با آن‌ها روبه‌رو می‌شود، امیدوار می‌کند.
تأکید داوران بر تفاوت «داستان رضوی» با «داستان درباره امام رضا(ع)»
در ادامه مراسم بیانیه نخستین دوره جایزه قرائت شد. هیئت داوران در بیانیه خود، فراوانی داستان‌های قابل اعتنا و ظهور صداهای تازه را مهم‌تر از شمار آثار دریافتی دانست و تأکید کرد: بیش از آنکه در جست‌وجوی داستانی درباره حضرت رضا(ع) باشیم، در جست‌وجوی داستان رضوی بودیم و این دو الزاماً، یکی نیستند.
در این بیانیه آمده است: حضور نام امام، گنبد، ضریح، صحن و زیارت، به‌تنهایی دلیل رضوی بودن یک داستان نیست؛ آنچه اهمیت دارد، نفوذ معنایی از جهان رضوی در جان داستان، تصمیم شخصیت‌ها، شیوه مواجهه آنان با دیگران و حفظ حرمت انسان‌هاست.
هیئت داوران، تفاوت جهان و زبان داستان‌های برگزیده بزرگسال را ارزشمند دانست و این تنوع را نشانه امکان بازآفرینی اندیشه رضوی در جهان‌های داستانی متفاوت توصیف کرد.
در ارزیابی بخش «قلم جوان» نیز برخورداری برخی نویسندگان از جهان، صدا و نگاه مستقل، امیدبخش عنوان و تأکید شد: در کنار کیفیت امروز اثر، امکان رشد و آینده نویسنده نیز در داوری اهمیت داشته است.
هیئت داوران همچنین به ضعف‌های تکرارشونده برخی آثار پرداخت و پیشی گرفتن پیام بر روایت، سخن گفتن نویسنده به‌جای شخصیت و افزودن نام امام رضا(ع) و فضای حرم مطهر بدون پیوند ضروری با ساختار داستان را از جمله این موارد برشمرد.
اهدای جوایز ویژه به برگزیدگان ایده، شخصیت‌پردازی و طرح داستانی
پس از قرائت بیانیه هیئت داوران، برنامه با معرفی برگزیدگان و اهدای جوایز در بخش‌های ویژه، «قلم جوان» و اصلی ادامه یافت.
در بخش ویژه، مجتبی هژبری از اسفراین برای داستان «هابیل» برگزیده بهترین شخصیت‌پردازی شد و جایزه بهترین ایده داستانی به لیلا نوری از تهران برای داستان «ننه‌زا» تعلق گرفت. مرضیه فعله‌گری از تهران نیز برای داستان «زرد، قشنگ‌ترین رنگ دنیاست» جایزه بهترین طرح داستانی را دریافت کرد.
قدردانی از دو نویسنده در بخش «قلم جوان»
در ادامه، شقایق اکبری از کرمانشاه برای داستان «درخت نیمروز» و شقایق بهزادی‌پور از اصفهان برای داستان «آفتاب که بتابد، بوی خون بلند می‌شود» به‌عنوان برگزیدگان بخش «قلم جوان» معرفی شدند.
هر یک از این دو نویسنده، دیپلم افتخار، تندیس جشنواره و نیم‌سکه بهار آزادی دریافت کردند.
«میوه ممنوعه» رتبه نخست بخش اصلی را کسب کرد
در بخش اصلی جایزه نیز سیدمیثم موسویان از همدان برای داستان «میوه ممنوعه» رتبه نخست را بدست آورد و دیپلم افتخار، تندیس جشنواره و یک سکه تمام بهار آزادی به وی اهدا شد.
رتبه دوم به مرتضی فرجی از همدان برای داستان «لولاهای زنگ‌زده دنیا» تعلق گرفت و وی دیپلم افتخار، تندیس جشنواره و نیم‌سکه بهار آزادی دریافت کرد.
صدیقه سادات بهشتی از مشهد نیز برای داستان «پسندیده» رتبه سوم را کسب کرد و با اهدای دیپلم افتخار، تندیس جشنواره و ربع‌سکه بهار آزادی از او قدردانی شد.
گفتنی است، در پایان این آیین، از کتاب مجموعه داستان‌های نخستین دوره جایزه ادبی «هشت» رونمایی شد تا روایت‌های این رویداد، در قالب اثری ماندگار به دست مخاطبان برسد.