بوی ترش، فلزی، گوگردی یا بسیار بد مدفوع می‌تواند با رژیم غذایی، عدم تحمل غذایی یا عفونت مرتبط باشد. با ۷ علت رایج آشنا شوید.
بوی مدفوع هرگز خوشایند نیست، اما اگر ناگهان تغییر محسوسی پیدا کند و این تغییر ادامه‌دار باشد، ممکن است ارزش توجه بیشتری داشته باشد. پزشکان می‌گویند رژیم غذایی، سرعت عبور غذا از دستگاه گوارش، مکمل‌ها، عفونت‌ها و عدم تحمل بعضی مواد غذایی همگی می‌توانند روی بوی مدفوع اثر بگذارند.
دکتر ویجای نایار به سان می‌گوید یک بار بدبو شدن مدفوع معمولاً جای نگرانی ندارد و چیزی که خورده‌اید یا سرعت حرکت غذا در روده می‌تواند تفاوت زیادی ایجاد کند. اما اگر بوی مدفوع به‌طور مداوم تغییر کند، ممکن است علت پزشکی داشته باشد.
۱. بوی ترش
اگر مدفوع یا گاز روده بوی ترش یا کمی اسیدی پیدا کرده، یکی از احتمال‌ها عدم تحمل لاکتوز است.
لاکتوز قندی است که در شیر، پنیر و ماست وجود دارد. در افرادی که آنزیم لاکتاز کافی تولید نمی‌کنند، لاکتوز به‌طور کامل در روده کوچک تجزیه نمی‌شود و به روده بزرگ می‌رسد.
دکتر نایار توضیح می‌دهد:
وقتی لاکتوز هضم‌نشده به روده بزرگ می‌رسد، باکتری‌ها آن را تخمیر می‌کنند و این می‌تواند باعث نفخ، افزایش گاز، بوی ناخوشایند، اسهال و ناراحتی شکمی شود.
برای بررسی این مشکل معمولاً از آزمایش تنفسی استفاده می‌شود. در عین حال، کاهش مصرف لاکتوز برای یک یا دو هفته و بررسی تغییر علائم هم می‌تواند سرنخ‌هایی ارائه بدهد.
بعضی افراد ممکن است ماست یا پنیرهای سفت را بهتر تحمل کنند، چون معمولاً لاکتوز کمتری دارند. مکمل‌های آنزیم لاکتاز نیز می‌توانند به هضم لاکتوز کمک کنند.
۲. بوی ناگهانی و بسیار بد
اگر بوی مدفوع ناگهان به‌طور غیرمعمولی شدید و زننده شود، احتمال عفونت دستگاه گوارش مطرح است.
دکتر ماز موامبازی می‌گوید عفونت‌هایی مانند سالمونلا، ای‌کولای، کمپیلوباکتر یا انگل‌هایی مانند ژیاردیا می‌توانند باعث تغییر ناگهانی و شدید بوی مدفوع شوند. این عفونت‌ها ممکن است از طریق غذای آلوده، آب آلوده یا تماس با سطوح آلوده منتقل شوند.
بسیاری از عفونت‌های خفیف باکتریایی طی چند روز خودبه‌خود بهتر می‌شوند و مهم‌ترین کار جلوگیری از کم‌آبی است. اما عفونت‌های شدید یا بعضی عفونت‌های انگلی ممکن است به داروی تجویزی نیاز داشته باشند.
۳. بوی گندیده
اگر مدفوع بوی گندیده پیدا کرده، شیرین‌کننده‌های مصنوعی می‌توانند یکی از عوامل باشند. موادی مانند سوربیتول، مانیتول و زایلیتول در بسیاری از آدامس‌های بدون قند، بیسکویت‌ها و کیک‌های کم‌شکر و بعضی پروتئین‌بارها وجود دارند.
روده کوچک این شیرین‌کننده‌ها را همیشه به‌خوبی جذب نمی‌کند. بخشی از آن‌ها بدون هضم به روده بزرگ می‌رسند و توسط باکتری‌های روده تخمیر می‌شوند. این فرایند می‌تواند گاز زیاد، نفخ، مدفوع شل و بوی بسیار ناخوشایند ایجاد کند.
اگر اخیراً مصرف محصولات بدون قند را بالا برده‌اید، کاهش مصرف آن‌ها برای حدود یک هفته و بررسی تغییر علائم می‌تواند کمک‌کننده باشد.
۴. بوی تند همراه با یبوست
یبوست هم می‌تواند بوی مدفوع را شدیدتر کند. اگر کمتر از سه بار در هفته دفع دارید و این حالت برای شما معمول نیست، ممکن است دچار یبوست باشید. مدفوع خشک، کوچک یا گلوله‌ای، زور زدن هنگام دفع و احساس تخلیه ناقص از نشانه‌های رایج یبوست هستند.
دکتر موامبازی می‌گوید:
وقتی یبوست دارید، مدفوع مدت بیشتری در روده باقی می‌ماند. این زمان بیشتر می‌تواند باعث تخمیر بیشتر و افزایش گاز شود و بوی مدفوع و باد روده را شدیدتر کند.
افزایش تدریجی فیبر، مصرف غلات کامل، حبوبات، میوه و سبزیجات و نوشیدن آب کافی معمولاً کمک‌کننده است. در صورت نیاز، داروساز می‌تواند شما را درباره مصرف ملین‌ها راهنمایی کند.
۵. بوی فلزی
بوی فلزی مدفوع می‌تواند با مصرف زیاد بعضی مکمل‌ها مرتبط باشد. دوزهای بالای آهن و ویتامین C از مهم‌ترین مواردی هستند که ممکن است باعث تغییر بوی مدفوع شوند.
دکتر موامبازی توضیح می‌دهد که بدن در هر نوبت فقط مقدار مشخصی از آهن یا ویتامین C را جذب می‌کند و مقدار اضافی ممکن است وارد دستگاه گوارش شود.
آهن جذب‌نشده می‌تواند تعادل شیمیایی مدفوع را تغییر دهد، آن را تیره‌تر کند و بوی فلزی یا ناخوشایندی ایجاد کند.
مصرف زیاد ویتامین C نیز می‌تواند روده را تحریک کند و سرعت عبور مواد غذایی را افزایش دهد که ممکن است به مدفوع شل‌تر و بوی ترش منجر شود.
اگر مکمل‌های زیادی مصرف می‌کنید، بهتر است درباره ضرورت و دوز آن‌ها با پزشک مشورت کنید.
۶. بوی گوگردی
عدم تحمل فروکتوز می‌تواند باعث بوی بد مدفوع و گازهای گوگردی شود.
فروکتوز نوعی قند طبیعی است که در میوه‌ها، عسل و برخی سبزیجات وجود دارد. اگر روده کوچک نتواند آن را به‌خوبی جذب کند، فروکتوز وارد روده بزرگ می‌شود و باکتری‌ها آن را تخمیر می‌کنند. این وضعیت می‌تواند باعث نفخ، درد شکم، گاز معده و در بعضی افراد اسهال شود.
دکتر نایار می‌گوید حساسیت به گلوتن هم می‌تواند علائم مشابهی ایجاد کند.
در چنین شرایطی، ثبت مواد غذایی و علائم در یک دفترچه می‌تواند به پیدا کردن ارتباط میان غذاها و مشکلات گوارشی کمک کند. حذف گسترده گروه‌های غذایی، به‌ویژه گلوتن، بهتر است بدون بررسی پزشکی انجام نشود.
۷. بوی تخم‌مرغ گندیده
مصرف زیاد پروتئین، به‌خصوص منابع حیوانی، می‌تواند باعث ایجاد بوی شبیه تخم‌مرغ گندیده شود. مواد غذایی مانند مرغ و تخم‌مرغ حاوی اسیدهای آمینه گوگرددار هستند. هنگام تجزیه این ترکیبات در روده، گاز سولفید هیدروژن تولید می‌شود که همان بوی مشخص تخم‌مرغ گندیده را دارد.
پروتئین‌شیک‌ها و پروتئین‌بارهای حاوی وی نیز ممکن است لاکتوز داشته باشند و در افرادی که آن را به‌خوبی هضم نمی‌کنند، باعث گاز بیشتر شوند.
بعضی محصولات پرپروتئین هم همزمان حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی هستند و می‌توانند مشکل را تشدید کنند.
چه زمانی باید نگران شد؟
تغییر موقت در بوی مدفوع معمولاً به‌تنهایی نشانه بیماری جدی نیست. اما اگر این تغییر مداوم باشد یا همراه با علائم دیگری ظاهر شود، بهتر است پیگیری شود.
به‌خصوص وجود این علائم اهمیت بیشتری دارد:
- خون در مدفوع یا مدفوع سیاه و قیری بدون دلیل مشخص
- کاهش وزن ناخواسته
- تب یا درد شدید و مداوم شکم
- اسهال طولانی‌مدت
- استفراغ مکرر
- علائم کم‌آبی
- تغییر پایدار در عادت دفع یا بوی مدفوع
در مجموع، بوی مدفوع به‌تنهایی ابزار تشخیصی دقیقی نیست. اما تغییر مداوم آن، به‌ویژه وقتی با علائم گوارشی دیگری همراه باشد، می‌تواند سرنخی باشد که نیاز به بررسی بیشتر دارد.
