مهدی شامحمدی، کارگردان فیلم سینمایی «جانشین»، با تشریح جزئیات پژوهش درباره شهید املاکی، از مخالفت اولیه خود با حضور آرمان درویش در این فیلم گفت و ادعاها درباره هزینه‌های نامتعارف سینمای دفاع مقدس را رد کرد.
مهدی شامحمدی، کارگردان فیلم سینمایی جانشین در گفت‌وگو با خبرگزاری میزان، ادعاهای مطرح‌شده پیرامون هزینه‌های نامتعارف سینمای دفاع مقدس را رد کرد و این گزاره‌ها را دستاویزی تکراری برای دور کردن مخاطب از آثار جنگی دانست و تاکید کرد که کف بودجه فیلم‌های اجتماعی امروز به سی تا چهل میلیارد تومان رسیده که آثار حوزه دفاع مقدس نیز تقریباً با همان میزان هزینه و اعتبارات معمول ساخته می‌شوند.
شامحمدی در پاسخ به اینکه در جریان پژوهش درباره شهید املاکی به روایتی برخوردید که نگاه اولیه شما را به شخصیت ایشان تغییر دهد و مسیر فیلمنامه را عوض کند به خبرنگار میزان گفت: قطعا همین طور است، در طول فرآیند تحقیق و پژوهش متوجه شدم که شهید املاکی هنگام بازگشت از منطقه شناسایی با موتورسیکلت درگیر تله انفجاری شده و بر اثر این جراحت برای مدتی حافظه خود را از دست می‌دهد که این موضوع تمامی محاسبات قبلی گروه نویسندگی را دگرگون ساخت و مسیر درام را کاملاً تحت‌تأثیر قرار داد.
وی افزود: شاید در نگاه اول به نظر برسد این رخداد ساخته تخیل نویسندگان است اما ماجرا کاملاً بر اساس یک رویداد مستند و تاریخی رخ داده است و تنها دخل و تصرف صورت‌گرفته تغییر ظرف زمانی واقعه از سال شصت و سه به سال شصت و هفت بود تا ساختار روایی اثر شکل بگیرد.
تأثیر جهان درونی شخصیت‌ها بر ارتقای درام
کارگردان فیلم جانشین تصریح کرد: هنگام پرداختن به قهرمانان جنگ یا هر شخصیت برجسته علمی، پزشکی و ادبی، تصویر اولیه فیلمساز با آنچه پس از نزدیکی به واقعیت زیسته آن افراد حاصل می‌شود بسیار متفاوت است، نزدیک شدن به عالم درونی انسان‌ها اساس درام را خلق و صیقل می‌دهد و هر اندازه این نزدیکی دقیق‌تر و باکیفیت‌تر باشد، اثرگذاری آن بر کلیت درام عمیق‌تر خواهد بود.
وی درباره تاثیرگذاری این کاراکتر در شخصیت فردی خود اضافه کرد: هنگامی که فیلمساز شخصیت را بر روی کاغذ و در ذهن خود خلق می‌کند، تلاش دارد میان بازیگران به دنبال چهره‌ای بگردد که حداکثر هم‌پوشانی را با تصویر ذهنی ساخته‌شده داشته باشد. در سه تجربه فیلمسازی گذشته، بازیگران انتخابی از جمله سجاد بابایی، آرمان درویش و شکیب شجره به بهترین شکل این مسیر را طی کردند و انتخاب‌های درستی رقم خورد.
دریافت ناخودآگاه حس درونی بازیگر توسط مخاطب
شامحمدی ادامه داد: بازیگرانی که پیش از آغاز تصویربرداری در جهان کاراکتر غوطه‌ور می‌شوند، زمان کافی صرف شناخت آن می‌کنند و به شخصیت نزدیک می‌شوند، حسی عمیق با خود به صحنه می‌آورند. حتی اگر این پیوند عاطفی و درونی بازنمایی بیرونی آشکاری نداشته باشد، مخاطب به شکل ناخودآگاه فرکانس و حس آن لحظه بازیگر را دریافت می‌کند، زیرا شخصیت‌ها روحیه و جهان درونی بازیگران را به خود جذب می‌کنند.
وی درباره چگونگی برقراری ارتباط نسل جوان با فیلم سینمایی جانشین خاطرنشان کرد: نزدیک شدن به واقع‌گرایی ناب به گونه‌ای که تماشاگر خود را در متن میدان نبرد لمس کند، همواره برای من اصل بنیادین بوده است و این رویکرد از پیشینه مستندسازی‌ام سرچشمه می‌گیرد. پرهیز از هرگونه تخیل نامربوط، افراط و اغراق که مخاطب را از واقعیت دور سازد، فرمول اصلی در درام، طراحی صحنه، دکوپاژ و میزانسن است و با رعایت این اصل، نسل جوانی که تجربه زیسته جنگ را ندارد نیز به شکل طبیعی با اثر ارتباط برقرار می‌کند.
مهدی شامحمدی در پاسخ به انتقادها پیرامون پرهزینه بودن سینمای دفاع مقدس در مقایسه با آثار اجتماعی اظهار کرد: این دست ادعاها و کلیشه‌ها مکرراً تکرار می‌شود در حالی که با واقعیت همخوانی ندارد. برخی با سیاه‌نمایی در جشنواره‌های خارجی به اعتبار کشور لطمه می‌زنند، اما اگر بودجه همان آثار با فیلم‌های جنگی مقایسه شود، ارقام مشخص خواهد شد. در حال حاضر یافتن فیلم اجتماعی با هزینه‌ای کمتر از سی یا چهل میلیارد تومان ناممکن است و ما در سینمای جنگ، بدون احتساب برخی اعتبارات معطل‌مانده، تقریباً با همان برآورد و میزان هزینه اثر را تولید می‌کنیم.
وی افزود: طرح این مباحث دستاویزی نخ‌نما برای دور کردن افکار عمومی از سینمای دفاع مقدس است و جریان‌هایی تلاش دارند ذهن تماشاگر را از روایت‌های اصیل منحرف سازند؛ جریانی که ابعاد گسترده‌ای دارد و ماهیتی غیرفرهنگی به خود گرفته است.
ماجرای مخالفت اولیه با حضور آرمان درویش
کارگردان فیلم جانشین پیرامون روند انتخاب آرمان درویش تصریح کرد: گزینه‌های متعددی برای این نقش مطرح بود و بازیگران مختلفی برای گفت‌وگو به دفتر آمدند و باید اعتراف کنم پیش از جلسه حضوری، شخصاً با انتخاب آرمان درویش مخالف بودم و تهیه‌کننده پیگیر حضور او بود، اما پس از حضور وی در دفتر و شکل‌گیری گفت‌وگو دریافتم قضاوتم کاملاً اشتباه بوده و با واقعیت همخوانی نداشته است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اولویت اصلی من این بود که بازیگر علاوه بر توانمندی فنی، به این مسیر باور و تعلق خاطر داشته باشد و بخواهد با تمام وجود به روح کاراکتر دست پیدا کند، حال درونی بازیگر برای من اهمیت بنیادین داشت و آرمان درویش در این زمینه عملکردی بسیار فراتر از حد انتظار از خود نشان داد.