در شرایطی که واشنگتن با بهره‌گیری از ابزار تحریم و تهدید نظامی، به‌دنبال محدودسازی ظرفیت‌های اقتصادی و سیاسی ایران است، مواضع چین در مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی آمریکا و تأکید بر ضرورت حل‌وفصل دیپلماتیک اختلاف‌ها، نشان‌دهنده اهمیت جایگاه پکن در موازنه‌های پیش‌روی منطقه است.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: نشریه تخصصی «مدرن دیپلماسی» در تازه‌ترین گزارش خود پیرامون تحولات جاری در غرب‌آسیا، به بررسی نقش پکن در چشم‌انداز مناسبات پیش‌رو در حوزه جنگ آمریکا و رژیم‌صهیونیستی علیه ایران پرداخته و معتقد است مخالفت چین با تشدید کارزار تحریمی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه ایران، آشکار است. مهم‌ترین محورهای این ارزیابی تحلیلی را در ادامه می‌خوانید:
۴ «نه» اصلی چین
- موضع دولت چین در قبال تشدید فشارهای نظامی و سیاسی آمریکا علیه ایران را می‌توان در قالب ۴ «نه» محوری خلاصه کرد:
- نه به دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای
- نه به راه‌حل نظامی آمریکا علیه ایران
- نه به تغییر نظام سیاسی ایران
- نه به بستن تنگه‌هرمز
- پکن به‌صورت قاطع با فشارهای یکجانبه، تحریم‌ها و تهدیدهای نظامی آمریکا علیه ایران مخالفت می‌کند و بر اولویت دادن به راه‌حل دیپلماتیک برای حل بحران تأکید دارد.
- این موضع رسمی پکن براین مبنا استوار است که سیاست فشارحداکثری فاقد مشروعیت بین‌المللی است و به‌جای حل اختلاف‌ها، زمینه‌ساز تشدید تنش‌ها و تهدید ثبات اقتصاد جهانی می‌شود.
- چین با اتخاذ موضعی مخالف فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا و تهدیدهای این کشور علیه ایران، معتقد است راه‌حل‌های یکجانبه و اعمال تحریم، راهکار مناسبی برای حل بحران نیستند.
موضع پکن در برابر تهدیدهای واشنگتن چیست؟
- موضع چین در قبال تهدیدهای آمریکا را می‌توان در چارچوب محورهای زیر مورد بررسی قرار داد:
- ترجیح راه‌حل‌های سیاسی و دیپلماتیک: چین همواره بر کاهش تنش‌ها و توقف درگیری‌ها تأکید کرده و از گفت‌وگو و پایبندی به حقوق بین‌الملل حمایت می‌کند. از دیدگاه پکن، استفاده از زور یا اعمال تحریم‌های یکجانبه نمی‌تواند به حل مناقشه منجر شود. رهبری چین از همه طرف‌های درگیر می‌خواهد خویشتن‌داری کرده، مسئولانه رفتار کنند و برای حل اختلاف‌ها از طریق ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک، به میز مذاکره بازگردند.
- مخالفت با تحریم‌های ثانویه: پکن متعهد شده در برابر تحریم‌های ثانویه آمریکا، که شرکای تجاری ایران در حوزه‌های نفت، فناوری و دارایی‌های دیجیتال را هدف قرار می‌دهد، قاطعانه از منافع و حقوق شرکت‌ها و شهروندان خود دفاع کند.
- مشارکت اقتصادی و راهبردی: چین برجسته‌ترین شریک اقتصادی تهران و بزرگ‌ترین واردکننده نفت ایران است، به‌گونه‌ای که واردات چین سهم قابل‌توجهی از صادرات نفت ایران را تشکیل می‌دهد. پکن همچنین توافق‌نامه‌های راهبردی بلندمدتی با ایران دارد.
- مخالفت با تحریم‌های یکجانبه و ثانویه: وزارت امورخارجه چین، تحریم‌های آمریکا علیه تهران را غیرقانونی می‌داند، چراکه این تحریم‌ها به تصویب شورای‌امنیت سازمان ملل نرسیده‌است. پکن همچنین به‌شدت با تهدیدهای آمریکا مبنی بر اعمال تحریم‌های ثانویه علیه شرکت‌ها و نهادهای چینی، که با تهران همکاری تجاری دارند، مخالفت می‌کند.
- حفاظت از منافع اقتصادی مشروع چین: پکن تأکید می‌کند که همکاری‌های تجاری و نفتی این کشور با ایران در چارچوب حقوق بین‌الملل انجام می‌شود و بر عزم خود برای اتخاذ همه اقدام‌های لازم به‌منظور دفاع قاطعانه از حقوق و منافع شرکت‌های چینی تأکید دارد.
- مخالفت چین با تشدید نظامی تنش‌ها علیه ایران: چین با استفاده از گزینه نظامی یا مشارکت در ائتلاف‌های نظامی علیه تهران مخالفت می‌کند. پکن معتقد است راه‌حل‌های نظامی سبب تشدید بحران‌های منطقه‌ای می‌شود و امنیت کشتیرانی بین‌المللی در آبراه‌هایی مانند تنگه‌هرمز را به خطر می‌اندازد.
سناریوهای واکنش چین به ازسرگیری جنگ
- در تحلیل موضع چین، مهم‌ترین سناریوهای احتمالی این کشور درصورت عملی شدن تهدیدهای آمریکا و ازسرگیری جنگ علیه تهران، همچنین انگیزه‌های راهبردی پکن، به شرح زیر است:
- واکنش دیپلماتیک چین و هشدار به واشنگتن: چین به آمریکا هشدار داده درصورت هدف قرارگرفتن شرکت‌های چینی از طریق تحریم‌ها یا تهدیدهای آمریکا، اقدام‌های تلافی‌جویانه‌ای انجام خواهد داد. این موضع‌گیری حاکی از آمادگی پکن برای اتخاذ واکنش‌ها یا اقدام‌های متقابل با هدف حفاظت از منافع اقتصادی خود است.
- پرهیز از مشارکت مستقیم نظامی چین: با وجود حمایت‌های سیاسی، دیپلماتیک و فنی چین از تهران و هماهنگی مواضع دو کشور، ازجمله در شورای‌امنیت سازمان‌ملل، راهبرد چین بر مبنای مشارکت راهبردی است، نه یک ائتلاف نظامی الزام‌آور.
- حفاظت از امنیت انرژی و زنجیره‌های تأمین: وقوع یک جنگ گسترده یا بسته شدن تنگه‌هرمز، به‌صورت مستقیم امنیت تأمین انرژی چین و منافع اقتصادی این کشور در ابتکار کمربند و جاده را تهدید می‌کند. بنابراین، اولویت پکن اعمال فشار برای پایان دادن به اختلال‌ها در مسیرهای دریایی و تضمین ثبات جریان انتقال نفت است، آن‌هم بدون اینکه وارد یک رویارویی تمام‌عیار شود.
- ایجاد موازنه در برابر نفوذ آمریکا: چین با اصل سلطه‌گری یکجانبه و استفاده از دلار و تحریم‌ها به‌عنوان ابزارهای سیاسی خارج از چارچوب سازمان ملل متحد مخالفت می‌کند. پکن به‌دنبال تقویت نظام بین‌المللی چندقطبی است؛ نظامی که بتواند از منافع راهبردی این کشور حفاظت کند.
- حفظ ثبات منطقه‌ای: پکن علاوه‌بر روابط خود با ایران، مشارکت‌های اقتصادی گسترده‌ای با کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس دارد. بنابراین، وقوع یک درگیری نظامی گسترده یا فروپاشی اقتصادی در منطقه، به‌صورت مستقیم به سرمایه‌گذاری‌های چین و ابتکار «کمربند و جاده» آسیب می‌زند.