افزایش هزینههای زندگی، مردم را به حذف تدریجی نیازهایی وادار میکند که گاهی فراتر از تفریح و خریدهای غیرضروریاند؛ از چکاپ و مراجعه به پزشک گرفته تا تغذیه سالم و برنامهریزی برای آینده. این محدودیتها در کنار بیکاری و ناامنی اقتصادی، میتوانند سلامت روان، روابط خانوادگی و احساس امید به زندگی را تحت فشار قرار دهند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایران فوری؛ گرانی و مشکلات معیشتی دیگر فقط سفره مردم را کوچک نکرده، بلکه با افزایش فشارهای روانی، محدود کردن فرصتهای زندگی و دشوار کردن تحقق اهداف، امید به آینده و حتی روابط اجتماعی را تهدید میکند.
گرانی و فشارهای اقتصادی در کنار کاهش قدرت خرید مردم، بهتدریج تفریحات، دورهمیهای خانوادگی و روابط اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. اما مردم در این شرایط چه چیزهایی را از دست میدهند و تداوم مشکلات معیشتی چه تأثیری بر سلامت روان و امید آنها به آینده دارد؟ «ایران فوری» در گفتوگو با سعید معدنی، جامعهشناس، به بررسی پیامدهای اجتماعی و خانوادگی گرانی پرداخته است.
سعید معدنی با اشاره به تأثیر گرانی و تورم بر سبک زندگی مردم گفت: افزایش هزینهها افراد را به تغییر اولویتهای زندگی وادار میکند؛ بهطوریکه ابتدا نیازهای غیرضروری و سپس بهتدریج بخشی از نیازهای ضروری خود را حذف میکنند.
به گفته این جامعهشناس، خانوادههای کمدرآمد ممکن است دفعات مراجعه به پزشک و دندانپزشک را کاهش دهند یا بهطور کلی از انجام آزمایشهای دورهای و چکاپ صرفنظر کنند. این وضعیت حتی بر مراقبتهای روزمره از سلامت نیز تأثیر میگذارد.
معدنی برای توضیح این مسئله، افراد مبتلا به دیابت را مثال زد: فردی که به دلیل مشکلات مالی توانایی خرید مواد غذایی سالم و رعایت رژیم توصیهشده پزشک را ندارد، با فشار روانی و تنش بیشتری مواجه میشود. در چنین شرایطی، مشکلات اقتصادی نهتنها قدرت خرید، بلکه کیفیت زندگی و توانایی افراد برای مراقبت از سلامت خود را نیز کاهش میدهد.
سعید معدنی توضیح داد: در گذشته، ارتباط با بزرگان خانواده و حضور در جمعهای فامیلی زمینه شکلگیری خاطرات مشترک را فراهم میکرد و این خاطرات به نسلهای بعد منتقل میشد. اما با کاهش این ارتباطات، فرصت انتقال تجربهها و ارزشهای خانوادگی نیز محدود میشود.
او ادامه داد: افراد بهتدریج بیشتر درگیر مسائل شخصی خود میشوند و فرصت کمتری برای آگاهی از مشکلات خواهر، برادر، اقوام و دوستان پیدا میکنند. این روند میتواند سرمایه اجتماعی و اعتماد میان افراد را کاهش دهد و روابط صمیمی را به ارتباطاتی سردتر و رسمیتر تبدیل کند.
معدنی با بیان اینکه گرانی بهتنهایی عامل فشار بر خانوادهها نیست، گفت: بیکاری، از دست دادن شغل و تورم در کنار یکدیگر مجموعهای از مشکلات را ایجاد میکنند که میتواند بر روابط میان زوجین و همچنین والدین و فرزندان تأثیر منفی بگذارد.
به گفته این کارشناس، تداوم این شرایط تنشهای خانوادگی را افزایش میدهد و فرصت صمیمیت و ارتباط عاطفی را کاهش میدهد.
این جامعهشناس برای توضیح این موضوع به وضعیت جوانان اشاره کرد: جوانی که به دلیل بیکاری و مشکلات مالی توانایی تأمین هزینههای زندگی یا ازدواج را ندارد، ممکن است با احساس سرخوردگی و عقبماندگی مواجه شود. افزایش شمار افرادی که به سنین بالاتر میرسند اما هرگز ازدواج نکردهاند، از پیامدهای قابل توجه این شرایط است. این وضعیت میتواند در سالهای بعد و همزمان با ورود افراد به دوران سالمندی، با مشکلاتی مانند تنهایی و دشواریهای جسمی نیز همراه شود.
سعید معدنی به تأثیر بحران اقتصادی بر وضعیت طبقاتی جامعه اشاره کرد: در چنین شرایطی، طبقات متوسط بهتدریج کوچکتر و ضعیفتر میشوند و فشارها بیش از همه بر اقشار کمدرآمد و محروم جامعه سنگینی میکند.
به گفته او، در این وضعیت افراد علاوه بر محدودیت در تأمین نیازهای اولیه، فرصت کمتری برای برخورداری از امکانات رفاهی، تفریحی و اجتماعی دارند. همزمان، ناتوانی در تأمین هزینههای زندگی و تحقق اهدافی مانند ازدواج میتواند احساس عقبماندگی و سرخوردگی را در آنها تقویت کند.
این جامعهشناس یکی از راهکارهای عبور از بحرانهای اقتصادی را استفاده از تفریحات کمهزینه و حفظ آیینها و مراسم جمعی دانست و گفت: جوامع در طول تاریخ برای عبور از شرایط دشوار، به حفظ جشنها و مناسبتهای جمعی روی آوردهاند.
معدنی با اشاره به مناسبتهایی مانند نوروز و شب یلدا توضیح داد: برگزاری این مراسم حتی با هزینههای محدود میتواند فرصتی برای حفظ ارتباطات اجتماعی، تقویت همبستگی و ایجاد نشاط جمعی فراهم کند.
سعید معدنی با اشاره به توانایی انسانها برای سازگاری با شرایط دشوار گفت: انسانها در طول تاریخ همواره برای بقا و ادامه زندگی در برابر مشکلات و رنجها تلاش کردهاند، اما تداوم فشارهای اقتصادی و اجتماعی میتواند جامعه را بهتدریج به سوی افسردگی، ناامیدی و فرسودگی روانی سوق دهد.
به گفته این جامعهشناس، کاهش قدرت خرید، محدود شدن امکانات زندگی، از دست رفتن فرصتهای اجتماعی و دشواری در تحقق اهداف فردی، همگی میتوانند احساس امید به آینده را تحت تأثیر قرار دهند.
معدنی در پایان بر ضرورت حفظ آیینهای جمعی، تقویت ارتباطات اجتماعی و حمایت از اقشار آسیبپذیر تأکید کرد و افزود: پیامدهای فشارهای اقتصادی و اجتماعی نیازمند توجه و برنامهریزی جدی است تا از عمیقتر شدن آسیبهای روانی و اجتماعی در جامعه جلوگیری شود.
