عصر ایران؛ مهدی مالمیر - میخندید، مردم را هم به خنده وا میداشت، دستهایش پیدرپی بر روی ساز ضربیاش فرود میآمد. مردم هم انگار از او بدشان نمیآمد. گهگاه با او «سِلفی» می گرفتند، رویِ شانهاش می زدند و «شاباش» در جیباش میگذاشتند!
لاغر بود و ترکهای، شادان و غزلخوان چرخ میزد دُور جمعیت، سازش را به یکباره کنار مینهاد، انگار که هاتف معبد دُلفی در گوشش زمزمه کرده باشد و رسالت رونق بخشیدن به مجلس را به دستِ با کفایت او سپرده باشد، خود وارد میدان بزم شد، روی پاشنه چرخید، دستافشان و پایکوبان، مجلس عروسی را گرم کرد و همچنان خندهای برقِ دندانهایش را به رخ جمعیت میکشید...
در همه این حالتها، چه زمانی که ضرب مینواخت چه زمانی که وسط سالن عروسی، محفلآرایی میکرد، همان خندۀ بیرمق و انگار ساختگی روی لبانش نقش بسته بود، تو گویی چیزی را در لفافۀ این لبخندِ دنداننما پنهان کرده بود...
از ذهن هیچکس حتی سایۀ این احتمال نمیگذشت که دستانی که چنین با مهارت روی ساز ضربی فرود میآیند، بتواند با سلاح گرم، بدن زن بیستو چند ساله و مادرِ دو بچه را غرقه در خون کند! هیچ کس حتی در دورترین کابوسها انتظار این را نداشت آدمی خندهرو چنان آهندل باشد که پیکر بی جان قربانی را هم به چاهکی در بیرون شهر بیندازد.
وقتی رسانهها و روزنامهنگاران، درباب جنایت هولآور نوازنده تمپوی مجالس در شهرستان «نوبهار» در استان خراسان مقاله نوشتند و گزارش تهیه دیدند، تازه میشد به راز آن لبخند ساختگی پی برد!

در مطالعات جرمشناسی، محققان عبارتی را برای اشاره به شخصیت چند وجهی آدم ُشان سریالی و در کل قاتلان به کار می برند: «شخصیتهای مکعبی». این عبارت توضیح می دهد که جنایتکاران سریالی میتوانند از شخصیتی چند وجهی برخوردار باشند: پدری مهربان، همسایهای دستگیر، همکاری مؤدب و کاسبی محترم و.. اما با همه اینها بر این امر هم قادرند که در شبی تاریک یا در کوچهای خلوت، گلوی قربانیشان را بی هیچ احساس ناراحتی تا حد مرگ بفشارند.
از نمونه های خارجی میشود به«دنیس لین ریدر» اشاره داشت که صاحب دو فرزند بود و جزو شورای اداره کلیسای محل زندگی اش به شمار میآمد، اما یکی از وحشتناک ترین قاتلان سریالی در ایالت کانزاس ایالات متحده است که حالا در زندانی دوران محکومیت به حبس ابد را میگذراند.
پزشکان انگیزه آدمکشی او را «اختلال سادیستیک جنسی» تشخیص دادند که سال ها از چشم اطرافیان پنهان کرده بود.
قاتلان از یک نوع توانایی به نام «جداسازی» هم برخوردارند. آنها میتوانند شخصیت درنده خوشان را از رویه معمولیشان جدا سازند. به عبارت دیگر با بهره بردن از همین مکانیسم است که آنها میتوانند پس از ارتکاب به قتل بلافاصله خود را جمع و جور کنند و به زندگی عادی بازگردند.
از مثالهای داخلی میتوان به قتل جانخراش «الهه حسیننژاد» اشاره داشت که قاتل، صبح ِ پس از ارتکاب جرم، به سلمانی رفته و در قهوهخانهای سرگرم دود کردن قلیان شده!
این زندگی عادی بلافاصله پس از وقوع جرم، از همین استفاده از مکانیسم جداسازی ریشه می گیرد که در قاتلان بسیار نیرومند است. نمونه خارجی آن هم قاتلی است که در مقام عضو کلیسا به خانواده مقتولی که خود جان او را گرفته بود، دلداری میداد!
شاید یکی از دلایلی که افکار عمومی را با شنیدن این دست وقایع در شوک فرو میبرد، همین سر زدن جنایت از آدمهایی باشد که تا دیروز در میان ما به عنوان بچه محل، همسایه یا همکار و کاسب محترم زندگی کردهاند!
«نقاب سلامت» هم ابزاری است که جنایتکاران و البته مجرمانِ خردهپا از آن استفاده میکنند و همین رهزن قربانیان میشود.
در جهان ادبیات داستان « تصویر دوریان گری» نوشته اسکار وایلد بسیار نزدیک به این معناست: جوانی با چهرهای فرشته گون و رفتاری با وقار که درون او هزاران شیطان در جوش و جلا بودند!
یا رمان بی نظیر« جنایت و مکافات» نوشته داستایوفسکی بزرگ، داستان دانشجوی سر به زیر و فیلسوفمآبی را روایت می کند که سخت می شود گمان بُرد که روزی با تبر به جان دو پیر زن میافتد و..
در برخی فیلمها به خصوص در فیلمهای قدیمی، جنایتکاران را در درون دخمهای تاریک نشان میدادند با چهره ای نه چندان دلچسب و مردم گریز اما، جهان واقعیت تا حدود بسیار زیادی وارونۀ این امر را به اثبات رسانده است.
«چزاره لومبروزو» دانشمند ایتالیایی بر آن بود تا نوعی ریختشناسی از قاتلان سریالی به دست دهد. او ادعا کرده بود که آدمکشان سریالی در بیشتر مواقع از عقب ماندگی زیستی در رنج و شکنج اند و دارای پیشانی کوتاه، فک بزرگ، جمجمههایی با اشکال خاص و در نهایت با ابرو های پُر پُشت اند! تجربه ما از دیدن مجرمین خطرناک در رسانهها و صفحه حوادث روزنامه ها اما چندان نکتههای دانشمند ایتالیایی را تایید نمیکند!
یکی از ویژگیهای داستانهای «آگاتا کریستی» افزون بر ویژگیهای ادبی همین جستوجوی قاتل در میان آدمهای معمولی است. قاتلی که نه جمجمۀ آنچنانی دارد و نه در اتاق نموری در زیر شیروانیِ ساختمان قدیمی دور از مردم روزگار میگذراند، بلکه می تواند پیشخدمت مهربانی باشد یا پزشکی حاذق و مودب یا رفیق وفاداری که دست به جنایت زده است. از این رو میشود داستان های کریستی را نوعی درس برای محققان جهان جنایت و جرمشناسان نیز دانست.
شمار نه چندان کمی از قربانیان جان به در برده از دستِ قاتلین، بر این نکته اعتراف دارند که همواره در برخورد با قاتل، احساس میکردند که چیزی در جایِ درست آن نیست! در معاشرت با قاتل زیر لایه خوش سخن بودن و مودب بودنش نوعی میلِ به تسلط می دیدند اما همیشه خود را با این که «زیادی حساسیت به خرج می دهم»،آرام میکردند و..
قاتلان از نوعی الگوی رفتاری تقریبا ثابت برخوردارند: به طرز غریبی توان شنیدن « نه» را ندارند، حس ناکافی بودن دارند و این حس را در هر فرصت و مجالی به دیگران هم القا میکنند، از کمترین احساس همدلی برخوردارند و درندهخوییشان را زیر لبخندهای اغراق شده و مبادی آداب بودنهای افراطی پنهان میدارند.
در هر حال، شاید بهتر باشد به خندههای خشک و اغراقآمیز قاتلِ تمپوزن در شهرستان نوبهار بیشتر توجه کنیم و در همه حال از اعتماد صد در صد به دیگران بپرهیزیم!
