حوزه / نخستین همایش علمی «زنِ تراز در گفتمان انقلاب اسلامی» با هدف پیوند پژوهش‌های علمی با مسائل روز و کاربردی‌سازی یافته‌ها در حوزه آسیب‌های اجتماعی و هویت زنان، با حضور جمعی از نخبگان حوزوی و دانشگاهی در تالار وحدت دانشگاه تبریز برگزار شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از تبریز، همایش ملی «زنِ تراز در گفتمان انقلاب اسلامی» با هدف تبیین جایگاه و نقش زن در گفتمان انقلاب اسلامی، ۶ آبان‌ماه در تالار وحدت دانشگاه تبریز برگزار شد؛ رویدادی که در آن پژوهشگران حوزوی و دانشگاهی، ابعاد مختلف مفهوم «زن تراز» را از منظرهای فقهی، حقوقی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی بررسی کردند. این همایش دارای رتبه ISC با همکاری مدیریت حوزه علمیه خواهران آذربایجان‌شرقی و مدرسه علمیه تخصصی الزهراء(س) برگزار شد.
در این میان چهار پژوهش برگزیده همایش، هر یک از زاویه‌ای متفاوت به مسئله زن تراز انقلاب اسلامی پرداختند؛ از نسبت انسان‌شناختی زن تراز با فمینیسم و چالش‌های فقهی و حقوقی مسئولیت اجتماعی زنان تا نقش زن در مواجهه با تهاجم فرهنگی و ضرورت حضور زنان در تحقق تمدن نوین اسلامی ـ ایرانی. مجموع این دیدگاه‌ها بر یک مسئله مشترک تأکید دارد: زن تراز، الگویی صرفاً نظری نیست، بلکه باید بتواند در خانواده، جامعه، فرهنگ و فرایند تمدن‌سازی، حضوری مؤثر و معنادار داشته باشد.
زن تراز انقلاب اسلامی می‌تواند همزمان در خانواده و جامعه نقش‌آفرین باشد
رضا دهقان‌نژاد، عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان و ارائه‌دهنده پژوهش برگزیده همایش ملی «زنِ تراز در گفتمان انقلاب اسلامی» با موضوع «واکاوی فقهی ـ حقوقی چالش‌های مسئولیت اجتماعی زن تراز در پیشرفت جامعه و ارائه راهکار»، گفت: مفهوم زن تراز در گفتمان انقلاب اسلامی، برآمده از اندیشه‌های امامین انقلاب و مبتنی بر الگوی سوم زن است؛ الگویی که حضور اجتماعی زن را در کنار ایفای نقش در خانواده به رسمیت می‌شناسد و این دو را در تقابل با یکدیگر نمی‌داند.
وی افزود: حضرت فاطمه زهرا(س) الگوی جمع میان مسئولیت‌های خانوادگی و اجتماعی است و زن مسلمان صرفاً در خانواده خلاصه نمی‌شود. انقلاب اسلامی نیز نشان داده است که زنان می‌توانند در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و دینی نقش مؤثری ایفا کنند؛ با این حال، میان وضعیت موجود و جایگاه ترسیم‌شده برای زن در اندیشه اسلامی همچنان فاصله وجود دارد.
وی با اشاره به چالش‌های پیش روی تحقق مسئولیت اجتماعی زنان اظهار کرد: این چالش‌ها را می‌توان در سه سطح فقهی و حقوقی، فرهنگی و نگرشی و ساختاری و نهادی بررسی کرد. ابهام در برخی مقررات مربوط به اشتغال زنان، از جمله مفهوم «مصالح خانوادگی» و نحوه اعمال محدودیت‌های شغلی از سوی همسر، همچنین برخی مسائل حقوقی مرتبط با ازدواج و ضمانت اجرای قوانین حمایتی، از جمله موانعی است که می‌تواند بر حضور اجتماعی زنان تأثیر بگذارد.
وی در پایان پیشنهاد کرد: برای رفع این موانع، باید با بهره‌گیری از ظرفیت پژوهشگران و منابع فقهی، مفاهیمی مانند «مصالح خانوادگی» به‌صورت دقیق تعریف و ابهامات قانونی برطرف شود، ضمانت اجرای قوانین حمایتی از زنان تقویت شود و نگاه‌های فرهنگی و ساختاری نسبت به توانمندی زنان نیز اصلاح شود. وی تأکید کرد که تحقق مسئولیت اجتماعی زن تراز، نیازمند توجه همزمان به ابعاد فقهی، حقوقی، فرهنگی و نهادی است.
بدون حضور پررنگ بانوان فرهیخته، ساخت تمدن نوین اسلامی ـ ایرانی امکان‌پذیر نیست
میکائیل جمال‌پور، عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور تبریز و ارائه‌دهنده پژوهش برگزیده همایش ملی «زنِ تراز در گفتمان انقلاب اسلامی» با موضوع «نقش‌آفرینی زن تراز انقلاب اسلامی در تحقق تمدن نوین اسلامی»، گفت: یکی از درس‌های مهم انقلاب اسلامی، نقش‌آفرینی همه اقشار مردم در پیروزی و تداوم آن است و زنان نیز باید در روند حفظ و صیانت از انقلاب و تحقق تمدن نوین اسلامی ـ ایرانی، مشارکتی فعال و اثرگذار داشته باشند.
وی با اشاره به ظرفیت تاریخی ایران در تمدن‌سازی افزود: ایران در طول تاریخ توانسته است بیش از یک‌بار تمدن‌سازی کند و این ظرفیت نشان می‌دهد که جامعه ایرانی از توان و قابلیت لازم برای حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی ـ ایرانی برخوردار است. تحقق این هدف، نیازمند مشارکت جدی بانوان، به‌ویژه زنان فرهیخته حوزوی و دانشگاهی است.
جمال‌پور با بیان اینکه «الگوی سوم زن» و ولایت اجتماعی از ظرفیت‌های مهم برای نقش‌آفرینی زنان در این مسیر است، اظهار کرد: یکی از چالش‌های جدی، تقابل الگوهای بومی و اسلامی با الگوهای رقیب تمدنی است و برای مواجهه با این مسئله باید حضور و نقش زنان در عرصه‌های مختلف تقویت شود.
وی در پایان، توانمندسازی زنان برای مشارکت در تمدن‌سازی، معرفی و الگوسازی از زنان موفق مسلمان، افزایش مشارکت زنان در تصمیم‌سازی‌های فرهنگی و اجتماعی، تقویت آموزش‌های مهارتی بانوان جوان، توسعه سیاست‌های حمایتی خانواده‌محور و تقویت حضور فرهنگی و رسانه‌ای زنان را از جمله راهکارهای پیشنهادی این پژوهش عنوان کرد.
تفاوت دیدگاه اسلام و فمینیسم درباره زن، ریشه در مبانی انسان‌شناختی دارد
حجت‌الاسلام عادل بیرامی، استاد دانشگاه و ارائه‌دهنده پژوهش برگزیده همایش ملی «زنِ تراز در گفتمان انقلاب اسلامی» با موضوع «زن تراز انقلاب اسلامی در آینه نسبت‌سنجی انسان‌شناختی با فمینیسم»، گفت: برای مقایسه گفتمان انقلاب اسلامی با فمینیسم درباره زن، نباید تنها به حقوق، فرصت‌ها و نقش‌های اجتماعی توجه کرد، بلکه باید مبانی انسان‌شناختی، تعریف کرامت انسان و غایت زندگی در هر یک از این دیدگاه‌ها مورد بررسی قرار گیرد.
وی افزود: فمینیسم یک نظریه واحد نیست و جریان‌های مختلف آن برداشت‌های متفاوتی از آزادی، برابری، خانواده و نقش زن دارند. در مقابل، گفتمان انقلاب اسلامی انسان را برخوردار از کرامت، دارای فطرت الهی و مسئول در برابر خود، خانواده و جامعه می‌داند و آزادی را در پیوند با اخلاق و مسئولیت انسانی تعریف می‌کند.
وی با بیان اینکه در این نگاه خانواده صرفاً یک قرارداد اجتماعی نیست، اظهار کرد: خانواده می‌تواند زمینه‌ساز مودت، رحمت، تربیت و رشد انسان باشد و در عین حال، هویت زن نیز نباید به نقش مادری محدود شود؛ بلکه ابعاد علمی، اجتماعی، اخلاقی و فردی زن نیز باید مورد توجه قرار گیرد. از این منظر، مسئله اصلی ایجاد توازن میان کرامت و استقلال زن با مسئولیت‌های خانوادگی و اجتماعی است.
وی در پایان گفت: الگوی زن تراز انقلاب اسلامی نباید صرفاً یک عنوان آرمانی و نمایشی باشد، بلکه باید الگویی روشن و دارای راهکارهای عملی باشد. این الگو بر سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» استوار است؛ به این معنا که ضمن دفاع از کرامت و حقوق زنان، باید با زبان علمی و نقد منصفانه به مسائل آنان پرداخت و برای نیازهایی مانند امنیت، تحصیل، خانواده، سلامت و مشارکت اجتماعی راهکارهای عملی ارائه کرد.
بصیرت، تبیین، مقاومت و تولید؛ چهار کارویژه زن مسلمان در برابر تهاجم فرهنگی است
لیلا ناطقی، یکی از دانشجویان حوزه علمیه آذربایجان شرقی و ارائه‌دهنده پژوهش برگزیده همایش ملی «زنِ تراز در گفتمان انقلاب اسلامی» با موضوع «واکاوی کارویژه‌های راهبردی زن مسلمان در مواجهه با تهاجم فرهنگی از منظر اندیشه‌های رهبر معظم انقلاب»، گفت: فرهنگ از مهم‌ترین ارکان جامعه است و زنان به عنوان مادر و یکی از مهم‌ترین عوامل انتقال و بازتولید فرهنگ، نقش اساسی در تربیت نسل و شکل‌دهی به هویت فرهنگی جامعه دارند.
وی اضافه کرد: در این پژوهش، «الگوی سوم زن مسلمان» بر دو اصل کرامت برابر زن و مرد و تفاوت‌های فطری آنان تبیین شده است. بر این اساس، زنان و مردان از نظر اجتماعی از کرامت و فرصت نقش‌آفرینی برخوردارند، اما تفاوت‌های فطری می‌تواند در نحوه ایفای نقش اجتماعی و خانوادگی آنان اثرگذار باشد. زن در این الگو هم در عرصه اجتماعی و هم در خانواده، به‌ویژه در جایگاه مدیر خانواده و عامل تربیتی، نقش مؤثری دارد.
وی چهار کارویژه راهبردی زن مسلمان در مواجهه با تهاجم فرهنگی را «بصیرتی، تبیینی، مقاومتی و تولیدی» عنوان کرد و گفت: شناخت و تشخیص جریان‌های فکری مهاجم، تبیین آگاهانه ارزش‌ها و باورهای اسلامی، ایستادگی در برابر الگوهای سبک زندگی معارض با ارزش‌های اسلامی و ارائه و ترویج سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی، از مهم‌ترین این کارویژه‌هاست.
وی با اشاره به چالش‌هایی همچون گسترش گفتمان‌های فمینیستی، فردگرایی افراطی، فشارهای اقتصادی، ضعف گفتمان‌سازی و کم‌رنگ شدن ارزش نقش‌های سنتی و خانه‌داری، اظهار کرد: طراحی نظام آموزشی مناسب، تقویت حمایت‌های ساختاری و فرهنگی و الگوسازی از شخصیت‌های برجسته و انقلابی از جمله راهکارهای مقابله با این چالش‌هاست. این پژوهش تلاش دارد با پیوند میان مباحث نظری و زندگی واقعی، چارچوبی کاربردی برای کنشگران فرهنگی، سیاست‌گذاران و خانواده‌ها در صیانت از هویت دینی و ملی ارائه کند.
در پایان این مراسم، از پژوهشگران و صاحبان آثار برگزیده که آثار خود را به دبیرخانه همایش ارسال کرده بودند، تجلیل و قدردانی به عمل آمد.