تهران- ایرنا- رئیس دانشگاه شهید بهشتی با تأکید بر ضرورت تحول در الگوهای آموزش عالی و بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نوین گفت: دانشگاه آینده صرفاً دانشگاهی نیست که ابزارهای جدید در اختیار دارد، بلکه دانشگاهی است که با استفاده از فناوری، شیوه اندیشیدن، یادگیری و حل مسئله را متحول می‌کند.
به گزارش روز یکشنبه گروه علمی ایرنا از دانشگاه شهید بهشتی، سید محمودرضا آقامیری در دومین کنفرانس ملی یادگیری فناورانه گفت: این کنفرانس فرصتی ارزشمند برای آموزش عالی کشور است تا با تحولات فناوری و الزامات آینده یادگیری آشنا شود و درباره مسیر پیش‌روی دانشگاه‌ها به بحث و تبادل‌نظر بپردازد.
وی با اشاره به پرسشی که در نخستین کنفرانس ملی یادگیری فناورانه نیز مطرح کرده بود، اظهار داشت: آیا دانشگاه‌های ما در حال تربیت انسان‌هایی برای جهان آینده هستند یا همچنان انسان‌هایی را برای نیازهای جهان گذشته تربیت می‌کنند؟ این پرسش یکی از اساسی‌ترین موضوعاتی است که باید پیش روی مدیران آموزش عالی کشور قرار گیرد.
آقامیری با بیان اینکه هوش مصنوعی، کلان‌داده‌ها، واقعیت مجازی و یادگیری ماشین به ابزارهایی اثرگذار در زندگی امروز تبدیل شده‌اند، افزود: باید بررسی کنیم که آموزش عالی تا چه اندازه از این تحولات شتابان تأثیر پذیرفته است. آیا می‌توان با همان روش‌های سنتی به مسیر خود ادامه داد یا به تحولی بنیادین در نظام آموزش، یاددهی و یادگیری نیاز داریم؟ صرف استفاده از رایانه، اینترنت و هوش مصنوعی در کلاس‌های درس کافی نیست؛ بلکه باید فلسفه آموزش، نقش استاد و دانشجو و شیوه‌های یادگیری متناسب با شرایط جدید بازتعریف شود.
ضرورت تحول در الگوی آموزش دانشگاهی
رئیس دانشگاه شهید بهشتی در تشریح ضرورت تحول در الگوی آموزش دانشگاهی گفت: در الگوی سنتی، استاد منبع اصلی دانش و کلاس درس محل انتقال اطلاعات بود و دانشجو عمدتاً دریافت‌کننده اطلاعات محسوب می‌شد. موفقیت آموزشی نیز بر اساس میزان یادآوری و بازتولید آموخته‌ها ارزیابی می‌شد؛ اما امروز شرایط کاملاً متفاوت است و دانشجویان به حجم عظیمی از اطلاعات و منابع علمی دسترسی دارند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، انتقال اطلاعات نمی‌تواند مهم‌ترین مأموریت دانشگاه باشد. ارزش افزوده دانشگاه در آینده، توانایی تبدیل اطلاعات به دانش، دانش به فهم و فهم به مهارت و قدرت حل مسئله خواهد بود.
آقامیری تأکید کرد: باید از آموزش حافظه‌محور به یادگیری عمیق، از آموزش یک‌طرفه به یادگیری تعاملی، از آموزش یکسان به یادگیری متناسب با استعدادها و نیازهای هر دانشجو و از آموزش محدود به دوران تحصیل به یادگیری مادام‌العمر حرکت کنیم. دانشگاه موفق، دانشگاهی نیست که صرفاً دانش بیشتری منتقل کند؛ بلکه دانشگاهی است که توانایی اندیشیدن، یادگیری و نوآوری را در انسان‌ها توسعه دهد.
هوش مصنوعی و آینده یادگیری
وی با اشاره به نقش هوش مصنوعی در آینده آموزش عالی اظهار داشت: بدون تردید، هوش مصنوعی یکی از مهم‌ترین عوامل تحول آموزش عالی در سال‌های آینده خواهد بود. این فناوری می‌تواند امکان شخصی‌سازی آموزش را فراهم کند تا هر دانشجو بر اساس استعداد، توانایی، نیاز و سرعت یادگیری خود، مسیر آموزشی مناسب‌تری داشته باشد.
به گفته رئیس دانشگاه شهید بهشتی، هوش مصنوعی همچنین می‌تواند به استادان در شناسایی نقاط ضعف دانشجویان، ارائه بازخورد سریع، طراحی محتوای آموزشی و ارزیابی عملکرد کمک کند. فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی، واقعیت افزوده و شبیه‌سازی نیز فرصت‌های جدیدی برای یادگیری تجربی و آموزش مهارت‌های پیچیده فراهم می‌کنند.
وی در عین حال هشدار داد: استفاده از هوش مصنوعی الزاماً به معنای یادگیری بهتر نیست. اگر دانشجو به جای اندیشیدن، صرفاً پاسخ‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی را دریافت و بازتولید کند، ممکن است قدرت تحلیل، تفکر انتقادی و استقلال فکری او تضعیف شود.
آقامیری افزود: هدف ما نباید صرفاً آموزش استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی باشد، بلکه باید سواد هوش مصنوعی، قدرت ارزیابی اطلاعات، تفکر انتقادی و استفاده اخلاقی و مسئولانه از فناوری را در دانشجویان تقویت کنیم. فناوری باید قدرت اندیشیدن انسان را افزایش دهد، نه اینکه جایگزین اندیشه انسانی شود.
وی با اشاره به تجربه دوره‌های اخیر آموزش مجازی دانشگاه‌ها گفت: در این دوره‌ها با مسئله بازتولید پاسخ‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی از سوی برخی دانشجویان مواجه بودیم؛ موضوعی که ضرورت توجه جدی به سواد فناوری و اخلاق علمی را بیش از پیش آشکار می‌کند.
نقش استاد در دانشگاه آینده
رئیس دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به نگرانی‌های مطرح‌شده درباره آینده جایگاه استاد در دانشگاه‌های متأثر از هوش مصنوعی تصریح کرد: معتقدم فناوری نه‌تنها جایگاه استاد را از بین نمی‌برد، بلکه اهمیت نقش انسانی و تربیتی او را بیشتر خواهد کرد.
وی افزود: در دانشگاه آینده، استاد صرفاً انتقال‌دهنده اطلاعات نیست، بلکه راهبر یادگیری، طراح تجربه آموزشی، پرورش‌دهنده تفکر انتقادی و الگویی برای اخلاق علمی و مسئولیت‌پذیری است. فناوری می‌تواند اطلاعات را منتقل کند، اما پرورش خرد، شخصیت، خلاقیت و قدرت قضاوت انسانی همچنان نیازمند نقش‌آفرینی استاد است.
آقامیری، توانمندسازی اعضای هیئت علمی در حوزه فناوری‌های آموزشی و هوش مصنوعی را یکی از اولویت‌های اصلی دانشگاه‌ها دانست و بر ضرورت تحول در شیوه‌های ارزشیابی تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد: در شرایطی که دانشجویان به ابزارهای هوشمند دسترسی دارند، آزمون‌های صرفاً حافظه‌محور برای سنجش واقعی یادگیری کافی نیستند. باید توانایی حل مسئله، تحلیل، خلاقیت، کار گروهی و دفاع علمی از دیدگاه‌ها را در ارزیابی دانشجویان جدی بگیریم.
تجربه دانشگاه شهید بهشتی در توسعه یادگیری فناورانه
رئیس دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به اقدامات این دانشگاه در حوزه یادگیری فناورانه گفت که این دانشگاه با درک اهمیت این تحول، طی سال‌های گذشته تلاش کرده است در توسعه این حوزه نقشی پیشرو و اثرگذار ایفا کند.
وی افزود: بر این باوریم که دانشگاه نباید صرفاً مصرف‌کننده فناوری‌های تولیدشده در سایر نقاط جهان باشد، بلکه باید در تولید دانش، طراحی الگوها و توسعه فناوری‌های متناسب با نیازهای آموزشی کشور نیز سهم و نقش مؤثری داشته باشد.
آقامیری با اشاره به برخی اقدامات دانشگاه در این زمینه، تأسیس آزمایشگاه فناوری‌های پیشرفته یادگیری، راه‌اندازی دوره دکتری فناوری اطلاعات در آموزش عالی، اجرای طرح ملی مربیگری آموزش مجازی در کشور و هدایت بیش از ۸۰ رساله دکتری و کارشناسی ارشد در این حوزه را از جمله فعالیت‌های انجام‌شده برشمرد.
وی همچنین تأسیس مرکز تحقیقات و نوآوری یادگیری را گامی دیگر در مسیر سازماندهی ظرفیت‌های علمی، گسترش همکاری‌های میان‌رشته‌ای و پیوند پژوهش با نوآوری و حل مسائل واقعی نظام آموزشی کشور دانست.
رئیس دانشگاه شهید بهشتی تأکید کرد: مجموعه این اقدامات بیانگر جهت‌گیری روشن دانشگاه برای تبدیل یادگیری فناورانه به حوزه‌ای علمی با پشتوانه نظری، ظرفیت پژوهشی، نیروی انسانی متخصص و توان نوآوری است. البته این اقدامات نقطه آغاز مسیری بلندمدت هستند و باید به برنامه‌هایی پایدار و قابل ارزیابی تبدیل شوند.
ترسیم نقشه راه تحول یادگیری فناورانه
آقامیری در ادامه، چند محور را برای پیگیری جدی‌تر تحول یادگیری فناورانه در دانشگاه مطرح کرد و گفت: توانمندسازی استادان و مدیران آموزشی در استفاده مؤثر از هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین، بازنگری در برنامه‌های درسی و حرکت به سمت یادگیری مسئله‌محور، تعاملی و مهارت‌محور، توسعه کلاس‌های هوشمند، آزمایشگاه‌های مجازی و محیط‌های یادگیری ترکیبی، تدوین چارچوب اخلاقی و ضوابط استفاده از هوش مصنوعی در آموزش و پژوهش و حمایت از پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در حوزه‌های علوم تربیتی، روان‌شناسی، علوم شناختی و فناوری اطلاعات، از جمله اولویت‌های این مسیر است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به دیدگاه‌ها و برنامه‌های دانشگاه در این زمینه، بر لزوم تدوین و پیگیری نقشه راه تحول یادگیری فناورانه در دانشگاه تأکید کرد.
ضرورت سیاست‌گذاری ملی در آموزش عالی
رئیس دانشگاه شهید بهشتی با اشاره به ضرورت توجه سیاست‌گذاران آموزش عالی به تحولات فناوری، توسعه زیرساخت‌های دیجیتال و تضمین عدالت در دسترسی به امکانات آموزشی، توسعه سواد دیجیتال و سواد هوش مصنوعی در میان استادان و دانشجویان، اصلاح نظام ارزشیابی و اعتبارسنجی آموزشی، حمایت از تولید محتوای علمی و آموزشی باکیفیت و متناسب با نیازهای کشور، تقویت پژوهش‌های کاربردی و میان‌رشته‌ای در حوزه فناوری‌های آموزشی و توسعه همکاری‌های بین‌المللی و دانشگاهی را از جمله محورهای ضروری در سیاست‌گذاری آموزش عالی برشمرد.
آینده آموزش عالی را باید ساخت
آقامیری در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر اینکه نظام آموزش عالی در آستانه یکی از مهم‌ترین تحولات تاریخ آموزش قرار دارد، اظهار داشت: نمی‌دانیم فردا چه خواهد شد، اما باید فردا را خودمان بسازیم. فناوری‌های نوین فرصتی بی‌سابقه برای بازتعریف یادگیری فراهم کرده‌اند، اما نباید فراموش کنیم که هدف نهایی آموزش، صرفاً تربیت انسان‌هایی مجهز به ابزارهای فناوری نیست؛ بلکه هدف اصلی، تربیت انسان‌هایی آگاه، خردمند، خلاق، مسئولیت‌پذیر، اخلاق‌مدار و توانمند است.
وی سه ویژگی اساسی را برای دانشگاه آینده برشمرد و گفت: نخست، دانشگاهی که از فناوری برای تعمیق یادگیری و توسعه توانایی‌های انسانی استفاده کند؛ دوم، دانشگاهی که استاد و دانشجو را در فرایندی تعاملی و خلاقانه از یادگیری قرار دهد؛ و سوم، دانشگاهی که بتواند نیازهای آینده جامعه را پیش‌بینی و برای آن‌ها سرمایه انسانی توانمند تربیت کند.
رئیس دانشگاه شهید بهشتی خاطرنشان کرد: باید باور داشته باشیم که آینده آموزش عالی را نه فناوری به‌تنهایی، نه استاد به‌تنهایی و نه سیاست‌گذار به‌تنهایی می‌سازد؛ بلکه این آینده حاصل هم‌افزایی دانش، فناوری، مدیریت، اخلاق و اراده انسانی است.
وی افزود: دانشگاه آینده دانشگاهی نیست که صرفاً ابزارهای جدید در اختیار دارد، بلکه دانشگاهی است که با استفاده از فناوری، شیوه اندیشیدن، یاد گرفتن و حل مسئله را متحول می‌کند.
آقامیری در پایان ابراز امیدواری کرد که شرکت‌کنندگان در این کنفرانس با اراده‌ای مشترک، یادگیری فناورانه را از سطح بحث‌های نظری و اقدامات پراکنده به سطح سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و تحول واقعی در نظام آموزشی کشور ارتقا دهند.
وی تأکید کرد: نباید صرفاً به دنبال دیجیتالی کردن آموزش گذشته باشیم، بلکه باید با بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری، آموزش و یادگیری آینده را بسازیم. این مسئولیت تاریخی دانشگاه است و امیدوارم با همکاری همه فرهیختگان بتوانیم گام‌های مؤثری در این زمینه برداریم.