با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در اکتشافات فضایی، شناخت انسان از اعماق اقیانوس‌ها همچنان بسیار محدود باقی مانده است. اقیانوس‌ها حدود ۷۱ درصد سطح زمین را پوشانده‌اند، اما نزدیک به ۹۵ درصد آن‌ها هنوز به‌طور کامل کاوش نشده‌اند. همچنین تنها ۰٫۰۵ درصد از بستر اقیانوس‌ها با استفاده از سونار و وضوح بالا نقشه‌برداری شده است. از
با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در اکتشافات فضایی، شناخت انسان از اعماق اقیانوس‌ها همچنان بسیار محدود باقی مانده است.
اقیانوس‌ها حدود ۷۱ درصد سطح زمین را پوشانده‌اند، اما نزدیک به ۹۵ درصد آن‌ها هنوز به‌طور کامل کاوش نشده‌اند. همچنین تنها ۰٫۰۵ درصد از بستر اقیانوس‌ها با استفاده از سونار و وضوح بالا نقشه‌برداری شده است.
از سال ۱۹۶۹ تاکنون، ۱۲ انسان به ماه سفر کرده‌اند، اما فقط سه نفر موفق به رسیدن به عمیق‌ترین نقطه گودال ماریانا شده‌اند. اکتشاف فضا اغلب در اولویت قرار می‌گیرد، زیرا مشاهده اجرام آسمانی از فاصله دور آسان‌تر از بررسی مستقیم اعماق اقیانوس‌هاست. فشار فوق‌العاده زیاد و تاریکی مطلق در اعماق دریا، کاوش مستقیم این محیط را بسیار دشوار می‌کند.
چرا شناخت ما از اقیانوس‌ها محدود است؟
با توجه به اینکه هنوز ابعاد واقعی فضا و حتی احتمال وجود چندین جهان برای انسان مشخص نیست، می‌توان با اطمینان نسبی گفت که احتمالاً شناخت بیشتری از اقیانوس‌ها نسبت به کیهان داریم.
با این حال، این موضوع پاسخ اصلی پرسش را روشن نمی‌کند. اگر دانش خود درباره اقیانوس‌ها را با اطلاعاتی که از بخش‌های شناخته‌شده و قابل‌کاوش فضا داریم مقایسه کنیم، متوجه می‌شویم شناخت ما از دریاها به‌شدت محدود است.
از سال ۱۹۶۹ تاکنون، در جریان چند مأموریت فضایی، ۱۲ نفر به ماه سفر کرده‌اند؛ اما تنها سه انسان به عمیق‌ترین بخش گودال ماریانا در اقیانوس آرام رسیده‌اند. یکی از این افراد جیمز کامرون، فیلم‌ساز مشهور، بود که طبق گزارش‌ها حدود ۱۰ میلیون دلار از سرمایه شخصی خود را برای تأمین هزینه ساخت وسیله نقلیه زیردریایی این مأموریت اختصاص داد.
موضوع شگفت‌انگیزتر به وسعت اقیانوس‌ها مربوط می‌شود. در حالی که آب‌ها حدود ۷۱ درصد سطح زمین را پوشانده‌اند، نزدیک به ۹۵ درصد این پهنه آبی هنوز به‌طور کامل کاوش نشده است.
البته این آمار کمی گمراه‌کننده به نظر می‌رسد. تمام بستر اقیانوس‌ها نقشه‌برداری شده، اما وضوح این نقشه‌ها فقط در حد تشخیص عوارضی با ابعاد بیش از ۵ کیلومتر است. به عبارت دیگر، این نقشه‌ها امکان شناسایی ویژگی‌های بزرگ‌تر از این اندازه را فراهم می‌کنند.
این موضوع به معنای مشاهده یا کاوش کامل کف اقیانوس‌ها نیست. نقشه‌برداری اولیه با استفاده از رادار و اندازه‌گیری سطح آب انجام می‌گیرد تا پژوهشگران بتوانند برآمدگی‌ها و فرورفتگی‌های بستر دریا را تخمین بزنند.
این دستاورد از نظر علمی قابل‌توجه است، اما نقشه‌های بستر اقیانوس‌ها هنوز به اندازه نقشه‌های سیارات اطراف ما جزئیات ندارند. اگر فقط بخش‌هایی را در نظر بگیریم که واقعاً مشاهده و با وضوح بالا ثبت شده‌اند، این میزان به حدود ۰٫۰۵ درصد از کف اقیانوس‌ها می‌رسد؛ نقشه‌هایی که با فناوری پیشرفته سونار تهیه شده‌اند.
چرا کاوش فضا آسان‌تر از اعماق اقیانوس است؟
این تفاوت یک پرسش مهم ایجاد می‌کند: چرا اکتشاف فضا در مقایسه با کاوش اقیانوس‌ها توجه و سرمایه بیشتری به خود اختصاص داده است؟
بخشی از پاسخ به دشواری‌های فنی اکتشاف بازمی‌گردد. فرستادن یک فضاپیما یا حتی کاوشگر به فضا کار ساده‌ای نیست، اما رساندن انسان به عمیق‌ترین نقاط اقیانوس نیز به‌مراتب دشوارتر از چیزی است که تصور می‌کنیم.
در اعماق دریا، فشاری وجود دارد که با وزن حدود ۵۰ هواپیمای غول‌پیکر جت بر بدن انسان قابل مقایسه است. چنین فشاری به تجهیزات ویژه و فناوری‌های بسیار مقاوم نیاز دارد.
از سوی دیگر، شرایط مشاهده در فضا و اعماق اقیانوس تفاوت زیادی دارد. در فضا می‌توان اجرام آسمانی را از فاصله دور مشاهده کرد، اما اعماق دریا محیطی تاریک و به‌شدت کدر به شمار می‌رود.
فرستادن نور به عمق آب و روشن کردن محیط به اندازه‌ای که بتوان اجسام دورتر را مشاهده کرد، کار آسانی نیست. بنابراین، حتی مشاهده مستقیم بخش‌های عمیق اقیانوس نیز به تجهیزات تخصصی نیاز دارد.
در نتیجه، شاید اطلاعات ما از بخش‌های شناخته‌شده فضا بیشتر از اقیانوسی باشد که روی آن زندگی می‌کنیم، اما این موضوع به معنای شناخت کامل هیچ‌یک از این دو محیط نیست.
پرسش‌های متداول درباره اکتشاف اقیانوس‌ها
اکتشاف اقیانوس به چه معناست؟
اکتشاف اقیانوس به مجموعه فعالیت‌هایی گفته می‌شود که با هدف شناسایی موجودات دریایی، اکوسیستم‌ها و پدیده‌های ناشناخته زیر آب انجام می‌گیرند. اطلاعات حاصل از این تحقیقات به دانشمندان کمک می‌کند تأثیر تغییرات اقلیمی و آب‌وهوایی بر زمین را بهتر درک کنند.
این داده‌ها همچنین در زمینه ناوبری دریایی، نقشه‌برداری، طراحی و ساخت کشتی‌ها و بسیاری از حوزه‌های دیگر کاربرد دارند.
چه میزان از اقیانوس‌ها هنوز ناشناخته باقی مانده است؟
بر اساس اطلاعات منتشرشده در سال ۲۰۲۱، نزدیک به ۸۰ درصد اقیانوس‌های زمین همچنان کاوش‌نشده یا نقشه‌برداری‌نشده باقی مانده‌اند.
اکتشاف اقیانوس‌ها چگونه انجام می‌شود؟
پژوهشگران و اقیانوس‌شناسان از ابزارهای مختلفی برای بررسی دریاها استفاده می‌کنند. نمونه‌بردارهای ستون آب و شناورها برای مطالعه وضعیت آب، پایش سطح دریا و بررسی کیفیت آن کاربرد دارند.
همچنین وسایل نقلیه کنترل از راه دور و دستگاه‌های سونار به دانشمندان امکان می‌دهند نقشه‌های دقیق‌تری از بستر اقیانوس تهیه کنند و با ایمنی بیشتری به اعماق آب دسترسی داشته باشند. غواصی نیز یکی دیگر از روش‌های مورد استفاده برای کاوش محیط‌های دریایی محسوب می‌شود.
چه سازمانی مسئول اکتشاف اقیانوس‌ها است؟
دفتر اکتشاف و تحقیقات اقیانوسی زیرمجموعه سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا، مسئولیت انجام تحقیقات و اکتشافات دریایی را بر عهده دارد.
هدف این سازمان کشف اطلاعات ارزشمند برای تقویت اقتصاد، سلامت و امنیت ایالات متحده است. این دفتر تنها برنامه دولت فدرال آمریکا محسوب می‌شود که به‌طور اختصاصی مسئولیت اکتشاف اقیانوس‌ها را بر عهده دارد.
آیا ناسا نیز اقیانوس‌ها را بررسی می‌کند؟
بله. ناسا سال‌هاست که از فضا به مطالعه اقیانوس‌های زمین می‌پردازد. این سازمان در سال ۱۹۷۸ نخستین ماهواره غیرنظامی اقیانوس‌شناسی خود را به فضا فرستاد که سی‌ست نام داشت.
این ماهواره به پنج فناوری مهم حسگر مجهز بود:
- رادار دهانه ترکیبی
- رادیومتر مرئی و فروسرخ
- رادیومتر مایکروویو چندکاناله اسکن‌کننده
- سامانه پراکنده‌سنج
- ارتفاع‌سنج راداری