پویانمایی «بادبادک‌ها» با روایت ماجراجویی گروهی از نوجوانان در فضایی بومی و ایرانی در بخش مسابقه سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان حضور دارد.
پویانمایی سینمایی «بادبادک‌ها» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی الهام ابراهیمی و محصول مرکز انیمیشن سوره یکی از آثار حاضر در بخش مسابقه سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم کودکان و نوجوانان در اصفهان است که در فضایی بومی و ایرانی، داستانی ماجراجویانه را روایت می‌کند.
به همین بهانه گفت‌وگویی با الهام ابراهیمی کارگردان «بادبادک‌ها» و اشکان صادقی مدیر دوبلاژ این پویانمایی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:
خانم ابراهیمی ابتدا کمی درباره خودتان و سابقه فعالیت‌تان در حوزه انیمیشن بگویید و اینکه «بادبادک‌ها» چطور شکل گرفت؟
الهام ابراهیمی: من حدود ۲۵ سال است که در حوزه انیمیشن فعالیت می‌کنم. از زمان ساخت اثری با نام «شب‌های چله» که تیتراژ آن را مرحوم مرتضی احمدی خواند و فکر می‌کنم بالغ بر ۱۰ هزار دقیقه انیمیشن تولید کرده‌ام.
در حوزه خردسال، کودک و نوجوان پروژه‌های مختلفی داشتم و آخرین سریال تلویزیونی‌ام که تهیه کردم «جوانمردان» بود که در ۱۲۰ قسمت ساخته شد و تقریبا از تمام شبکه‌های تلویزیونی پخش شد.
«بادبادک‌ها» حدود دو سال و نیم پیش به پیشنهاد سازمان سینمایی سوره برای ساخت شروع شد. وقتی فیلمنامه را خواندم دوستش داشتم چون آن را یک کار ملی دیدم. کاری که نوجوان‌های ما را در استفاده درست از تکنولوژی قرار می‌دهد و در داستان، آنها با تیزهوشی و رشادت‌هایی که دارند، می‌توانند اتفاق بزرگی را در جنوب ایران رقم بزنند.
آقای صادقی شما سال‌هاست در حوزه دوبله فعالیت دارید. نقش دوبله در پویانمایی چقدر تاثیرگذار است؟
اشکان صادقی: دوبله انیمیشن ایرانی به اعتقاد من بخش بسیار مهمی از حس و حال کار است. هرچقدر خود کاراکترها، طراحی، رنگ‌ها و تصاویر جان داشته باشند، ما هم باید همان حس و حال را بگیریم و به مخاطب برگردانیم.
اگر طنز هم در کار وجود داشته باشد، باید آن را رعایت کنیم تا برای مخاطب ایرانی شیرین و جذاب باشد. البته در انیمیشن ایرانی خیلی نمی‌شود روی طنز مانور داد چون همه چیز از قبل ساخته شده است مگر اینکه در تیپ‌سازی و نحوه بیان، شیرینی‌هایی ایجاد کنیم.
در «بادبادک‌ها» هم چون کار رئال‌تر بود، خیلی نیاز به تیپ‌سازی‌های اغراق‌شده نداشتیم اما شخصیت‌های منفی ویژگی‌هایی داشتند که نیاز بود صدا‌ها به آنها نزدیک شود. بیشترشان حالت رباتیک داشتند و باید این ویژگی در صدا هم شنیده می‌شد.
«بادبادک‌ها» برای نوجوانان ساخته شده است
درباره فضای داستان و مخاطب فیلم بگویید. این پویانمایی قرار است چه چیزی برای کودکان و نوجوانان داشته باشد؟
الهام ابراهیمی: «بادبادک‌ها» اساسا کار نوجوان است نه کودک. فکر می‌کنم مخاطب اصلی آن گروه سنی حدود ۱۲ تا ۱۶ سال باشد، هرچند مخاطب بزرگسال هم می‌تواند با آن ارتباط برقرار کند.
یکی از تفاوت‌های این پروژه، استفاده از تکنولوژی‌های جدید است و بخش‌هایی هم از ابزار‌های هوش مصنوعی برای پروژه کمک گرفتیم. من معتقدم تمام این ابزار‌ها در مسیر تولید انیمیشن، امکاناتی هستند که می‌توانند به تولید کمک کنند و سطح کیفیت را بالا ببرند.
با توجه به اینکه این کار از ابتدا با تکنولوژی‌های روز ساخته شده، این روند برای شما چالش‌برانگیز نبود؟
الهام ابراهیمی: چالش زیادی داشت. پروژه حدود دو سال و نیم پیش شروع شد و در این مدت با اتفاقات مختلفی مواجه شدیم مثل دو جنگی که با آن مواجه شدیم.
آقای صادقی این تفاوت فضای «بادبادک‌ها» با پویانمایی‌های کودکانه در دوبله هم خودش را نشان می‌دهد؟
اشکان صادقی: بله حتما. اینجا دیگر با یک فضای کاملا کودکانه طرف نیستیم. نوع شخصیت‌ها، موقعیت‌ها و حتی طنز کار متفاوت است در دوبله آثار خارجی دست ما خیلی بازتر است، چون اثر آماده است و متولی اصلی دوبله خودمان هستیم و می‌توانیم در چارچوب اثر تصمیم‌های مختلفی بگیریم اما در یک انیمیشن ایرانی، کارگردان، تهیه‌کننده و تیم تولید از ابتدا با شخصیت‌ها زندگی کرده‌اند. شخصیت‌ها از روز اول خلق شده‌اند و صدا هم بخشی از همان فرآیند خلق است. به همین دلیل نمی‌شود هر چیزی را به کار اضافه کرد.
دوبله نباید داستان را قربانی شوخی‌های روز کند
یکی از بحث‌های امروز در دوبله انیمیشن، اضافه کردن شوخی‌ها و دیالوگ‌هایی است که در فضای مجازی وایرال شده‌اند. شما این موضوع را چطور می‌بینید؟
اشکان صادقی: به نظر من این اتفاق درست نیست. بعضی گروه‌های جوان برای دیده شدن و به دست آوردن فالوور به تغییر دیالوگ‌ها و استفاده از شوخی‌های وایرالی روی می‌آورند. در حالی که دارند یک نظام فرهنگی را شکل می‌دهند و اگر این شوخی‌ها با فضای اثر همخوان نباشد، ممکن است نتیجه خوبی نداشته باشد. طنز باید تاریخ مصرف نداشته باشد. یعنی شما بتوانید یک کار را چند سال بعد هم ببینید و همچنان با طنزش ارتباط برقرار کنید، نه اینکه صرفا به یک شوخی وابسته باشد که یک سال بعد دیگر کسی آن را به یاد نمی‌آورد. در آثار قدیمی‌تر هم این را می‌دیدیم. بسیاری از انیمیشن‌هایی که در دهه هشتاد دوبله می‌شدند، هنوز برای بچه‌های امروز خاطره‌انگیزند، چون طنزشان وابسته به یک شوخی روز یا یک اصطلاح موقت نبود. در «بادبادک‌ها» هم تلاش کردیم دیالوگ‌ها را در چارچوب فیلمنامه نگه داریم و بیشتر روی نحوه بیان، تیپ‌سازی و انتخاب صدا کار کنیم.
خانم ابراهیمی اشاره کردید که فضای فیلم کاملا بومی است. در بخش دوبله هم روی لهجه و صدای جنوبی تأکید داشتید؟
الهام ابراهیمی: بله. یکی از چیز‌هایی که برای ما اهمیت داشت این بود که صدا‌های جنوبی واقعا حس بومی داشته باشند، نه اینکه صرفا یک گوینده تهرانی بخواهد لهجه جنوبی صحبت کند. این موضوع برای پروژه چالش ایجاد کرد و رفت‌وبرگشت‌هایی برای انتخاب صدا داشتیم. بخشی از صدا‌ها از اهواز تأمین شد و برای برخی نقش‌ها هم در تهران به دنبال گزینه مناسب بودیم.
آقای صادقی انتخاب این صدا‌ها چطور پیش رفت؟
اشکان صادقی: یکی از چالش‌های اصلی همین بود چون ما صدای جنوبی می‌خواستیم که واقعا حس بومی داشته باشد. در اهواز دوستانی داشتیم که در این زمینه کمک کردند. یکی از دوستانم با نام سجاد سعدی که قبلا شاگردم بوده و چند سال است در اهواز فعالیت می‌کند، در این زمینه کمک زیادی کرد. برای یکی از شخصیت‌ها هم یک پسر بچه پیدا کردیم که صدای مناسبی داشت و توانست یکی از نقش‌ها را اجرا کند. این پروژه باعث شد صدا‌هایی داشته باشیم که شاید مخاطب کمتر آنها را در دوبله حرفه‌ای شنیده باشد.
چقدر سراغ پیشکسوت ها و باسابقه های این حوزه رفتید؟
اشکان صادقی: دو چهره شناخته‌شده در حوزه دوبله، تورج مهرزادیان و منوچهر زنده‌دل، در این پروژه حضور داشتند.
گاهی در سال‌های اخیر برای دیده شدن انیمیشن‌ها از بازیگران شناخته‌شده سینما و تلویزیون به عنوان گوینده استفاده می‌شود. این اتفاق چه تفاوتی با حضور دوبلور‌های حرفه‌ای دارد؟
اشکان صادقی: مدیوم‌ها با هم فرق دارند. ممکن است یک بازیگر بتواند دوبله کند و ممکن است یک دوبلور هم بتواند بازی کند اما لزوما این دو اتفاق برای همه افراد ممکن نیست. ما دوبلور‌هایی داریم که در تصویر موفق نبوده‌اند و بازیگرانی هم داشته‌ایم که وقتی وارد دوبله شده‌اند، صدایشان با تصویر هماهنگ نشده است. دوبله انیمیشن یک بیان خاص می‌خواهد. گوینده باید انرژی بیشتری داشته باشد و صدا را متناسب با تصویر ارائه کند. به‌خصوص در کار‌های فانتزی و طنز این میزان انرژی بیشتر هم می‌شود. در «بادبادک‌ها» هم به دلیل رئال بودن کار قرار نبود همه چیز اغراق‌شده باشد اما در بخش‌هایی که شخصیت‌های منفی فریاد می‌زدند یا در موقعیت‌های هیجانی قرار می‌گرفتند، لازم بود آن انرژی به شکل مناسب وارد دوبله شود.
نوجوانان امروزی با فضای داستان ارتباط برقرار می‌کنند
خانم ابراهیمی «بادبادک‌ها» از نظر فضای تکنولوژیک هم به دنیای نوجوانان امروز نزدیک است. فکر می‌کنید این موضوع چقدر به ارتباط مخاطب با فیلم کمک می‌کند؟
الهام ابراهیمی: نوجوان امروز با بازی‌های مختلف و فناوری‌های جدید بزرگ شده و این فضا برایش غریبه نیست. از طرف دیگر کاراکتر‌های منفی هم معمولا برای مخاطب نوجوان جذابیت دارند. ما در این فیلم شخصیت‌هایی داریم که فکر می‌کنم می‌توانند برای نوجوانان جذاب باشند. من فیلم را چند بار در جمع بچه‌های تیم تولید دیدم و یکی از نگرانی‌هایم این بود که بچه‌ها بعد از مدتی خسته شوند.
چون در سالن سینما معمولا ممکن است کودک یا نوجوان بعد از مدتی تمرکزش را از دست بدهد اما این اتفاق در جمعی که ما فیلم را دیدیم، نیفتاد و خوشحال شدم. حتی بعد از دوبله وقتی صدای آقای صادقی را روی کاراکترها پخش کردیم، یکی از نوجوان‌ها که فرزند خودم بود، بلافاصله صدا را شناخت و گفت «عمو اشکان». به نظرم این یعنی صدا توانسته روی شخصیت بنشیند و برای مخاطب قابل تشخیص باشد.
کمی هم درباره قصه فیلم توضیح دهید که ظاهرا در آینده رخ می دهد.
الهام ابراهیمی: وقتی پروژه را شروع کردیم، قرار بود داستان در حدود ۲۰ سال آینده ایران اتفاق بیفتد و فضای آن در جنوب کشور باشد اما با تغییر شرایط، داستان به حدود دو سال آینده نزدیک شد. برای خود ما هم اتفاقات واقعی که در کشور افتاد، عجیب بود. بعضی طراحی‌هایی که دو سال قبل انجام داده بودیم و در آن زمان تخیلی به نظر می‌رسید، بعد‌ها نمود واقعی پیدا کرد و ابعاد آن را در جنگ‌های اخیر و استفاده از فناوری‌ها مشاهده کردیم.
حتی یکی از طراحی‌های ما برای یک پهپاد مربوط به دو سال قبل است و امروز نمونه واقعی آن را می‌بینیم. برای تیم تولید واقعا اتفاق عجیبی بود.
این تغییرات باعث نشد فیلم از فضای تخیلی اولیه فاصله بگیرد؟
الهام ابراهیمی: نه، اتفاقا قصه همچنان در فضای خودش باقی مانده اما بخشی از آن برای مخاطب امروز قابل لمس‌تر شده است. نوجوان‌های داستان با فناوری و پهپاد‌هایی که خودشان ساخته‌اند سروکار دارند و وقتی جزیره‌شان در معرض تهدید قرار می‌گیرد، تلاش می‌کنند از آن محافظت کنند. در فیلم حتی شخصیت‌هایی داریم که در ابتدا ترس دارند یا قدرت تصمیم‌گیری بالایی ندارند اما در یک موقعیت مهم بر ترسشان غلبه می‌کنند و تصمیمی حیاتی می‌گیرند. در کنار این موضوع، رابطه مادر و فرزند هم در داستان وجود دارد و تلاش شده این روابط انسانی در کنار فضای تکنولوژیک قصه قرار بگیرد.
تهدید در فیلم بیشتر از جنس فناوری است
مفهوم جنگ و مبارزه برای نوجوان چگونه ترسیم شده است؟
الهام ابراهیمی: تهدید در «بادبادک‌ها» بیشتر از جنس فناوری است. نمی‌خواهم قصه را لو بدهم اما حمله‌ای که اتفاق می‌افتد بیشتر با استفاده از تکنولوژی و تأثیرگذاری روی ذهن مردم جزیره شکل می‌گیرد. نوجوان‌های داستان تلاش می‌کنند مردم را آگاه کنند و مانع شوند که این اتفاق به نتیجه برسد. به نظرم همین موضوع می‌تواند فیلم را برای نوجوان امروز جذاب‌تر کند، چون فناوری بخشی از زندگی روزمره آنهاست و درک این نوع تهدید برایشان ملموس‌تر است.
آقای صادقی شما در فرآیند دوبله با چه چالش‌هایی مواجه بودید؟
اشکان صادقی: چالش اصلی برای ما بیشتر انتخاب صدا و هماهنگ شدن با فضای اثر بود. باید صدا‌ها هم با شخصیت‌ها هماهنگ می‌شدند و هم فضای بومی کار را حفظ می‌کردند.
جشنواره کودک می‌تواند مسیر تولید آثار نوجوان را تقویت کند
تاکنون تجربه حضور در جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان داشته اید؟ این فضا برای آثار پویانمایی چگونه بوده است؟
الهام ابراهیمی: جشنواره فرصت مهمی برای دیده شدن آثار این حوزه است. به‌خصوص برای نوجوانان، چون تولید آثار مناسب این گروه سنی در کشور ما به اندازه کافی نیست. ما در حوزه کودک تا حدی تولیدات متنوعی داریم اما در حوزه نوجوان با کمبود جدی مواجهیم. در حالی که دوران نوجوانی یکی از مهم‌ترین دوره‌های زندگی هر انسان است و فیلم و داستان می‌تواند در شکل‌گیری نگاه و دنیای ذهنی نوجوان تأثیر داشته باشد. اینکه جشنواره‌ای به صورت تخصصی برای کودک و نوجوان برگزار می‌شود و حتی خود بچه‌ها در فرآیند داوری حضور پیدا می‌کنند، اتفاق مهمی است. امیدوارم هر سال هم از نظر کمی و هم کیفی بهتر شود.
اشکان صادقی: حضور جشنواره‌ای که به شکل تخصصی برای کودک و نوجوان برگزار می‌شود، برای ادامه مسیر تولیدکنندگان این حوزه بسیار مهم است. در بسیاری از کشور‌های بزرگ دنیا جشنواره‌های مستقل کودک و نوجوان برگزار می‌شود و این جشنواره‌ها برای خود بچه‌ها هم تبدیل به یک اتفاق فرهنگی جدی شده‌اند. امسال هم حضور و اشتیاق نوجوانانی که برای داوری آثار آمده‌اند، برای من جذاب بود. اینکه نوجوان بتواند فیلم را ببیند، درباره آن نظر بدهد و در یک فرآیند حرفه‌ای مشارکت کند، تجربه ارزشمندی است. امیدوارم جشنواره هر سال بهتر برگزار شود و بتواند به تولیدکنندگان و به‌خصوص تولیدکنندگان آثار نوجوان کمک کند که این مسیر را ادامه دهند.
اگر بخواهید «بادبادک‌ها» را در یک جمله برای مخاطب نوجوان معرفی کنید، چه می‌گویید؟
الهام ابراهیمی: فکر می‌کنم یک ماجراجویی متفاوت و ایرانی است که نوجوان‌ها می‌توانند با شخصیت‌ها و فضای آن ارتباط برقرار کنند.