خط سلامت: تغییر عادت های ناسالم زمانی آسان تر می شود که مجبور نباشید به تنهایی با آن ها مقابله کنید. پژوهش ها نشان می دهند وقتی زوج ها برای ترک سیگار یا اصلاح رفتارهای ناسالم تلاش می کنند، اعتماد، حمایت متقابل و مشاهده پیشرفت شریک زندگی می تواند به تقویت انگیزه آن ها کمک کند.
به گزارش خط سلامت، مطالعه ای منتشرشده در مجله بریتانیایی روانشناسی سلامت نشان می‌دهد که میان تلاش زوج ها برای ترک سیگار ارتباطی دوسویه وجود دارد؛ به‌طوری‌که اعتماد فرد به توانایی خودش و روند موفقیت شریک زندگی‌اش می‌تواند بر ادامه تلاش های طرف مقابل اثر بگذارد.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که تغییر عادت فقط به اراده فردی وابسته نیست. گاهی رفتار و نگرش کسی که در کنار ما زندگی می‌کند، می تواند مسیر تصمیم گیری و میزان پایداری ما را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
چرا ترک عادت های ناسالم به خودباوری نیاز دارد؟
یکی از مفاهیم مهم روانشناسی در توضیح تغییر رفتار، «خودکارآمدی» است؛ یعنی باور فرد به اینکه می‌تواند از عهده یک کار یا موقعیت دشوار برآید.
برای مثال، فردی که قصد ترک سیگار دارد، ممکن است با خود فکر کند: «اگر تحت فشار عصبی قرار بگیرم، نمی‌توانم جلوی خودم را بگیرم.» چنین باوری می‌تواند تلاش برای ترک را دشوارتر کند. در مقابل، کسی که به توانایی خود برای مدیریت میل به سیگار اعتماد دارد، ممکن است با آمادگی بیشتری برای تغییر اقدام کند.
خودکارآمدی یک ویژگی ثابت نیست و می‌تواند تحت تأثیر تجربه‌های موفق، شکست‌ها و حمایت اطرافیان تغییر کند. به همین دلیل، محیط خانوادگی و به‌ویژه رفتار شریک زندگی می‌تواند در این مسیر اهمیت داشته باشد.
مطالعه ۸۵ زوج چه چیزی را نشان داد؟
لیزا وارنر، پژوهشگر دانشگاه برلین، و همکارانش در مطالعه‌ای روی ۸۵ زوج که تصمیم گرفته بودند سیگار را ترک کنند، تغییرات روزانه رفتار و باورهای آن‌ها را بررسی کردند.
شرکت‌کنندگان هر روز در دفترچه‌ای ثبت می‌کردند که آیا سیگار کشیده‌اند یا خیر و تا چه اندازه به توانایی خود برای پرهیز از سیگار در روز بعد اطمینان دارند.
پژوهشگران انتظار داشتند موفقیت یکی از زوج‌ها در خودداری از سیگار کشیدن، اعتماد شریک زندگی‌اش به توانایی ترک را در روز بعد افزایش دهد. اما نتایج پیچیده‌تر از این پیش‌بینی بود.
بررسی داده‌ها نشان داد:
-
خودکارآمدی می‌تواند میان زوج‌ها ارتباط داشته باشد: هنگامی که اعتماد فرد به توانایی خود برای ترک سیگار افزایش می‌یافت، خودکارآمدی شریک زندگی او نیز در روز بعد بیشتر بود.
-
موفقیت رفتاری می‌تواند به موفقیت طرف مقابل مرتبط باشد: خودداری یکی از زوج‌ها از سیگار کشیدن، احتمال موفقیت شریک زندگی‌اش را در روز بعد پیش‌بینی می‌کرد.
-
موفقیت یک نفر لزوماً خودباوری طرف مقابل را افزایش نمی‌دهد: پژوهشگران برخلاف انتظار اولیه دریافتند که موفقیت رفتاری شریک زندگی، به‌خودی‌خود افزایش خودکارآمدی فرد را در روز بعد پیش‌بینی نمی‌کند.
این نتایج نشان می‌دهند که اعتماد متقابل و رفتار واقعی زوج‌ها ممکن است از مسیرهای متفاوتی بر یکدیگر تأثیر بگذارند. البته این مطالعه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که تلاش مشترک در همه شرایط باعث ترک موفق‌تر سیگار می‌شود؛ برای نتیجه‌گیری قطعی‌تر به پژوهش‌های بیشتر نیاز است.
چگونه زوج ها می توانند عادت های ناسالم را با هم کنار بگذارند؟
۱. بجای کنترل کردن، حمایت کنید
نظارت دائمی، سرزنش و یادآوری شکست‌ها ممکن است احساس شرمندگی یا مقاومت ایجاد کند. بهتر است به‌جای پرسیدن مکرر اینکه «باز هم سیگار کشیدی؟»، بپرسید: «امروز چه چیزی ترک سیگار را برایت دشوار کرد و چطور می‌توانم کمکت کنم؟»
۲. موفقیت های کوچک را جدی بگیرید
پشت سر گذاشتن یک روز بدون سیگار، مقاومت در برابر یک میل شدید یا مدیریت یک موقعیت پراسترس، همگی می‌توانند دستاوردهای مهمی باشند. توجه به این پیشرفت‌ها به تقویت احساس توانمندی کمک می‌کند.
۳. برای موقعیت های دشوار برنامه داشته باشید
زوج ها می توانند محرک‌های مشترک مصرف سیگار، مانند نوشیدن قهوه، مهمانی‌ها یا فشارهای کاری را شناسایی کنند و برای مواجهه با آن‌ها راهکارهایی در نظر بگیرند. پیاده روی، تغییر برنامه روزانه یا استفاده از روش‌های مدیریت استرس می‌تواند بخشی از این برنامه باشد.
۴. لغزش را پایان مسیر ندانید
اگر یکی از طرفین دوباره سیگار کشید، نباید آن را نشانه ناتوانی یا شکست قطعی تلقی کرد. بهتر است علت لغزش بررسی شود و برنامه ترک با توجه به تجربه جدید اصلاح شود. حمایت بدون سرزنش می‌تواند بازگشت به مسیر را آسان‌تر کند.
۵. از کمک تخصصی استفاده کنید
حمایت همسر ارزشمند است، اما همیشه جایگزین درمان تخصصی نمی‌شود. مشاوره ترک سیگار، درمان‌های رفتاری و داروهای مناسب با نظر پزشک می‌توانند شانس موفقیت را افزایش دهند. اگر هر دو نفر سیگار می‌کشند، بهتر است برای هر کدام برنامه‌ای متناسب با نیازها و شرایط فردی در نظر گرفته شود.
آیا این یافته ها درباره سایر عادت های ناسالم هم صدق می کنند؟
احتمال دارد برخی از این سازوکارها در تغییر رفتارهایی مانند کم تحرکی، تغذیه ناسالم یا بی نظمی خواب نیز نقش داشته باشند؛ زیرا در همه این موارد، خودباوری، محیط زندگی و حمایت اجتماعی می‌توانند مهم باشند.
بااینحال، نباید نتایج مطالعه ترک سیگار را مستقیماً به تمام عادت‌های ناسالم تعمیم داد. برای مشخص شدن میزان تأثیر تلاش مشترک در هر رفتار، پژوهش‌های اختصاصی لازم است.
ترک سیگار فقط مبارزه با یک عادت نیست؛ فرایندی است که اعتماد به توانایی خود، مدیریت موقعیت‌های دشوار و استمرار در تصمیم‌گیری را می‌طلبد. پژوهش روی ۸۵ زوج نشان می‌دهد که میان خودکارآمدی و موفقیت رفتاری شریک‌های زندگی ارتباط وجود دارد و تلاش هر فرد ممکن است با مسیر تغییر دیگری پیوند بخورد.
مهمترین نکته این است که حمایت همسر باید به تقویت استقلال و توانمندی فرد کمک کند، نه اینکه به فشار و کنترل تبدیل شود. زوج‌ها می‌توانند با تعیین هدف‌های واقع‌بینانه، تشویق پیشرفت‌های کوچک و برخورد سازنده با لغزش‌ها، محیطی فراهم کنند که تغییر عادت‌های ناسالم در آن امکان‌پذیرتر باشد.