وزیر راه و شهرسازی، با اشاره به حملات صورت‌گرفته به زیرساخت‌های کشور و آسیب به بیش از ۴۰۰ نقطه شهری و روستایی گفت: بازسازی مناطق آسیب‌دیده باید فراتر از تعمیر و نوسازی بناها، به ارتقای کیفیت سکونتگاه‌ها و افزایش تاب‌آوری آنها منجر شود.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - فرزانه صادق وزیر راه و شهرسازی در مراسم گرامیداشت روز جهانی اسکان بشر با اشاره به تجربه ایران در بازسازی پس از جنگ‌های اخیر اظهار کرد: امروز از موضعی انتزاعی و صرفاً بر پایه متون نظری سخن نمی‌گویم، بلکه از دل واقعیتی زنده و تجربه‌شده در جغرافیای ایران صحبت می‌کنم. کشور ما پس از جنگ ۱۲ روزه، روند بازسازی را با محوریت تعمیر، مقاوم‌سازی و بهسازی سازه‌ای آغاز کرد و در کمتر از ۱۰ درصد موارد، نوسازی در دستور کار قرار گرفت.
وی افزود: روز جهانی اسکان بشر در سال ۱۴۰۴ به پاسخ‌های ما به سوانح و بحران‌های شهری ناشی از تخریب بناهای مسکونی اختصاص داشت؛ موضوعی که ساماندهی کالبدی و مدیریت بازسازی را در کانون توجه قرار داد.
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به حملات به زیرساخت‌های کشور تصریح کرد: دشمنی که با ایران، ایرانی و تمدن ایران مشکل دارد، از امکانات مالی و توان نظامی و اطلاعاتی خود برای تخریب زیرساخت‌های حیاتی سکونتگاه‌های شهری و فضاهای عمومی که محل شکل‌گیری همبستگی اجتماعی و پیوند جوامع محلی هستند، استفاده کرد.
صادق ادامه داد: بیش از ۴۰۰ نقطه شهری و روستایی هدف حمله قرار گرفت و این شرایط، ضرورت بازسازی مناسب و شایسته و حرکت به سمت «بازسازی بهتر از پیش» را دوچندان کرده است.
مسکن مناسب فراتر از یک سرپناه کالبدی است
وی با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم مسکن مناسب گفت: هنگامی که در نظام بین‌الملل و اسناد معتبر حقوق بشری از حق مسکن مناسب سخن گفته می‌شود، باید این پیش‌فرض را به چالش بکشیم که مسکن صرفاً ساختاری متشکل از مصالح ساختمانی یا متراژی مشخص در جدول محاسباتی است.
وزیر راه و شهرسازی افزود: مناسب بودن مسکن، امری ایستا و پایان‌یافته نیست، بلکه جریانی پیوسته و متأثر از تحولات زندگی انسان است. ممکن است ساختمانی در شرایط عادی و آرامش اقتصادی مناسب به نظر برسد، اما در مواجهه با جنگ و سوانح، به دلیل قطع دسترسی‌ها، ناتوانی در تخلیه اضطراری یا از دست رفتن پیوندهای اجتماعی و دلبستگی به مکان، دیگر نتواند پاسخ‌گوی نیازهای ساکنان خود باشد.
صادق با اشاره به شاخص‌های هفت‌گانه سازمان ملل متحد برای مسکن مناسب بیان کرد: این شاخص‌ها از امنیت تصرف و دسترسی به آب، انرژی، زیرساخت‌ها، خدمات سلامت، حمل‌ونقل کارآمد و خدمات انتظامی تا استطاعت‌پذیری در تمام چرخه طراحی، ساخت، نگهداری و سکونت را در بر می‌گیرد. دسترس‌پذیری همگانی، آسایش اقلیمی، توجه به نیازهای جسمی و روانی و تناسب با هویت و اصالت فرهنگی نیز از دیگر ابعاد مسکن مناسب به شمار می‌روند.
وی ادامه داد: این مفاهیم باید در سیاست‌های کلان کشور نمود عملی پیدا کنند و صرفاً در حد آموزه‌های نظری باقی نمانند.
تغییر رویکرد دولت از تولید واحد مسکونی به تأمین سکونتگاه شایسته
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به تجربه طرح‌های حمایتی مسکن و مسکن مهر گفت: تجربه گذشته به ما آموخت که اگر مسکن از پیوست‌های زیستی، خدمات سکونتگاهی و امکانات رفاهی جدا شود، شهرک‌های اقماری و خوابگاهی شکل می‌گیرند که می‌توانند به بستری برای فرسایش اجتماعی تبدیل شوند.
صادق افزود: دولت چهاردهم تلاش می‌کند جهت‌گیری سیاست‌گذاری مسکن را از تولید صرف یک واحد مسکونی به تأمین سکونتگاه‌های شایسته و متناسب با نیاز واقعی جامعه تغییر دهد.
وی با اشاره به لایحه ساماندهی اراضی تصرفی و سکونتگاه‌های خودساخته اظهار کرد: این لایحه با هدف تعیین تکلیف وضعیت این سکونتگاه‌ها و فراهم کردن زمینه رسمیت‌بخشی، صدور سند و تأمین خدمات مورد نیاز آنها به مجلس ارائه شده است تا آرامش و امنیت به بیش از نیم میلیون خانوار کم‌درآمد بازگردد.
وزیر راه و شهرسازی همچنین با اشاره به تکمیل تعهدات طرح‌های پیشین، از مسکن مهر تا طرح‌های مسکن حمایتی ۹۹ ساله، گفت: تلاش می‌کنیم این طرح‌ها به خوابگاه‌های منزوی تبدیل نشوند. به همین دلیل، توسعه کالبدی را به تأمین خدمات پیوند زده‌ایم و آغاز احداث دست‌کم ۲۰۰ مدرسه با بیش از ۲ هزار کلاس درس در کنار ساخت مسکن، یکی از اقدامات در حال پیگیری در این زمینه است.
صادق ادامه داد: برای تحقق استطاعت‌پذیری و تنوع در الگوهای تأمین مسکن، طرح مسکن استیجار با عنوان «آشیان» برای زوج‌های جوان در حال اجراست. همچنین دهک‌های درآمدی یک تا چهار و مددجویان نهادهای حمایتی در اولویت قرار دارند.
وی افزود: با بارگذاری گسترده زمین در شهرهای کوچک و روستاها نیز احیای الگوی ساخت تدریجی مسکن به دست مردم در دستور کار قرار گرفته است.
بازسازی پس از جنگ باید به بازتوانی سکونتگاه‌ها منجر شود
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به ضرورت بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده در حملات اخیر اظهار کرد: در پاسخ به تخریب زیرساخت‌ها تلاش کرده‌ایم بازسازی اضطراری را به فرصتی برای بازتوانی و توسعه سکونتگاه‌ها تبدیل کنیم. در این مسیر، نظام دسترسی شهری و بین‌شهری، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، شیوه‌های پایدار تأمین مالی بازسازی و سازوکارهای تملک و اسکان استیجاری باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند.
صادق تأکید کرد: عیار واقعی مسکن مناسب در تاریک‌ترین لحظات بحران و شرایط اضطراری سنجیده می‌شود. کشور ما در دو سال اخیر و در جریان جنگ‌های تحمیلی با جلوه‌های تلخی از این بحران مواجه بوده است.
وی با اشاره به حملات هدفمند به بافت‌های مسکونی، از جمله محدوده خیابان جاجویی در منطقه چهار تهران، گفت: آنچه در این حملات رخ داد، صرفاً تخریب چند دیوار و سقف نبود، بلکه با پدیده هولناک «خانه‌کشی» مواجه بودیم.
وزیر راه و شهرسازی ادامه داد: زمانی که در جریان یک تهاجم، سکونتگاه‌ها، شریان‌های شهری و سرپناه انسان‌ها به‌عمد هدف قرار می‌گیرند، باید درباره جایگاه حق توسعه و حق مسکن مناسب در نظام حقوق بین‌الملل بازاندیشی کرد. هنگامی که خانه ویران می‌شود، تنها یک ساختمان از بین نمی‌رود، بلکه حقوق سکونتی افراد پایمال شده و هسته اولیه هویت، آرامش و امنیت آنان آسیب می‌بیند.
صادق تصریح کرد: در چنین شرایطی، مسکن مناسب دیگر صرفاً با استحکام کالبدی سنجیده نمی‌شود؛ بلکه باید تاب‌آور و بازسازی‌پذیر باشد، امکان آواربرداری و امدادرسانی اضطراری را فراهم کند، از دارایی‌های باقی‌مانده صیانت کند و بازتوانی اجتماعی و روانی آسیب‌دیدگان را تسهیل کند. همچنین باید امکان انتقال از اسکان اضطراری به اسکان موقت و در نهایت اسکان دائم را بر پایه الگوی بازسازی بهتر از پیش فراهم آورد.
وی خاطرنشان کرد: شهرها نباید به صحنه‌های بی‌دفاع شهرکشی و خانه‌کشی تبدیل شوند، بلکه باید کانون حیات، همبستگی محلی و بازآفرینی امید باشند. مسئولیت سیاست‌گذاران و جامعه جهانی این است که مفهوم مسکن مناسب را از چارچوب آمارهای یک‌جانبه و اقدامات قهری فراتر ببرند و تحقق پایداری زیستی و حفظ کرامت انسانی را در برابر بلایای طبیعی و انسان‌ساخت در اولویت قرار دهند.
تهدید تمدن یک کشور، تهدیدی علیه اخلاق و امنیت جهانی است
وزیر راه و شهرسازی در بخش دیگری از سخنان خود با خطاب قرار دادن نمایندگان حاضر در مجامع بین‌المللی و دیپلمات‌های شرکت‌کننده در این مراسم اظهار کرد: در سال‌های مختلف، شعارهای گوناگونی برای اسکان بشر مطرح شده و مجامع بین‌المللی تلاش کرده‌اند راهکارهایی برای بهبود زندگی انسان‌ها و مقابله با چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی، سیل، زلزله و فرونشست ارائه دهند؛ اما امروز باید پرسید در برابر تهدیدهای آشکار علیه ملت‌ها و تمدن‌ها چه باید کرد؟
صادق افزود: وقتی رئیس‌جمهور یک کشور در تریبون سازمان ملل، کشور دیگری را به نابودی تهدید می‌کند و از دشمنی با تمدن آن سخن می‌گوید، این مسئله تنها به یک کشور محدود نمی‌شود، بلکه باید همه ملت‌ها را نگران کند.
وی با بیان اینکه این مسئله محدود به ایران، خاورمیانه، آسیا یا آفریقا نیست، گفت: وقتی غزه هدف حمله قرار گرفت، پیامدهای آن به این منطقه محدود نماند. امروز نیز اصول اخلاقی، بشردوستی و انسان‌دوستی در معرض تهدید قرار گرفته‌اند و این موضوع می‌تواند تمام جهان، از کشورهای اروپایی تا کشورهای آمریکایی، را تحت تأثیر قرار دهد.
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به حقوق مورد تأکید در اسناد و برنامه‌های اسکان بشر سازمان ملل متحد، از جمله حق دسترسی به آموزش، ورزش و مسکن مناسب، اظهار کرد: در ایران، دانش‌آموزان ما نه به دلیل محرومیت از آموزش، بلکه در حالی که پشت میز و نیمکت مدرسه خود بودند، جان باختند. دختران ورزشکار ما در ورزشگاه لامرد جان خود را از دست دادند، سربازان ما هنگام استراحت در آسایشگاه کشته شدند و هم‌وطنانمان در مراسم عروسی و در جریان تشکیل خانواده قربانی شدند.
صادق تأکید کرد: این واقعیت‌ها نشان می‌دهد که مسئله تنها محرومیت از حقوق اولیه نیست، بلکه جان انسان‌ها و امنیت فضاهایی که باید محل آموزش، ورزش، استراحت و زندگی باشند، هدف قرار گرفته است.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت تداوم نشست‌های بین‌المللی در حوزه اسکان بشر گفت: تلاش‌های مجامع بین‌المللی و شعارهایی که در طول سال‌های گذشته مطرح شده‌اند، می‌توانند به سمت زندگی بهتر و افزایش سرزندگی مردم در سراسر جهان حرکت کنند؛ اما نباید فراموش کنیم که این جنگ تنها جنگ با جمهوری اسلامی ایران نیست، بلکه پایه‌های اخلاق در جهان را هدف قرار داده است.
وزیر راه و شهرسازی خاطرنشان کرد: مردم جهان باید برای ادامه حیات خود به راهکارهای مشترک بیندیشند. همدلی ملت‌ها و تبیین آنچه در غزه و ایران رخ داده است، می‌تواند چراغ راهی برای ساختن آینده‌ای بهتر برای بشر و تحقق اسکان شایسته در سراسر جهان باشد.