امپراتوری روم یکی از گستردهترین شبکههای جادهای جهان باستان را ایجاد کرد؛ شبکهای که حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر راه را در سراسر اروپا، شمال آفریقا و بخشهایی از خاورمیانه به یکدیگر متصل میکرد. این جادهها ستون فقرات امپراتوری بودند و نقش مهمی در جابهجایی ارتش، رونق تجارت و ارتباط میان شهرها داشتند.
بسیاری از جادههای مهم روم باستان، مانند راه آپیا در ایتالیا و استین استریت در جنوب انگلستان، به دلیل مسیرهای طولانی و تقریباً مستقیم خود شهرت یافتهاند. اما این پرسش مطرح است که رومیها چگونه قرنها پیش، بدون فناوریهای امروزی، چنین جادههای دقیقی طراحی میکردند؟
به گزارش فرادید؛ پژوهشگران میگویند راز این موفقیت در استفاده از ابزارهای پیشرفته نقشهبرداری نهفته بود. رومیها برای تعیین مسیر جادهها از سه وسیله اصلی استفاده میکردند. مهمترین آنها «گرُما» بود؛ ابزاری که از یک میله عمودی و بازوهای صلیبیشکل با وزنههای آویزان تشکیل میشد و به نقشهبرداران کمک میکرد مسیرهای کاملاً مستقیم و زاویههای دقیق را مشخص کنند. آنها همچنین از دیوپترا برای نشانهگیری در فواصل دور و از کورواباتس برای اندازهگیری شیب و هموار بودن زمین بهره میبردند.
بخشی از راه آپیا در ایتالیا
نقشهبرداران در طول مسیر در نقاط مختلف مستقر میشدند و با همراستا کردن این ابزارها، خط حرکت جاده را مشخص میکردند. پس از تعیین مسیر، مهندسان با بررسی دقیق چشمانداز، جاده را به گونهای طراحی میکردند که تا حد امکان مستقیم باشد، اما در عین حال از موانعی مانند شیبهای بسیار تند، رودخانهها و مناطق صعبالعبور عبور نکند یا شهرها و راههای قدیمی را نیز به شبکه جدید متصل کند.
البته برخلاف تصور رایج، همه جادههای رومی کاملاً مستقیم نبودند. در دشتها و مناطق هموار، مهندسان میتوانستند مسیرهای طولانی و مستقیم ایجاد کنند، اما در نواحی کوهستانی یا زمینهای ناهموار، جادهها ناچار بودند با پیچوخمهای بیشتری ساخته شوند تا عبور ارابهها و کاروانها امکانپذیر باشد.
پژوهشگران همچنین تأکید میکنند که ساخت جادهها در سراسر امپراتوری با یک روش واحد انجام نمیشد. رومیها گاهی از مسیرهای قدیمی که پیش از فتح مناطق وجود داشتند استفاده میکردند و در ساخت راههای جدید نیز از سربازان، بردگان، اسیران جنگی و نیروهای محلی بهره میگرفتند. برای بخشهای تخصصیتر، مانند ساخت پلها، احتمالاً از استادکاران و کارگران ماهر استفاده میشد.
به گفته کارشناسان، هرچند جادههای رومی به مستقیم بودن شهرت دارند، اما این ویژگی نتیجه ترکیب دانش دقیق نقشهبرداری، مهندسی پیشرفته و سازگار کردن مسیر با شرایط طبیعی بود. حتی برخی پژوهشگران معتقدند اگرچه این جادهها در زمان خود شاهکار مهندسی به شمار میرفتند، اما در مجموع از بزرگراههای امروزی مستقیمتر نیستند؛ زیرا جادههای مدرن با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته، تونلها و پلهای عظیم، میتوانند موانع طبیعی را بسیار آسانتر پشت سر بگذارند.