مشهد-ایرنا- انیمیشن‌ساز مشهدی و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد با اشاره به پیشینه دو دهه‌ای تولید آثار پویانمایی در خراسان رضوی، هوش مصنوعی را ابزاری مکمل برای هنرمندان دانست و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند کیفیت تولید را ارتقا دهد، اما جایگزین هنرمند نمی‌شود و مدیریت و هدایت این ابزار همچنان در انحصار خلاقیت و مهندسی انسانی است.
حمیدرضا کاتبی روز شنبه در حاشیه کارگاه تجربه و مرور آثارش که در مرکز آموزش عالی فردوس مشهد برگزار شد، در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار ایرنا با ورود به مباحث نوین تکنولوژیک، به بررسی نقش هوش مصنوعی در صنعت انیمیشن پرداخت.
وی گفت: در دنیای امروز تلفیق تکنیک‌های کلاسیک با هوش مصنوعی، افق‌های جدیدی را پیش روی هنرمندان قرار داده است. اما باید توجه داشت که هوش مصنوعی صرفاً یک “ابزار” است.
به گفته وی، هرچند این فناوری می‌تواند بخشی از فرآیند تولید را انجام دهد، اما توانایی ارائه یک پروژه کامل، بی‌نقص و دارای روح هنری را ندارد؛ این وظیفه‌ای است که تنها از عهده هوش انسانی برمی‌آید.
این انیمیشن ساز ادامه داد: هنرمندان و جوانانی که ساختار انیمیشن‌سازی کلاسیک را به خوبی می‌شناسند، باید به جای اتخاذ موضع تقابلی، از پتانسیل‌های هوش مصنوعی برای ارتقای سطح آثار خود استفاده کنند. در واقعهوش مصنوعی برای هدایت شدن به یک متخصص و هنرمند نیاز دارد.
کاتبی با اشاره به وضعیت مراکز آموزشی، ضمن تأکید بر پیشرفت موسسه آموزش عالی فردوس در حوزه‌های هنرهای چندرسانه‌ای، سینما و گرافیک، بر ضرورت به‌روزرسانی روش‌های آموزشی همگام با تکنولوژی‌های نوین تأکید کرد.
سختی‌های پیدا و پنهان صنعت انیمیشن‌سازی
این انیمیشن‌ساز مشهدی با تأکید بر اینکه ساخت پویانمایی به مراتب دشوارتر و پرهزینه‌تر از سینمای زنده است، چالش‌های مالی، قراردادهای بلندمدت در بستر تورم، ضعف آموزش آکادمیک و خطر خروج نخبگان این حوزه به صورت دورکاری برای پروژه‌های خارجی را از موانع اصلی توسعه این صنعت برشمرد.
کاتبی گفت: علم پایه در انیمیشن و سینما مشترک است و شامل مواردی چون اندازه تصویر، کادر، زاویه دوربین، زمان و صدا می‌شود.
به گفته وی، اما تفاوت اساسی اینجاست که در سینمای زنده، دوربین، بازیگر و سناریو وجود دارد، در حالی که انیمیشن از «هیچ» شروع می‌شود و باید تمام اجزا از محیط و شخصیت گرفته تا ریزترین جزئیات داستان از صفر ساخته شود که کاری بسیار زمان‌بر و دشوار است.
این هنرمند و مدرس دانشگاه با اشاره به هزینه‌های بالای تولید تصریح کرد: با توجه به نرخ تورم، تولید انیمیشن سه‌بعدی که تکنیک فاخر امروز در دنیاست، دقیقه‌ای ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان هزینه در بر دارد. این در حالی است که قراردادهای ساخت انیمیشن حداقل سه سال زمان می‌برد، اما نوسانات شدید بازار و تورم باعث می‌شود افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی سقف قراردادها در طول زمان، زیان تیم‌های تولیدی را جبران نکند.
وی افزود: برای برون‌رفت از این چالش، نیازمند ورود اسپانسرها و ترکیب سیستم بازرگانی با تولید هستیم، اما از آنجا که کمپانی‌های قدرتمند محدودی در کشور داریم، نهادهای دولتی و ارگان‌ها باید با تخصیص بودجه‌های فرهنگی و موظف شدن به استفاده از ظرفیت چندرسانه‌ای، از تیم‌های انیمیشن‌سازی حمایت کنند تا هنرمند تنها دغدغه خلق اثر باکیفیت را داشته باشد.
جایگاه انیمیشن در کشور و خطر «فرار مغزهای مجازی»
کاتبی با اشاره به روند رو به رشد انیمیشن در کشور یادآور شد: از سال ۱۳۹۴ و با راه‌یابی انیمیشن «در مسیر باران» به جشنواره فیلم فجر، گام‌های خوبی برداشته شد و این هنر امروزه با اکران آثار موفق و اهدا سیمرغ بلورین به رسمیت شناخته شده است؛ با این حال همچنان چالش بودجه، مهم‌ترین مانع پیش روست.
وی با اشاره به ظرفیت‌های بین‌المللی انیماتورهای ایرانی گفت: در حال حاضر برخی پروژه‌های خارجی به دلیل کاهش هزینه‌ها در کشور ما برون‌سپاری می‌شوند و انیماتورهای متخصص ایرانی به صورت دورکاری با آن‌ها همکاری می‌کنند.
به گفته وی، در واقع با نوعی «فرار مغزهای مجازی» در این حوزه روبرو هستیم، در حالی که باید از این فکر و تخصص در پروژه‌های داخلی و برای تولید محصول ملی بهره ببریم.
لزوم برگزاری جشنواره‌های ملی و اصلاح نظام آموزش آکادمیک
این انیمیشن‌ساز مشهدی برپایی جشنواره‌های ملی مستقل و بزرگ را برای تعامل هنرمندان داخلی و خارجی و تقویت بخش بازرگانی ضروری دانست و افزود: با توجه به گرایش جهان به سمت محتوای موبایلی و چندرسانه‌ای و افزایش تقاضای دانشجویان، توسعه رویدادهای این حوزه انگیزه تولید را دوچندان می‌کند.
کاتبی در پایان آموزش آکادمیک را پس از بودجه، دومین چالش بزرگ این صنعت خواند و خاطرنشان کرد: متأسفانه رشته انیمیشن در برخی مراکز دانشگاهی بیشتر جنبه دستوری و بخشنامه‌ای دارد که فاقد استاد و تجهیزات مناسب است و دانشجویان را سرخورده می‌کند؛ در حالی که موسسات آموزش عالی مستقل، با فراهم کردن ابزار و اساتید متخصص، عملکرد موفق‌تر و پویاتری در تربیت نیروی انسانی داشته‌اند.
وی با اشاره به بنیان‌های خانوادگی و حرفه‌ای فعالیت خود اظهار کرد: ریشه‌های فعالیت ما در حوزه انیمیشن به بیش از ۲۲ سال پیش بازمی‌گردد. فعالیت ما در موسسه سینمایی خانوادگی ما که مدیریت اجرایی آن را بر عهده دارم، از همان دوران اولیه که انیمیشن‌های سه‌بعدی و کامپیوتری در مشهد نوپا بودند، آغاز شد. به گفته وی، در آن مقطع ما با نبود منابع آموزشی مدرن و محدودیت‌های اینترنتی، از طریق آزمون و خطا و آموزش‌های مبتنی بر روایتگری سینما، مسیر تربیت نیروهای مستعد را هموار کردیم.
این انیمیشن‌ساز با اشاره به موفقیت‌های به‌دست آمده، از انیمیشن‌هایی همچون «تولد آفتاب»، «در مسیر باران» و «دانه‌های مروارید» تولید موسسه سینمایی مزبور نام برد که علاوه بر اکران‌های داخلی، در عرصه‌های بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند. همچنین او عنوان جوان برتر ملی در حوزه فرهنگی و هنری از سوی وزارت ورزش و جوانان دریافت کرده است.
مدیر روابط عمومی موسسه آموزش عالی فردوس در مشهد نیز با اشاره به جایگاه علمی و هنری این مرکز آموزشی اظهار داشت: موسسه آموزش عالی فردوس، به عنوان تنها مرکز آموزش عالی در شرق کشور است که بسته کاملی از رشته‌های هنری شامل چندرسانه‌ای، سینما، ادبیات نمایشی، موسیقی ایرانی و جهانی، تصویرسازی، گرافیک و پژوهش هنر را در مقطع کارشناسی ارشد میزبانی می‌کند و در این مقطع دانشجو می‌پذیرد.
محمدرضا فرهادی‌نیا افزود: وجود این گستره از رشته‌های تخصصی، بستر مناسبی فراهم کرده است تا دانشجویان بتوانند در حوزه‌های مختلف تولید آثار هنری به ویژه انیمیشن، نقش‌آفرینی مؤثر داشته باشند و تمامی مراحل تولید یک اثر را از ایدهه‌پردازی و نگارش سناریو تا ساخت نهایی فیلم مدیریت و اجرا کنند.