دردهای مکرر شکم، نفخ، اسهال و یبوست می‌توانند از نشانه‌های سندرم روده تحریک‌پذیر باشند؛ اختلالی که با شناخت محرک‌ها و اصلاح سبک زندگی تا حد زیادی قابل مدیریت است.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از clevelandclinic، سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) علائم متعددی دارد؛ اما درد قسمت پایین شکم، یبوست و نفخ از نشانه‌هایی هستند که ممکن است ضرورت مراجعه به پزشک را مطرح کنند.
اگر به سندرم روده تحریک‌پذیر مبتلا هستید یا احتمال می‌دهید این بیماری را داشته باشید، احتمالاً می‌دانید کنترل علائم آن چقدر دشوار است؛ به‌خصوص اینکه این علائم گاهی در نامناسب‌ترین زمان ممکن بروز می‌کنند.
علت دقیق ناراحتی و درد شکم، نفخ و تغییرات ناگهانی در عادات دفعی هنوز به‌طور کامل مشخص نیست. محرک‌های IBS نیز همیشه یکسان نیستند و حتی ممکن است در یک فرد، از روزی به روز دیگر تغییر کنند. برای مثال، ممکن است یک روز با خوردن سالاد هیچ مشکلی نداشته باشید، اما روز دیگر همان سبزیجات باعث تشدید علائم شوند. برای فردی دیگر، شیر می‌تواند یکی از محرک‌های اصلی باشد.
اگرچه سندرم روده تحریک‌پذیر بیماری پیچیده‌ای است و عوامل مختلفی در بروز علائم آن نقش دارند، اما این به معنای درمان‌ناپذیر بودن آن نیست.
کریستین لی، متخصص گوارش، توضیح می‌دهد که درد ناشی از IBS چه ویژگی‌هایی دارد، کدام علائم نیازمند توجه پزشکی هستند و چگونه می‌توان وضعیت را بهتر مدیریت کرد.
درد ناشی از سندرم روده تحریک‌پذیر چه حسی دارد؟
درد شکمی مرتبط با IBS می‌تواند به شکل‌های مختلفی بروز کند، از جمله:
- درد تیز یا تیرکشنده: بعضی افراد دردهای ناگهانی و تیزی را در شکم تجربه می‌کنند.
- درد مبهم و مداوم: در برخی دیگر، درد به شکل احساس کوفتگی یا ناراحتی مبهم ظاهر می‌شود.
- تغییر شدت درد: شدت درد ممکن است متغیر باشد؛ گاهی خفیف و در مواقعی بسیار شدید.
- احساس پری یا نفخ شکم: این ناراحتی نیز می‌تواند از خفیف تا بسیار شدید متغیر باشد.
- احساس ناگهانی و شدید نیاز به دفع: افراد مبتلا ممکن است در مکان‌های دور از دسترس سرویس بهداشتی، به‌ویژه هنگام سفر یا حضور در محیط‌های عمومی، دچار اضطراب شوند.
- اسهال ناگهانی و همراه با دل‌پیچه شدید: غیرقابل‌پیش‌بینی بودن این علامت ممکن است برنامه‌ریزی برای سفر یا فعالیت‌های روزمره را دشوار کند.
سندرم روده تحریک‌پذیر فراتر از یک دل‌درد معمولی و گذراست. پزشکان برای تشخیص این بیماری، مجموعه‌ای از علائم و الگوی تکرار آن‌ها را بررسی می‌کنند. بر اساس معیارهای تشخیصی رایج، درد شکمی عودکننده که به‌طور متوسط دست‌کم یک روز در هفته طی سه ماه گذشته وجود داشته و با دست‌کم دو مورد از این سه عامل همراه باشد، می‌تواند مطرح‌کننده IBS باشد: ارتباط با دفع مدفوع، تغییر در دفعات دفع و تغییر در شکل یا قوام مدفوع. شروع علائم نیز باید دست‌کم شش ماه پیش از تشخیص بوده باشد.
شایع‌ترین علائم سندرم روده تحریک‌پذیر عبارت‌اند از:
-
درد و گرفتگی شکم: این درد اغلب پس از دفع مدفوع کاهش می‌یابد و ممکن است با اجابت مزاج ارتباط داشته باشد.
-
نفخ و ورم شکم: ممکن است شکم احساس پری و تورم داشته باشد.
-
گاز روده: افزایش گاز می‌تواند ناراحت‌کننده باشد یا کنترل آن دشوار شود.
-
اسهال: دفع مکرر مدفوع شل یا آبکی.
-
یبوست: دشواری در دفع مدفوع یا کاهش دفعات اجابت مزاج.
-
تناوب اسهال و یبوست: برخی افراد در دوره‌های مختلف، هر دو وضعیت را تجربه می‌کنند.
اگر فکر می‌کنید به IBS مبتلا هستید یا در کنترل علائم آن مشکل دارید، مراجعه به پزشک می‌تواند به شناسایی عوامل تشدیدکننده و انتخاب روش‌های مؤثر برای مدیریت بیماری کمک کند.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، ابتدا با پزشک عمومی یا متخصص گوارش مشورت کنید و علائم خود را توضیح دهید. پزشک ممکن است برای رد سایر بیماری‌های احتمالی، آزمایش خون، آزمایش مدفوع یا در شرایط لازم کولونوسکوپی تجویز کند.
درد سندرم روده تحریک‌پذیر در کدام قسمت شکم احساس می‌شود؟
درد ناشی از IBS معمولاً در ناحیه شکم احساس می‌شود، اما محل دقیق آن در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است در بخش‌های زیر بروز کند:
- قسمت پایین شکم: بسیاری از افراد مبتلا به IBS درد را در بخش پایینی شکم، به‌ویژه سمت چپ، گزارش می‌کنند.
- قسمت بالای شکم: برخی افراد نیز درد را در ناحیه بالایی شکم احساس می‌کنند.
- درد منتشر در سراسر شکم: گاهی درد به یک نقطه محدود نیست و در بخش‌های مختلف شکم احساس می‌شود.
چگونه درد و ناراحتی ناشی از IBS را مدیریت کنیم؟
بهترین راه برای تشخیص و مدیریت سندرم روده تحریک‌پذیر، مراجعه به پزشک است. ممکن است پزشک شما را به متخصص گوارش ارجاع دهد. در برخی موارد نیز مشورت با متخصص تغذیه می‌تواند مفید باشد؛ زیرا این متخصص می‌تواند با توجه به شرایط فرد، برنامه غذایی مناسبی برای کاهش علائم تنظیم کند.
علاوه بر این، راهکارهایی وجود دارد که می‌توانند به کاهش درد و ناراحتی ناشی از IBS در زندگی روزمره کمک کنند.
دکتر لی توضیح می‌دهد: «استرس، اضطراب، سفر، مصرف داروهای جدید و هیجانات منفی نیز می‌توانند علائم سندرم روده تحریک‌پذیر را تشدید کنند. به همین دلیل، پیدا کردن راه‌هایی برای آرام‌سازی ذهن و بدن اهمیت زیادی دارد. گاهی حتی لازم است تغییرات مهم‌تری در زندگی یا محیط کار ایجاد شود.»
برخی از راهکارهای مفید عبارت‌اند از:
- ورزش منظم: فعالیت بدنی می‌تواند به تنظیم حرکات روده و کاهش استرس کمک کند و در نتیجه، علائم بیماری را کاهش دهد.
- اصلاح رژیم غذایی: در صورت ابتلا به IBS، ممکن است رژیم غذایی کم‌فودمپ (Low-FODMAP) برای شما مناسب باشد. فودمپ‌ها گروهی از کربوهیدرات‌های زودتخمیرشونده هستند که ممکن است در روده کوچک به‌خوبی جذب نشوند و در برخی افراد علائم گوارشی ایجاد کنند.
رژیم کم‌فودمپ به معنای محدود کردن موقت برخی مواد غذایی مانند شیر و سایر محصولات حاوی لاکتوز، بعضی میوه‌ها، بروکلی و دیگر سبزیجات چلیپایی و همچنین حبوبات است. این رژیم معمولاً باید در سه مرحله، شامل محدودیت کوتاه‌مدت، بازآزمایی مواد غذایی و تنظیم رژیم شخصی، اجرا شود و بهتر است زیر نظر متخصص تغذیه باشد.
- مدیریت استرس: یافتن روش‌هایی برای آرام‌سازی و کاهش استرس اهمیت دارد. یوگا، مدیتیشن، تمرین‌های تنفس عمیق و ذهن‌آگاهی می‌توانند به کنترل استرس کمک کنند؛ عاملی که در بسیاری از افراد محرک علائم IBS است.
- خواب کافی: خواب کافی و باکیفیت اهمیت زیادی دارد. کمبود خواب ممکن است علائم گوارشی را تشدید کند.
- نوشیدن آب کافی: در طول روز به میزان کافی آب بنوشید تا بدن هیدراته بماند.
شناخت علائم سندرم روده تحریک‌پذیر برای مدیریت این بیماری شایع اما پیچیده اهمیت دارد. اگر احتمال می‌دهید به IBS مبتلا هستید، مشورت با پزشک نخستین قدم برای کنترل علائم و جلوگیری از تأثیر آن‌ها بر زندگی روزمره است.
با کمک پزشک می‌توانید برنامه درمانی مناسبی تنظیم کنید. اصلاح رژیم غذایی، فعالیت بدنی منظم و نوشیدن آب کافی نیز از جمله تغییرات سبک زندگی هستند که می‌توانند به کنترل علائم و حفظ کیفیت زندگی کمک کنند.