شهرری ـ ایرنا ـ رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان ری با اشاره به آغاز فصل سوم کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه تاریخی چشمه‌علی گفت: این محوطه با پیشینه‌ای حدود هشت هزار ساله، یکی از ارزشمندترین کانون‌های تمدنی استان تهران است که با تکمیل مطالعات باستان‌شناسی، ساماندهی محیطی و ایجاد سایت‌موزه، ظرفیت قرار گرفتن در مسیر ثبت جهانی را دارد.
محسن سعادتی عصر شنبه در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: فصل سوم کاوش‌های باستان‌شناسی چشمه‌علی با سرپرستی دکتر ولی‌پور از دانشگاه شهید بهشتی آغاز شده است و در این مرحله، شناسایی لایه‌های قدیمی‌تر تمدنی و بررسی شواهد مرتبط با فرهنگ سفالگری منطقه در اولویت قرار دارد.
وی افزود: کاوش‌های پیشین که در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۴ انجام شد، دستاوردهای ارزشمندی در شناخت فرهنگ سفالگری و پیشینه استقرارهای انسانی در این منطقه داشت و نتایج این پژوهش‌ها بار دیگر اهمیت چشمه‌علی را در مطالعات باستان‌شناسی کشور برجسته کرد.
سعادتی با بیان اینکه شواهد باستان‌شناسی، قدمت تمدنی این محوطه را به حدود هشت هزار سال می‌رساند، ادامه داد: هدف از کاوش‌های جدید، دستیابی به اطلاعات دقیق‌تر درباره لایه‌های کهن‌تر و شناخت بهتر دوره‌های مختلف استقرار انسانی در این محوطه تاریخی است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان ری با تأکید بر جایگاه چشمه‌علی در تاریخ استان تهران گفت: این محوطه از قدیمی‌ترین بسترهای استقرار انسانی در استان تهران به شمار می‌رود و آثار و شواهد مربوط به دوره‌های پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی را در خود جای داده است.
وی خاطرنشان کرد: وجود چشمه طبیعی و جریان دائمی آب در این محدوده از عوامل مهم شکل‌گیری و استمرار زندگی انسانی بوده و همین ویژگی، چشمه‌علی را به یکی از کانون‌های مهم مطالعات تمدنی در جنوب تهران تبدیل کرده است.
سعادتی با اشاره به برنامه‌های میراث فرهنگی برای معرفی بهتر این محوطه بیان کرد: یکی از اهداف مهم پس از انجام مطالعات و کاوش‌های باستان‌شناسی، ایجاد سایت‌موزه باستان‌شناسی است تا مردم و گردشگران بتوانند آثار، یافته‌ها، معماری و شواهد تاریخی کشف‌شده را در بستر اصلی آن مشاهده کنند.
وی اضافه کرد: ساماندهی محیطی محوطه نیز در برنامه قرار دارد و این اقدامات در کنار تکمیل پژوهش‌های علمی و حفاظت از آثار، می‌تواند زمینه معرفی شایسته چشمه‌علی در سطح ملی و بین‌المللی و پیگیری موضوع ثبت جهانی آن را فراهم کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان ری در ادامه به وضعیت سنگ‌نگاره‌های تاریخی چشمه‌علی اشاره کرد و گفت: بررسی‌های آسیب‌شناسی انجام‌شده نشان می‌دهد عوامل طبیعی از جمله شرایط جوی و تابش مستقیم نور خورشید در فرسایش این آثار تأثیرگذار است و حفاظت از آن‌ها نیازمند توجه و برنامه‌ریزی تخصصی است.
سعادتی تأکید کرد: چشمه‌علی تنها یک محوطه تاریخی نیست، بلکه بخشی از هویت تمدنی ری و تاریخ کهن استان تهران است؛ بنابراین باید با تکمیل کاوش‌ها، حفاظت اصولی و ایجاد زیرساخت‌های معرفی و گردشگری، این میراث ارزشمند را برای نسل‌های آینده حفظ و به جهانیان معرفی کنیم.
باران؛ آزمون جدی حفاظت از میراث تاریخی ری
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان ری افزود: بارندگی و تجمع آب در اطراف یا پشت سازه‌های تاریخی، به‌ویژه بناهایی که از مصالح خشتی و آجری ساخته شده‌اند، می‌تواند به مرور زمان موجب تضعیف ساختار بنا و در نهایت ریزش بخش‌هایی از آن شود؛ از این رو مراقبت‌های پیشگیرانه پیش از آغاز بارندگی‌ها اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: در محوطه بازار تاریخی ری، تمهیدات لازم برای هدایت آب‌های سطحی و جلوگیری از تجمع آب در بخش‌های مختلف پیش‌بینی شده است تا جریان آب به‌درستی از مسیرهای تعیین‌شده عبور کند و از نفوذ رطوبت به ساختار بنا جلوگیری شود.
وی ادامه داد: وضعیت بناهای تاریخی به‌صورت مستمر مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورت مشاهده هرگونه مشکل یا احتمال بروز خطر، اقدامات اضطراری برای رفع خطر و جلوگیری از آسیب بیشتر انجام می‌شود.
سعادتی درباره وضعیت آتشکده ری نیز گفت: این اثر تاریخی از پوشش حفاظتی برخوردار است که با هدف جلوگیری از ورود مستقیم باران و آب‌های سطحی به داخل بنا طراحی شده و مسیر هدایت آب نیز به‌گونه‌ای پیش‌بینی شده است که از تجمع و نفوذ آب به بخش‌های حساس اثر جلوگیری شود.
وی با اشاره به ظرفیت تاریخی و فرهنگی شهرستان ری بیان کرد: حدود ۲۰۰ اثر تاریخی و فرهنگی در این شهرستان وجود دارد که ۴۴ اثر نیز در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند؛ ظرفیتی ارزشمند که حفاظت از آن نیازمند برنامه‌ریزی مستمر، مراقبت تخصصی و تقویت زیرساخت‌های حفاظتی است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان ری تأکید کرد: صیانت از این آثار تنها به مرمت و بازسازی محدود نمی‌شود، بلکه پیشگیری از آسیب‌های طبیعی و رسیدگی به وضعیت بناها در شرایط مختلف جوی، بخش مهمی از مسئولیت حفاظت از میراث تاریخی و فرهنگی ری است.
به گزارش ایرنا، قلعه گبری شهرری به‌عنوان یکی از کهن‌ترین بناهای خشتی ایران، میراثی به‌جامانده از دوران ساسانیان است که با معماری منحصربه‌فرد خود، سندی گویا از تاریخ حضور زرتشتیان در این منطقه پیش از ورود اسلام به شمار می‌رود و مساحت این قلعه ۳۰۰۰ متر مربع می‌باشد. این قلعه با خشت و گل ساخته شده و معماری آن بسیار جالب توجه است. دیوارهای بلند و مستحکم با ارتفاع زیاد، ۴ برج دیده بانی با حدود ۱۷ متر ارتفاع و حیاط مرکزی، بخش‌هایی از معماری این قلعه هستند.
ری در جنوب پایتخت واقع شده و با قرار گرفتن در مجاورت تهران و برخورداری از دسترسی‌های ارتباطی مناسب، این امکان را دارد که به یکی از مقاصد گردشگری تاریخی پیرامون پایتخت تبدیل شود. گستره جغرافیایی شهرستان نیز از شمال به تهران و از جنوب، شرق و غرب به شهرستان‌های پیرامونی محدود می‌شود و بخش‌های مرکزی، کهریزک، فشافویه و قلعه‌نو را دربرمی‌گیرد.