لندن– ایرنا– خالی‌شدن قفسه‌های فروشگاه‌ها در جنوب ایتالیا و هشدار دولت انگلیس به ذخیره آب و غذا، در بحبوحه تشدید بحران انرژی و فشارهای اقتصادی ناشی از تنش‌های بین‌المللی، زنگ خطر گسترش ناامنی معیشتی و نگرانی از روزهای دشوار پیش‌رو را در قاره سبز به صدا درآورده است.
به گزارش خبرنگار ایرنا، تصاویر قفسه‌های خالی فروشگاه‌ها در جنوب ایتالیا، صف‌های طولانی خودروها مقابل جایگاه‌های سوخت و خانواده‌هایی که برای روزهای نامعلوم مواد غذایی ذخیره می‌کنند، طی روزهای گذشته به نمادی از آسیب‌پذیری زندگی روزمره اروپایی‌ها در برابر بحران انرژی تبدیل شده است. از سوی دیگر، دولت انگلیس از شهروندان خواسته آب، غذا و وسایل ضروری برای دست‌کم سه روز شرایط اضطراری در خانه نگهداری کنند.
این در حالی است که پیامدهای تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و تشدید تنش‌های منطقه‌ای، بازارهای جهانی انرژی را با فشارهای فزاینده روبه‌رو کرده و هزینه سوخت، حمل‌ونقل و تأمین کالاهای ضروری را در کشورهای اروپایی افزایش داده است.
هرچند شرایط کشورهای اروپایی یکسان نیست و کمبود واقعی کالا در فروشگاه‌های ایتالیا را نمی‌توان به سراسر قاره تعمیم داد، اما مجموعه هشدارهای دولتی، افزایش نگرانی خانوارها و اختلال‌های اقتصادی نشان می‌دهد که موضوع آمادگی برای بحران از حوزه برنامه‌ریزی‌های امنیتی فراتر رفته و به یکی از دغدغه‌های زندگی روزمره شهروندان تبدیل شده است.
ایتالیا؛ وقتی بحران سوخت قفسه‌های فروشگاه‌ها را خالی کرد
جنوب ایتالیا طی روزهای گذشته شاهد یکی از جدی‌ترین اختلال‌ها در شبکه توزیع کالاهای اساسی بوده است.
اعتصاب کامیون‌داران در اعتراض به افزایش شدید قیمت گازوئیل، مسیر انتقال مواد غذایی و سوخت را در بخش‌هایی از این کشور مختل کرد و موجب خالی‌شدن قفسه‌های شماری از فروشگاه‌ها شد.
خبرگزاری رسمی ایتالیا «آنسا» گزارش داد که در شهرهای ناپل، کازرتا و سالرنو، کمبود تخم‌مرغ، گوشت، سبزیجات و محصولات لبنی به حدی رسید که بخش‌هایی از یخچال‌ها و قفسه‌های فروشگاه‌ها خالی ماند.
برخی خانواده‌ها نیز از بیم طولانی‌شدن اختلال در عرضه کالا، به خرید بیش از نیاز روزانه روی آوردند.
این وضعیت در بخش‌هایی از سیسیل، کالابریا و پولیا نیز گزارش شده است. توقف کامیون‌ها در مسیرهای اصلی و مراکز توزیع، انتقال محصولات تازه را مختل کرده و برخی مواد غذایی پیش از رسیدن به بازار در انبارها یا کامیون‌ها فاسد شدند.
در همین حال، کمبود سوخت در برخی مناطق، صف‌های طولانی در جایگاه‌های بنزین ایجاد کرده و فعالیت مراکز تولیدی و خدماتی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که قیمت گازوئیل در ایتالیا در مقایسه با پیش از آغاز جنگ تجاوزکارانه اخیر علیه ایران حدود یک‌سوم افزایش یافته است. جهش هزینه سوخت، فشار مضاعفی بر رانندگان کامیون و فعالان بخش حمل‌ونقل وارد کرده و اعتراض‌های آنان را گسترش داده است.
بر اساس گزارش این خبرگزاری، توقف حمل شیر گاومیش در منطقه کامپانیا، تولید پنیر موزارلای مشهور ایتالیا را نیز مختل و تنها طی یک شبانه‌روز حدود سه میلیون یورو خسارت به این صنعت وارد کرده است.
دولت جورجیا ملونی برای مهار بحران، بسته تازه‌ای از حمایت‌های مالی و معافیت‌های مالیاتی برای کامیون‌داران، کشاورزان و فعالان بخش شیلات تصویب کرده است. نیروهای انتظامی هم برای انتقال محموله‌های ضروری و بازگشایی مسیرهای توزیع وارد عمل شده‌اند.
بر اساس تازه‌ترین گزارش آنسا، بخش عمده موانع جاده‌ای در منطقه کامپانیا برچیده شده و انتقال مواد غذایی به فروشگاه‌ها به‌تدریج از سر گرفته شده است. با این حال، کمبود سوخت در برخی جایگاه‌ها ادامه دارد و بازگشت کامل شبکه توزیع به شرایط عادی زمان‌بر خواهد بود.
تحولات ایتالیا نشان می‌دهد که چگونه افزایش بهای یک کالای راهبردی مانند گازوئیل می‌تواند در مدت کوتاهی زنجیره حمل‌ونقل، تولید مواد غذایی و زندگی روزمره خانواده‌ها را با اختلال مواجه کند.
انگلیس؛ دولت مردم را برای روز مبادا آماده می‌کند
هم‌زمان با بحران توزیع کالا در ایتالیا، دولت انگلیس روز پنجشنبه برنامه‌ای سراسری برای افزایش آمادگی مردم در برابر شرایط اضطراری را آغاز کرد.
بر اساس بیانیه رسمی دولت، از شهروندان خواسته شده است برای مقابله با اختلال احتمالی در خدمات ضروری، از جمله آب، برق، ارتباطات و حمل‌ونقل، اقلام مورد نیاز چند روز خود را در خانه نگهداری کنند.
در دستورالعمل تازه، ذخیره آب آشامیدنی به میزان سه لیتر برای هر نفر در روز، مواد غذایی فاسدنشدنی برای دست‌کم سه روز، چراغ‌قوه، رادیوی باتری‌دار، داروهای ضروری، تجهیزات کمک‌های اولیه و مقداری پول نقد توصیه شده است.
وس استریتینگ وزیر دفاع انگلیس، هم‌زمان با آغاز این برنامه هشدار داد که شهروندان باید علاوه بر حوادث طبیعی، خود را برای مواجهه با تهدیدهای امنیتی و حملات سایبری پیچیده نیز آماده کنند.
این برنامه در شرایطی اعلام شده است که فرمانده نیروی زمینی انگلیس نیز هفته گذشته بر ضرورت گفت‌وگوی صریح مقام‌های سیاسی با مردم درباره تهدیدهای امنیتی و مسئولیت شهروندان در تقویت توان دفاعی کشور تأکید کرده بود.
دولت انگلیس می‌گوید هدف از این طرح که قرار است طی سه سال اجرا شود، افزایش توان خانوارها برای مدیریت روزهای نخست بحران و کاهش فشار بر خدمات امدادی است.
با این حال، انتشار دستورالعمل ذخیره مواد غذایی و آب آشامیدنی، موضوع آمادگی برای شرایط اضطراری را به یکی از مباحث تازه سیاسی و اجتماعی این کشور تبدیل کرده است.
اندی برنهام نخست‌وزیر انگلیس، روز جمعه در گفت‌وگو با رادیو بی‌بی‌سی تأیید کرد که خود نیز در خانه مواد غذایی ضروری از جمله کنسرو لوبیا و سوپ نگهداری می‌کند.
وی در عین حال کوشید نگرانی‌ها را کاهش دهد و گفت که هدف دولت تشویق مردم به هجوم برای خرید کالا نیست، بلکه شهروندان باید برای مقابله با حوادث پیش‌بینی‌نشده آمادگی معقولی داشته باشند.
ناظران در انگلیس می‌گویند که ورود نخست‌وزیر به این بحث نشان می‌دهد توصیه به ذخیره مواد غذایی دیگر صرفاً یک دستورالعمل فنی یا امدادی نیست و به موضوعی در سطح گفت‌وگوهای عمومی و سیاست داخلی انگلیس تبدیل شده است.
آمارهایی که از نگرانی در خانه‌های انگلیس حکایت دارد
نتایج یک نظرسنجی رسمی دولت انگلیس که مردادماه منتشر شد، ابعاد نگرانی مردم از بحران‌های احتمالی را آشکار می‌کند. این نظرسنجی که با مشارکت بیش از ۱۰ هزار و ۷۰۰ نفر انجام شده است، نشان می‌دهد ۶۸ درصد پاسخ‌دهندگان انتظار دارند شمار بحران‌ها و حوادث اضطراری در دهه آینده افزایش یابد.
همچنین ۴۲ درصد احتمال می‌دهند طی دو سال آینده اختلال در زنجیره تأمین مواد غذایی باعث خالی‌شدن بخشی از قفسه‌های فروشگاه‌های محل زندگی آنان شود.
بر اساس همین بررسی، سهم افرادی که احتمال وقوع جنگ در منطقه زندگی خود را طی دو سال آینده جدی می‌دانند، از ۱۹ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۲۸ درصد در سال جاری افزایش یافته است.
در مقابل، تنها ۱۳ درصد پاسخ‌دهندگان خانوار خود را برای شرایط اضطراری «کاملاً» یا «تا حد زیادی» آماده می‌دانند و نیمی از آنان اذعان کرده‌اند که آمادگی اندکی دارند یا اساساً آماده نیستند.
یکی از نگران‌کننده‌ترین یافته‌های این تحقیق به ذخیره آب آشامیدنی مربوط می‌شود. تنها چهار درصد خانوارهای مورد بررسی به اندازه سه روز آب بطری‌شده در اختیار داشتند و ذخیره ۸۲ درصد آنان حتی برای یک روز نیز کافی نبود.
این آمارها اگرچه به معنای وقوع قریب‌الوقوع بحران نیست، نشان می‌دهد فاصله قابل توجهی میان سطح نگرانی شهروندان و توان واقعی آنان برای مقابله با اختلال در خدمات ضروری وجود دارد.
هشدار پارلمان انگلیس درباره خطر هجوم مردم به فروشگاه‌ها
نگرانی از اختلال در تأمین مواد غذایی پیش از اعلام برنامه جدید دولت نیز در پارلمان انگلیس مطرح شده بود.
در نشست ۲۰ مهر کمیته حسابرسی عمومی مجلس عوام، نمایندگان و فعالان صنعت خرده‌فروشی درباره میزان آمادگی شبکه تأمین مواد غذایی در برابر بحران‌های احتمالی بحث کردند.
جیم بلای، مدیر امور شرکت‌ها در کنسرسیوم خرده‌فروشان انگلیس، هشدار داد که توصیه‌های دولتی برای خرید مقادیر مشخصی از کالاهای ضروری ممکن است به شکل‌گیری موج خرید هراس‌آلود منجر شود.
وی توضیح داد که نظام توزیع مواد غذایی انگلیس برای تأمین مستمر نیاز بازار طراحی شده و افزایش ناگهانی تقاضا می‌تواند موجودی فروشگاه‌ها را با فشار روبه‌رو کند.
این مقام همچنین هشدار داد که ذخایر موجود فروشگاه‌ها ممکن است برای پاسخگویی به یک بحران بزرگ ملی کافی نباشد.
در همین جلسه، پیامدهای جنگ تجاوزکارانه اخیر علیه ایران بر قیمت سوخت، کود کشاورزی و هزینه تولید مواد غذایی نیز مطرح شد. بلای تأکید کرد که مساله ایران و افزایش قیمت انرژی، خطر رشد هزینه تولید و توزیع مواد غذایی را تشدید کرده و اثرات آن ممکن است در ماه‌های آینده بیشتر آشکار شود.
این هشدارها از آن جهت اهمیت دارد که اختلال‌های اخیر در ایتالیا نشان داده است توقف حمل‌ونقل کالا، حتی بدون کاهش تولید مواد غذایی، می‌تواند در مدت کوتاهی کمبودهای محسوس در سطح فروشگاه‌ها ایجاد کند.
فرانسه و آلمان؛ فشار بحران از مسیر سوخت و تورم
در دیگر کشورهای اروپایی نیز آثار فشار بر بازار انرژی و هزینه‌های زندگی قابل مشاهده است.
در فرانسه، تازه‌ترین داده‌های رسمی دولت نشان می‌دهد که دیروز (جمعه)، حدود ۹ درصد جایگاه‌های سوخت با کمبود دست‌کم یکی از فرآورده‌های بنزین یا گازوئیل مواجه بوده‌اند. بر اساس گزارش‌ها، این نسبت در منطقه «گراند اِست» در شرق فرانسه ۱۸ درصد بود.
این آمار به معنای تعطیلی کامل همه جایگاه‌های یادشده نیست، اما از تداوم مشکلات عرضه برخی فرآورده‌های سوختی حکایت دارد.
در آلمان نیز افزایش بهای انرژی همچنان فشار سنگینی بر خانوارها و فعالیت‌های اقتصادی وارد می‌کند.
وزارت اقتصاد آلمان روز چهارشنبه اعلام کرد که قیمت انرژی در ماه سپتامبر نسبت به مدت مشابه سال گذشته نزدیک به ۱۵ درصد افزایش یافته و نرخ تورم سالانه به ۳.۳ درصد رسیده است.
این وزارتخانه هشدار داده است که افزایش هزینه انرژی، کاهش قدرت خرید خانوارها و تداوم ابهامات اقتصادی، چشم‌انداز رشد اقتصاد آلمان را تحت تأثیر قرار داده است.
در همین حال، گزارش‌ها حاکیست که آهنگ رشد فعالیت‌های اقتصادی منطقه یورو در ماه اکتبر (ماه جاری میلادی) به پایین‌ترین سطح چهار ماه گذشته کاهش یافته است. داده‌های آماری نشان می‌دهد که افزایش هزینه انرژی، سوخت و حمل‌ونقل در پی بحران غرب آسیا از عوامل فشار بر بنگاه‌های اقتصادی اروپایی بوده است.
اروپا و بازگشت نگرانی از امنیت انرژی
ابعاد بحران انرژی در اروپا به اندازه‌ای گسترش یافته است که کشورهای صنعتی بار دیگر به استفاده از ذخایر اضطراری نفت و فرآورده‌های سوختی روی آورده‌اند.
سران گروه هفت در ۱۰ مهرماه بر ضرورت تسریع آزادسازی ذخایر نفتی برای مقابله با فشارهای بازار تأکید کردند و شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی نیز در ۲۳ مهرماه تصمیم گرفت روند عرضه حدود ۱۰۰ میلیون بشکه از تعهدات باقی‌مانده برنامه اضطراری پیشین را سرعت بخشد.
بر اساس اعلام رسمی این آژانس، بیش از ۲۰ میلیون بشکه از ذخایری که قرار است زودتر وارد بازار شوند، گازوئیل خواهد بود.
این اقدام ادامه برنامه آزادسازی ذخایری است که از ماه مارس و در پی تهاجم به ایران و در نتیجه بروز اختلال در عبورومرور عادی تنگه هرمز آغاز شده بود.
اهمیت گازوئیل در این بحران به نقش آن در حمل‌ونقل کالا، کشاورزی، صنایع و زنجیره تأمین مواد غذایی بازمی‌گردد. افزایش بهای این سوخت می‌تواند هزینه تولید را بالا ببرد و در صورت تشدید اختلال‌های حمل‌ونقل، حتی دسترسی مصرف‌کنندگان به کالاهای اساسی را تحت تأثیر قرار دهد.
تحولات اخیر ایتالیا نمونه آشکاری از همین آسیب‌پذیری است.
آمادگی برای ۷۲ ساعت بحران؛ سیاستی در سراسر اروپا
نگرانی از بحران‌های آینده البته به تصمیم تازه دولت انگلیس محدود نیست.
کمیسیون اروپا در مارس ۲۰۲۵ راهبردی را برای افزایش آمادگی کشورهای عضو در برابر بحران‌های امنیتی، طبیعی و اقتصادی معرفی کرد که یکی از محورهای آن، توانایی شهروندان برای تأمین نیازهای ضروری خود به مدت دست‌کم ۷۲ ساعت بود.
در این راهبرد، بر ضرورت آمادگی خانواده‌ها در برابر قطع خدمات عمومی، حملات سایبری، بلایای طبیعی و پیامدهای درگیری‌های بین‌المللی تأکید شده است.
کشورهایی مانند فرانسه، هلند و ایرلند نیز پیش‌تر دستورالعمل‌هایی برای نگهداری اقلام ضروری و آمادگی شهروندان در شرایط اضطراری منتشر کرده‌اند.
بنابراین سیاست ذخیره آب و غذا در خانه‌ها از پیش در دستور کار کشورهای اروپایی قرار داشته است، اما تشدید بحران‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی، اهمیت عملی این توصیه‌ها را بیش از گذشته آشکار کرده است.
از سوی دیگر، تجربه ایتالیا نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری شبکه توزیع کالا می‌تواند با اعتراض‌های اجتماعی و افزایش ناگهانی تقاضا تشدید شود و مشکلی محدود در بخش حمل‌ونقل را به بحرانی گسترده‌تر در زندگی روزمره تبدیل کند.
روز مبادا؛ نگرانی مشترک در اروپایی ناآرام
اروپا در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از بحران‌های پی‌درپی از همه‌گیری کرونا و پیامدهای جنگ اوکراین گرفته تا افزایش هزینه‌های انرژی و اختلال‌های ناشی از درگیری‌های غرب آسیا مواجه شده است.
تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و پیامدهای آن بر امنیت کشتیرانی، تجارت انرژی و زنجیره‌های تأمین جهانی، فشار تازه‌ای بر اقتصادهایی وارد کرده است که پیش‌تر نیز با تورم، بدهی و کاهش قدرت خرید شهروندان دست‌وپنجه نرم می‌کردند.
در این شرایط، مفهوم امنیت اقتصادی برای بسیاری از خانواده‌های اروپایی دیگر فقط به درآمد و هزینه قبوض محدود نمی‌شود، بلکه نگرانی از دسترسی به سوخت، مواد غذایی و خدمات ضروری نیز به آن افزوده شده است.
با وجود این، باید میان نگرانی از وقوع بحران و وقوع کمبود گسترده تفاوت گذاشت. خالی‌شدن قفسه‌ها در جنوب ایتالیا پیامد مستقیم اختلال در حمل‌ونقل بوده است، در حالی که توصیه دولت انگلیس به ذخیره آب و غذا بخشی از برنامه پیشگیرانه آمادگی عمومی محسوب می‌شود.
با این همه، کنار هم قرار گرفتن این تحولات تصویری معنادار از وضعیت امروز اروپا ارائه می‌دهد. در ایتالیا، اختلال در حمل کالا مردم را به خرید و ذخیره مواد غذایی واداشته و در انگلیس، دولت از شهروندان می‌خواهد پیش از وقوع بحران، برای چند روز زندگی بدون خدمات عادی آماده باشند.
این دو تصویر متفاوت، یک واقعیت مشترک را برجسته می‌کند. در قاره‌ای که سال‌ها برخورداری از زیرساخت‌های پیشرفته و دسترسی پایدار به کالاهای ضروری از نشانه‌های امنیت اقتصادی آن بود، اکنون دولت‌ها و شهروندان ناچار شده‌اند بار دیگر به پرسشی ابتدایی بیندیشند که در شرایط بحرانی، آب و غذای روزهای آینده چگونه تأمین خواهد شد.
این پرسش نشان می‌دهد «روز مبادا» دیگر صرفاً یک تعبیر هشدارآمیز نیست و به بخشی از محاسبات دولت‌ها و نگرانی‌های خانوارهای اروپایی راه یافته است.