تهران- ایرنا- روانشناس بالینی گفت: وقتی زوجی وارد مسیر درمان ناباروری می‌شوند، معمولا توجه‌ها به نتایج آزمایش‌ها، داروهای هورمونی و تکنیک‌های پیشرفته پزشکی معطوف می‌شود اما تحقیقات علمی در سال‌های اخیر نشان داده که ناباروری تنها یک مسئله زیستی نیست بلکه تجربه‌ای پیچیده با ابعاد روان‌شناختی، اجتماعی و ارتباطی است.
نازنین آهنگری روز جمعه در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت ایرنا درباره نقش روانشناسان در فرآیند درمان ناباروری، افزود: درمان ناباروری معمولا با داروها، جراحی‌ها و روش‌های کمک‌باروری مانند IVF شناخته می‌شود؛ اما پژوهش‌های دو دهه اخیر نشان داده‌اند که سلامت روان نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از این فرایند است.
وی ادامه داد: مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها نشان می‌دهد مداخلات روان‌شناختی می‌تواند اضطراب و افسردگی را کاهش دهد، کیفیت زندگی زوج‌های نابارور را بهبود بخشد و حتی در برخی مطالعات با افزایش احتمال تداوم درمان و موفقیت درمان‌های پزشکی همراه است.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اظهار کرد: بسیاری از زوج‌ها در طول درمان ناباروری با اضطراب، افسردگی، احساس ناکامی، ترس از شکست درمان، فشارهای اقتصادی و تنش‌های زناشویی روبه‌رو می‌شوند. همین موضوع باعث شده است که در بسیاری از مراکز پیشرفته باروری در جهان، حضور روانشناس به بخشی از تیم درمان تبدیل شود.
روانشناسان دقیقا چه کمکی به زوج‌های نابارور می‌کنند
آهنگری گفت: برخلاف تصور رایج، نقش روانشناس در درمان ناباروری فقط حمایت عاطفی نیست. روانشناسان می‌توانند در چند سطح مختلف مداخله کنند؛ اول کاهش اضطراب و افسردگی است. اضطراب ناشی از انتظار برای نتایج آزمایش‌ها، انتقال جنین و احتمال شکست درمان یکی از رایج‌ترین مشکلات زوج‌های نابارور است. مطالعات نشان داده‌اند که مداخلاتی مانند درمان شناختی - رفتاری (CBT)، آموزش مهارت‌های مقابله‌ای، ذهن‌آگاهی (Mindfulness) و برنامه‌های مدیریت استرس می‌توانند به‌طور معناداری علائم اضطراب و افسردگی را کاهش دهند.
وی افزود: دوم، افزایش تاب‌آوری در برابر شکست‌های درمانی است. واقعیت این‌که همه سیکل‌های درمان ناباروری به بارداری منجر نمی‌شوند. بسیاری از زوج‌ها ممکن است چندین بار شکست درمان را تجربه کنند. روانشناسان به افراد کمک می‌کنند تا با احساس سوگ، ناامیدی و درماندگی مقابله کنند و برای ادامه مسیر تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرند.
روانشناس بالینی اظهار کرد: سوم، بهبود روابط زوجین است. ناباروری یکی از عوامل مهم تنش در روابط زناشویی است. تفاوت در سبک‌های مقابله، احساس گناه، سرزنش خود یا همسر و فشارهای ناشی از درمان می‌تواند رابطه زوجین را تحت تاثیر قرار دهد. زوج‌درمانی و آموزش مهارت‌های ارتباطی می‌تواند کیفیت رابطه و حمایت متقابل زوجین را افزایش دهد.
وی ادامه داد: چهارم، کمک به تصمیم‌گیری‌های دشوار است. ادامه یا توقف درمان، استفاده از تخمک یا اسپرم اهدایی، پذیرش فرزندخواندگی و تصمیم‌گیری درباره تکرار سیکل‌های درمانی از جمله موقعیت‌هایی هستند که زوج‌ها با پیچیدگی‌های هیجانی و اخلاقی متعددی روبه‌رو می‌شوند. روانشناسان می‌توانند فرایند تصمیم‌گیری را تسهیل کرده و به افراد کمک کنند تصمیم‌هایی متناسب با ارزش‌ها و شرایط زندگی خود بگیرند.
آیا مداخلات روان‌شناختی می‌توانند موفقیت درمان پزشکی را افزایش دهند
آهنگری در این رابطه گفت: این پرسش سال‌هاست مورد توجه پژوهشگران قرار دارد. برخی فراتحلیل‌ها نشان داده که مداخلات روان‌شناختی ممکن است با افزایش احتمال بارداری و موفقیت درمان‌های کمک‌باروری همراه باشند. با این حال، همه مطالعات به نتایج یکسانی نرسیده‌اند و هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که روان‌درمانی به‌طور مستقیم باعث افزایش نرخ بارداری می‌شود؛ اما آن‌چه تقریبا مورد توافق پژوهشگران است، تاثیر مثبت این مداخلات بر سلامت روان، کیفیت زندگی، سازگاری روانی و تداوم درمان است.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی افزود: به بیان دیگر، حتی اگر اثر مستقیم مداخلات روان‌شناختی بر نرخ بارداری هنوز محل بحث باشد، شواهد علمی به‌وضوح نشان می‌دهد که این مداخلات تجربه درمان ناباروری را برای بیماران قابل‌تحمل‌تر و سالم‌تر می‌کند.
مهم‌ترین مداخلات روانشناسی در درمان ناباروری چیست
آهنگری اظهار کرد: مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها بیشترین حمایت علمی را برای این مداخلات گزارش کرده‌اند که شامل درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)، ذهن‌آگاهی (Mindfulness-Based Interventions)، آموزش مدیریت استرس، مشاوره حمایتی، زوج‌درمانی، درمان‌های مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)، گروه‌درمانی و گروه‌های حمایت روانی است.
وی ادامه داد: البته یک تغییر نگرش ضروری است؛ در بسیاری از جوامع هنوز این تصور وجود دارد که مراجعه به روانشناس در دوران درمان ناباروری، تنها زمانی ضروری است که فرد دچار اختلال روانی شده باشد، در حالی که نگاه نوین به سلامت باروری بر این اصل استوار است که مراقبت روان‌شناختی بخشی از درمان استاندارد ناباروری است؛ درست همان‌گونه که آزمایش‌های پزشکی، دارودرمانی و مراقبت‌های تخصصی زنان و مردان بخشی از این فرایند هستند.
حضور روانشناس در کنار تیم درمان ناباروری ضروری است
روانشناس بالینی گفت: شواهد علمی حاصل از مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌های متعدد نشان می‌دهد که روانشناسان می‌توانند نقش مهمی در کاهش اضطراب و افسردگی، افزایش تاب‌آوری، بهبود روابط زوجین، ارتقای کیفیت زندگی و کمک به تداوم درمان ناباروری ایفا کنند.
آهنگری بیان کرد: امروزه درمان ناباروری فقط به معنی درمان تخمدان، رحم یا اسپرم نیست؛ بلکه به معنی مراقبت از انسان‌هایی است که در یکی از حساس‌ترین و پراسترس‌ترین مراحل زندگی خود قرار دارند. در چنین شرایطی، حضور روانشناسان در کنار تیم‌های درمان ناباروری نه یک خدمت جانبی، بلکه بخشی ضروری از مراقبت جامع از بیماران محسوب می‌شود.