مجید محمدشریفی در پاسخ به این سوال که آیا ممکن است ترامپ با وجود انتقادها از حمله به ایران و شکست جمهوری‌خواهان، رویکردی تهاجمی‌تر اتخاذ کند، گفت: اگرچه این انتخابات شکست مهمی برای جمهوری‌خواهان بوده، در عمل نمی‌تواند سیاست خارجی ترامپ را در این دو سال چندان با مشکل روبه‌رو یا محدود کند.
همزمان با شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای در دولت امریکا سه رویکرد متفاوت درقبال تهران، از توافق و اقدام نظامی تا تداوم فشار اقتصادی و تهدید نظامی، در رقابت‌اند؛ با این حال، گرایش ترامپ به گزینه نظامی برجسته‌تر به نظر می‌رسد؛ بالاخص آنکه رییس‌جمهوری امریکا ممکن است برای تثبیت میراث خود به هر اهرمی بالاخص نظامی‌گری متوسل شود.
به گزارش اعتماد، مجید محمدشریفی، استاد دانشگاه، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی و کارشناس روابط بین‌الملل در پاسخ به پرسش نخست «اعتماد» مبنی بر اینکه شکست سنگین جمهوری‌خواهان در کنگره تا چه اندازه ناشی از متغیرهای داخلی و خارجی، به‌ویژه رویارویی با ایران بوده، گفت: انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره امریکا در سال ۲۰۲۶ یکی از مواردی بود که موضوعات سیاست خارجی بر نتیجه انتخابات تاثیر مستقیم گذاشت. اگرچه در انتخابات امریکا، حتی انتخابات ریاست‌جمهوری، مسائل داخلی همواره بیشترین اهمیت را دارند و تعیین‌کننده‌ترین عوامل در شکست یا پیروزی نامزدها هستند، در برخی دوره‌ها موضوعات سیاست خارجی نیز به واسطه تاثیر بر زندگی روزمره امریکایی‌ها، بر نتیجه انتخابات اثر گذاشته‌اند. در این انتخابات هم مسائل داخلی، ازجمله افزایش قیمت انرژی، گرانی کالاها و تورم، اصلی‌ترین عوامل شکست جمهوری‌خواهان بودند. با این حال، دو موضوع در حوزه سیاست خارجی بر افزایش قیمت‌ها تاثیر گذاشتند؛ نخست، سیاست تعرفه‌ای امریکا و تعرفه‌هایی که بر کالاهای خارجی اعمال شد و دوم، جنگ با ایران. این دو موضوع بر قیمت مواد غذایی و سوخت در امریکا اثرگذار بودند. محمدشریفی افزود: بنابراین، سیاست امریکا در قبال ایران و حمله به کشورمان را می‌توان یکی از عوامل موثر بر نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای دانست؛ به ویژه به دلیل تاثیری که این رویارویی بر قیمت انرژی گذاشت.
فاصله‌گیری از ترامپ؛ نگاه ونس و روبیو به انتخابات ۲۰۲۸
این کارشناس روابط بین‌الملل همچنین در پاسخ به پرسش «اعتماد» درباره تاثیر نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای بر چینش کابینه ترامپ و جریان ماگا و چشم‌انداز حضور ونس در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ گفت: انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در کابینه ترامپ هم واکنش‌های متفاوتی به دنبال داشت. نخستین فردی که به نتیجه انتخابات واکنش نشان داد، جی‌دی ونس بود که در اظهارنظر خود به‌طور مشخص به جنگ با ایران و حمایت‌های امریکا از اسراییل اشاره کرد و این موضوعات را از عوامل شکست جمهوری‌خواهان دانست. به نظر می‌رسد ونس خود را برای انتخابات ۲۰۲۸ آماده می‌کند و از همین حالا متوجه شده که وابستگی کامل به ترامپ و پیروی از سیاست‌های او می‌تواند به شکست منجر شود. اگرچه ترامپ توانست در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ پیروز شود، اما با توجه به نوع سیاست‌هایی که در این دو سال در پیش گرفته است، ادامه همین سیاست‌ها و حمایت دیگر چهره‌ها از آنها می‌تواند باعث شکست‌شان در انتخابات ۲۰۲۸ شود. بنابراین، ونس از همین حالا به دنبال فاصله‌گرفتن از ترامپ است و اتفاقا نقطه اتکای خود را بر همان موضوعاتی قرار داده که ترامپ نمی‌خواهد درباره آنها صحبت کند یا انتقادی نسبت به آنها مطرح شود؛ یعنی مساله جنگ و مساله اسراییل. محمدشریفی افزود: ونس می‌خواهد از همین حالا آن طیف از جمهوری‌خواهانی را که مخالف ترامپ هستند یا با او همراهی نمی‌کنند، با خود همراه کند؛ به ویژه اسپانیایی‌تبارها و لاتین‌تبارهایی که در انتخابات میان‌دوره‌ای نیز رویگردانی خود از حزب جمهوری‌خواه را نشان دادند. بنابراین، می‌توان گفت انتخابات میان‌دوره‌ای باعث ایجاد شکاف در داخل دولت ترامپ شده است. این استاد دانشگاه تصریح کرد: به احتمال فراوان، مارکو روبیو نیز از چهره‌هایی خواهد بود که خود را برای انتخابات ریاست‌جمهوری آماده می‌کند. او هم به دنبال آن است که به دقت بسنجد کدام سیاست‌های دولت ترامپ باعث شده است جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای رای نیاورند. همان‌طور که اشاره کردم، شاید مهم‌ترین موضوع، حمایت بی‌چون و چرا از اسراییل و مساله جنگ باشد و مسائل اقتصادی نیز در کنار آنها قرار می‌گیرند. او در ادامه گفت: نکته مهم این انتخابات آن بود که ترامپ، برخلاف انتخابات ۲۰۲۴ که توانسته بود آرای بسیار خوبی از اسپانیایی‌تبارها و لاتین‌تبارها به دست آورد و همین امر به پیروزی او در بسیاری از ایالت‌ها، به ویژه ایالت‌های چرخشی، کمک کرد، این‌بار با وضعیتی کاملا معکوس روبه‌رو شد. اسپانیایی‌تبارها و لاتین‌تبارها این‌بار به نامزدهای حزب دموکرات رای دادند؛ چه در انتخابات سنا، چه در انتخابات فرمانداری‌ها و چه در انتخابات مجلس نمایندگان. محمدشریفی افزود: این مساله از همین حالا زنگ خطری برای جمهوری‌خواهان به صدا درآورده است که اگر می‌خواهند در انتخابات پیروز شوند، باید توجه ویژه‌ای به اسپانیایی‌تبارها و لاتین‌تبارها داشته باشند. به نظر می‌رسد مارکو روبیو با توجه به تبار کوبایی خود، این توانمندی را دارد که چنین کاری انجام دهد.
سیاست ترامپ درقبال ایران؛ محدودیت کنگره و نقش اسراییل
محمدشریفی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه راهبرد احتمالی ترامپ درقبال ایران، به ویژه تا ۲۰ ژانویه، چه خواهد بود و آیا ممکن است ترامپ با وجود انتقادها از حمله به ایران و شکست جمهوری‌خواهان، رویکردی تهاجمی‌تر اتخاذ کند، گفت: درباره تاثیر نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای بر سیاست خارجی ترامپ، به خصوص درقبال جمهوری اسلامی ایران، دو دیدگاه مشخص مطرح است. بر اساس دیدگاه نخست، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای باعث خواهد شد ترامپ محتاط‌تر عمل کند و سیاست‌هایی را در پیش بگیرد که هزینه کمتری داشته باشند. در مقابل، برخی معتقدند وضعیت کاملا برعکس خواهد بود، زیرا ترامپ دیگر اساسا نگرانی انتخاباتی ندارد و قرار نیست خودش در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ شرکت کند. ازسوی دیگر، تعلق خاطر چندانی هم به حزب جمهوری‌خواه ندارد، یعنی از نظر حزبی نمی‌توان او را کاملا متعلق به جریان اصلی این حزب دانست. بنابراین، ممکن است برای بر جای گذاشتن میراثی از خود، رویکرد تهاجمی‌تری درقبال جمهوری اسلامی ایران در پیش بگیرد. این کارشناس روابط بین‌الملل درباره امکان محدود کردن اقدامات ترامپ ازسوی کنگره نیز توضیح داد: تاثیری که انتخابات کنگره می‌تواند بر سیاست خارجی ترامپ داشته باشد، این است که کنگره تلاش کند با مجموعه‌ای از اقدامات، مانع رفتارهای تهاجمی او شود. برای مثال، قانون جنگ یا بودجه نظامی از مواردی هستند که کنگره می‌توانداز طریق آنها اقدام کند. اما مساله بسیار مهمی که باید درنظر گرفت این است که دموکرات‌ها، با وجود پیروزی بسیار چشمگیر خود، اکثریت مطلق را کسب نکرده‌اند، به‌ویژه در سنا که اکنون ترکیب آن ۵۴ به ۴۴ است. او در تشریح این موضوع بیان کرد: اگر سنا قانونی تصویب کند تا جلوی اقدام نظامی ترامپ را بگیرد یا بودجه نظامی او را محدود کند، ترامپ می‌تواند آن قانون را وتو کند. برای بی‌اثرشدن این وتو، به ۶۷ رای در سنا نیاز است. باتوجه به اینکه چنین چیزی امکان‌پذیر نخواهد بود و جمهوری‌خواهان تنها به ۳۴ رای نیاز دارند تا وتوی رییس‌جمهوری همچنان پابرجا بماند، به نظر می‌رسد سنا در این مورد خاص نمی‌تواند محدودیت و مانع جدی بر سر راه سیاست خارجی ترامپ ایجاد کند. بنابراین، اگرچه این انتخابات شکست مهمی برای جمهوری‌خواهان بوده، در عمل نمی‌تواند سیاست خارجی ترامپ را در این دو سال چندان با مشکل روبه‌رو یا محدود کند. محمدشریفی در ارزیابی آرایش نظامی امریکا اظهار داشت: دست‌کم باتوجه به آرایش نظامی امریکا و نیروها و تجهیزاتی که به منطقه اعزام می‌کند، به نظر می‌رسد دولت ترامپ تصمیم خود را برای حمله‌ای گسترده به ایران گرفته است. نکته مهم این است که نباید عامل اسراییل را از نظر دور داشت. اسراییلی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که همین دو سال باقی‌مانده از حضور ترامپ در قدرت، فرصتی طلایی برای آنهاست تا براساس تصور خودشان، اقدام نهایی موردنظرشان را علیه جمهوری اسلامی ایران انجام دهند. این استاد دانشگاه درباره احتمال پیش‌دستی اسراییل تصریح کرد: اگر اسراییلی‌ها به این ارزیابی برسند که ترامپ به دلیل شرایط داخلی نمی‌خواهد دست به اقدام نظامی گسترده بزند، ممکن است خودشان پیش‌دستی کرده و حمله نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران را آغاز کنند تا از این طریق، بار دیگر ترامپ را ناچار به حمایت از اقدام نظامی کنند. بنابراین، نقش اسراییل موضوع بسیار مهمی است که باید درنظر گرفته شود. ازسوی دیگر، باید درنظر داشت که ترامپ، باتوجه به اینکه دیگر نگرانی نسبت به آینده ندارد، به احتمال فراوان تلاش خواهد کرد میراثی از خود بر جای بگذارد. مهم‌ترین اقدامی که می‌تواند برای بر جای گذاشتن این میراث انجام دهد، در حوزه سیاست خارجی و درقبال جمهوری اسلامی ایران است. از تجربه‌های قبلی نیز می‌توان این‌گونه استنباط کرد که روسای جمهوری امریکا در دو سال پایانی ریاست‌جمهوری، به‌ویژه زمانی که انتخابات کنگره را از دست داده‌اند، در سیاست خارجی رفتار تهاجمی‌تری در پیش گرفته‌اند. این بدان معناست که ممکن است ترامپ به اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران روی بیاورد.
سه رویکرد در قبال ایران؛ توافق، اقدام نظامی یا تداوم فشار
محمدشریفی در ادامه پاسخ به پرسش پیشین و در تشریح رویکردهای موجود در دولت ترامپ بیان کرد: به‌طور کلی، درباره سیاستی که ترامپ می‌خواهد درقبال جمهوری اسلامی ایران در پیش بگیرد، به نظر می‌رسد اکنون سه طیف در داخل کابینه او وجود دارند که از سه رویکرد متفاوت پیروی می‌کنند. جی‌دی ونس و استیو ویتکاف خواهان نوعی توافق با ایران هستند و معتقدند اقدام نظامی دیگر نمی‌تواند دستاورد چندانی برای امریکایی‌ها داشته باشد یا جمهوری اسلامی را بیش از این برای امتیازدادن تحت فشار قرار دهد. بنابراین، از نگاه آنها، بهترین اقدام در شرایط کنونی این است که توافقی با تهران براساس خواسته‌های دوطرف انجام شود. این کارشناس روابط بین‌الملل در توضیح دیدگاه دوم گفت: پیت هگست، وزیر جنگ، برد کوپر که اگرچه خارج از کابینه است، اما به عنوان فرمانده سنتکام اثرگذار است و همچنین نتانیاهو که اساسا خارج از دولت امریکاست، بیشتر از گزینه نظامی علیه ایران حمایت می‌کنند. آنها معتقدند همچنان این امکان وجود دارد که با استفاده از قدرت نظامی، جمهوری اسلامی ایران را به پذیرش خواسته‌های امریکا وادار کنند و تلاش می‌کنند ترامپ را به این سمت هدایت کنند. او در تشریح رویکرد سوم اظهار داشت: افرادی مانند اسکات بسنت، مارکو روبیو و جان راتکلیف، رییس سازمان سیا، معتقدند بهترین راهبردی که امریکا می‌تواند در پیش بگیرد، نه توافق، نه جنگ است؛ یعنی نه با ایران توافق کنند و نه حمله نظامی انجام دهند، بلکه همین شرایط کنونی را ادامه دهند. به این معنا که فشارهای اقتصادی ادامه پیدا کند و تهدید نظامی نیز حفظ شود، با این امید که این فشارها به اتفاقاتی در داخل جمهوری اسلامی ایران منجر شود که در راستای منافع امریکا باشد. محمدشریفی درباره تمایل ترامپ به این رویکردها خاطرنشان کرد: این سه طیف فعلا در دولت ترامپ وجود دارند و باید دید خود او به کدام‌یک تمایل بیشتری دارد. باتوجه به اتفاقاتی که افتاده است، به نظر می‌رسد تمایل ترامپ بیشتر به گزینه نظامی باشد.
تلاش اسراییل برای ازسرگیری اقدام نظامی علیه ایران
این کارشناس روابط بین‌الملل در پاسخ به پرسشی مبنی بر راهبرد اسراییل در قبال ایران اظهار داشت: همان‌طور که اشاره کردم، به نظر می‌رسد اسراییلی‌ها، باتوجه به نتیجه انتخابات امریکا، دو سال باقی‌مانده دولت ترامپ را یکی از آخرین فرصت‌های خود می‌دانند تا براساس تصورشان، اقدام نهایی موردنظر خود را علیه جمهوری اسلامی ایران انجام دهند. بنابراین، می‌توان پیش‌بینی کرد که اگر نتانیاهو بار دیگر زمام امور را در دست بگیرد یا حتی در فاصله باقی‌مانده تا استقرار کنگره جدید امریکا و تشکیل دولت جدید اسراییل، بیشترین تلاش را برای اجرای دوباره گزینه نظامی علیه ایران خواهند کرد. محمدشریفی تصریح کرد: کاملا قابل پیش‌بینی است که اسراییل و شخص نتانیاهو تلاش کنند به هر ترتیبی جنگ علیه کشورمان را از سر بگیرند؛ چه اسراییل ابتدا حمله را آغاز کند و دولت ترامپ با آن همراه شود و چه دوطرف با توافق یکدیگر اقدام نظامی را انجام دهند، اما در این شکی نیست که اسراییل و به‌طور مشخص نتانیاهو، تمام تلاش خود را خواهند کرد تا اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران
بار دیگر از سر گرفته شود.
ابهام در تشکیل کابینه اسراییل
مجید محمدشریفی در پاسخ به پرسش پایانی «اعتماد» مبنی بر اینکه آیزنکوت تا چه اندازه برای تشکیل کابینه شانس دارد و آیا موفق خواهد شد کابینه تشکیل دهد یا
بار دیگر فرصت به نتانیاهو می‌رسد و بن‌بست سیاسی ادامه می‌یابد، گفت: درباره انتخابات اسراییل و اینکه چه کسی مسوول تشکیل کابینه خواهد بود، هنوز واقعا نمی‌توان با قاطعیت صحبت کرد. ظاهرا قرار است هرتزوگ روز یکشنبه فرد مسوول تشکیل دولت را اعلام کند. باید دید این فرد آیزنکوت خواهد بود یا نتانیاهو. برخی نیز از لیبرمن صحبت می‌کنند که ممکن است دولت ائتلافی تشکیل دهد. هنوز نمی‌توان با قاطعیت گفت کدام‌یک از این افراد می‌توانند دولت را تشکیل دهند.او در توضیح وضعیت حمایت‌ها در کنست بیان کرد: باتوجه به نتیجه انتخابات، به نظر می‌رسد میزان حمایت از آیزنکوت در کنست بیشتر است. دست‌کم براساس صحبت‌هایی که مطرح شده، ظاهرا بیش از ۶۰ نفر از اعضای کنست خواهان آن شده‌اند که آیزنکوت دولت را تشکیل دهد. با این حال، مشخص نیست و واقعا نمی‌توان با قطعیت گفت که نتانیاهو، لیبرمن یا آیزنکوت، کدام‌یک خواهند توانست دولت تشکیل دهند. محمدشریفی درباره عوامل موثر بر تصمیم هرتزوگ توضیح داد: باید دید او چه عواملی را برای تشکیل دولت درنظر خواهد گرفت. اگر قرار باشد حمایت دولت ترامپ را در موضوعات سیاست خارجی، به‌ویژه موضوع جمهوری اسلامی ایران، همراه داشته باشد، قاعدتا باید از نتانیاهو حمایت کند. اما اگر مسائل داخلی و انتقادهایی را که نسبت به عملکرد نتانیاهو در هفتم اکتبر و اتفاقات پس از آن مطرح می‌شود بیشتر درنظر بگیرد، احتمال انتخاب آیزنکوت برای تشکیل دولت نیز وجود دارد. واقعیت این است که نتیجه انتخابات به‌گونه‌ای است که اکنون نمی‌توان با قاطعیت گفت کدام‌یک از این افراد دولت را تشکیل خواهند داد. این کارشناس روابط بین‌الملل در ارزیابی پیامدهای تشکیل دولت جدید خاطرنشان کرد: یقینا اینکه نتانیاهو یا آیزنکوت در راس دولت باشد، بر سیاست خارجی اسراییل درقبال ایران تاثیر خواهد گذاشت. اما باتوجه به اینکه خود ترامپ نیز تلاش می‌کند به‌نوعی گزینه نظامی علیه ایران را در پیش بگیرد، احتمال دارد هر دولتی که در اسراییل تشکیل شود، با ترامپ همراهی داشته باشد.