در نشست تخصصی مؤسسه تاریخ و فرهنگ دیار کهن بررسی شد؛
آیین قهوه در فرهنگ عرب‌های خوزستان، فراتر از شیوه‌ای برای پذیرایی، بخشی از سنت‌های اجتماعی و حافظه فرهنگی این جامعه است؛ رسمی که در شادی‌ها، سوگواری‌ها، عروسی‌ها و دیدارهای جمعی حضور دارد. جایگاه این آیین و ظرفیت‌های آن برای معرفی فرهنگ بومی، محور نشست تخصصی مؤسسه تاریخ و فرهنگ دیار کهن با محوریت میز عربی بود.
در این نشست، حسن بهداد، مدیرکل روابط عمومی و امور بین‌الملل اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، درباره دومین جشنواره قهوه اهواز، ظرفیت‌های گردشگری استان، فعالیت‌های رسانه‌ای و چشم‌انداز ثبت جهانی این سنت سخن گفت.
قهوه؛ نمادی از مهمان‌نوازی و پیوندهای اجتماعی
بهداد با اشاره به جایگاه قهوه در زندگی اجتماعی عرب‌های خوزستان، حضور این سنت در موقعیت‌های گوناگون، از مراسم شادی و عروسی تا سوگواری، را مورد توجه قرار داد. در این میان، مضیف به‌عنوان محل پذیرایی از مهمان، بخشی از بستر اجتماعی آیین قهوه است؛ رسمی که آداب آن، در کنار شیوه‌های پذیرایی، بازتابی از مهمان‌نوازی و روابط میان افراد به شمار می‌رود.
این آیین از منظر اجتماعی نیز اهمیت دارد؛ زیرا سنت‌هایی از این دست در انتقال خاطره‌های جمعی، حفظ پیوندهای خانوادگی و آشنایی نسل جوان با میراث گذشتگان نقش ایفا می‌کنند. تداوم آن‌ها در زندگی مردم، عاملی مهم در زنده‌ماندن میراث ناملموس است؛ میراثی که ارزش آن تنها به قدمت تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه در استمرار و انتقال آن به نسل‌های بعد نیز معنا پیدا می‌کند.
دومین جشنواره قهوه اهواز؛ زمینه‌ای برای رونق گردشگری فرهنگی
مدیرکل روابط عمومی و امور بین‌الملل اداره‌کل میراث فرهنگی خوزستان با اشاره به برگزاری دومین جشنواره قهوه اهواز، از برنامه‌های متنوع این رویداد، شامل اجرای آیین سنتی قهوه، نمایش ابزار و وسایل مرتبط، معرفی صنایع‌دستی و تولید محتوای تصویری و ویدئویی سخن گفت. به گفته او، جشنواره با استقبال عمومی همراه شد و بازتاب آن در شبکه‌های اجتماعی، توجه مخاطبانی خارج از استان را نیز جلب کرد؛ از جمله افرادی از قشم، کیش و مشهد که بازخورد خود را منتقل کردند.
بهداد ابراز امیدواری کرد این رویداد با استمرار حمایت‌ها، در آینده به جشنواره‌ای ملی تبدیل شود. او همچنین با اشاره به تنوع فرهنگی و جغرافیایی خوزستان، بر ظرفیت این استان برای برگزاری جشنواره‌های مرتبط با آیین‌ها و محصولات بومی تأکید کرد؛ رویدادهایی که در صورت برنامه‌ریزی مناسب می‌توانند به معرفی جاذبه‌های محلی و تقویت گردشگری فرهنگی کمک کنند.
وی شرکت‌های نفتی، صنایع پتروشیمی، صنعت نیشکر، منطقه آزاد اروند و شهرداری‌ها را از مجموعه‌هایی دانست که می‌توانند در پشتیبانی از برنامه‌های فرهنگی و گردشگری نقش داشته باشند. همکاری میان نهادهای فرهنگی، مدیریت شهری و بخش اقتصادی، در کنار مشارکت جامعه محلی، می‌تواند زمینه استمرار این رویدادها و بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های گردشگری استان را فراهم سازد.
بیش از ۲۰۰ کلیپ برای معرفی میراث و جاذبه‌های خوزستان
بهداد با تشریح فعالیت‌های رسانه‌ای انجام‌شده در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری، از تهیه بیش از ۲۰۰ کلیپ درباره جاذبه‌ها، آداب‌ورسوم و میراث فرهنگی طی یکی دو سال اخیر خبر داد. به گفته او، حدود چهار تا پنج محتوای تصویری مرتبط با آیین قهوه نیز به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی تولید شده است.
بازنمایی رسانه‌ای فرهنگ‌های بومی زمانی اثربخش خواهد بود که بر اطلاعات دقیق و روایت‌های مستند تکیه داشته باشد. معرفی آیین قهوه در بستر واقعی زندگی اجتماعی، ضمن شناساندن فرهنگ عرب‌های خوزستان، می‌تواند به شناخت متقابل فرهنگی و آشنایی بیشتر مخاطبان با تنوع فرهنگی ایران کمک کند.
صنایع و نهادهای محلی؛ ظرفیت مغفول در پشتیبانی از رویدادهای فرهنگی
یکی از نکات مطرح‌شده از سوی بهداد، ضرورت توجه به ظرفیت مجموعه‌های اقتصادی و اجرایی استان در حمایت از رویدادهای فرهنگی و گردشگری بود. او از شرکت‌های نفتی، صنایع پتروشیمی، صنعت نیشکر، منطقه آزاد اروند و شهرداری‌ها به‌عنوان مجموعه‌هایی نام برد که می‌توانند در این زمینه مشارکت داشته باشند.
اهمیت این پیشنهاد در آن است که استمرار جشنواره‌های فرهنگی معمولاً به منابع مالی، برنامه‌ریزی اجرایی و همکاری میان چند نهاد وابسته است. مشارکت این مجموعه‌ها می‌تواند به تقویت زیرساخت‌های برگزاری رویدادها و معرفی ظرفیت‌های بومی کمک کند؛ به‌شرط آنکه حمایت‌ها با اهداف فرهنگی مشخص، حفظ اصالت آیین‌ها و مشارکت مردم محلی همراه باشد.
ثبت جهانی آیین قهوه؛ از ثبت ملی تا پیگیری‌های تخصصی
موضوع ثبت جهانی آیین قهوه از دیگر محورهای اصلی نشست بود. بهداد با اشاره به ثبت ملی این آیین در سال ۱۳۹۱، گفت برخی کشورهای منطقه نیز در سال‌های اخیر موضوع ثبت بین‌المللی آن را پیگیری کرده‌اند و مقدمات مربوط به ثبت جهانی از سوی مجموعه میراث فرهنگی کشور در دست پیگیری است. جزئیات مراحل و وضعیت دقیق پرونده، به گفته او، در حوزه بررسی تخصصی مسئولان مربوط قرار دارد.
وی بر نقش جشنواره‌ها، برنامه‌های فرهنگی و رسانه‌ها در شناساندن این سنت تأکید کرد و مشارکت جامعه محلی و کودکان را مهم دانست. او همچنین با اشاره به تجربه فعالیت‌های مرتبط با ثبت جهانی شوش، بر اهمیت همراهی مردم در معرفی و حفاظت از میراث فرهنگی تأکید کرد.
در حفاظت از میراث ناملموس، مردم تنها مخاطبان برنامه‌های فرهنگی نیستند؛ دانش، تجربه و روایت آنان بخش اصلی میراث را تشکیل می‌دهد. ازاین‌رو، مستندسازی شیوه‌های سنتی، ثبت روایت‌های شفاهی و انتقال این دانش به نسل‌های بعد باید در کنار پیگیری کارشناسی پرونده ثبت جهانی قرار گیرد. جشنواره‌ها نیز می‌توانند با افزایش آگاهی عمومی و جلب مشارکت مردم، به این مسیر کمک کنند.
پاسداشت هویت بومی در چارچوب فرهنگ ملی
مجموع مباحث مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد که آیین قهوه ظرفیت پیوند میان حفاظت از میراث فرهنگی، توسعه گردشگری و تقویت شناخت اجتماعی را دارد. تحقق این ظرفیت، به تداوم برنامه‌ها، مستندسازی دقیق، تولید محتوای رسانه‌ای و همکاری نهادهای فرهنگی و اقتصادی وابسته است.
هویت‌های بومی و همبستگی ملی لزوماً در برابر یکدیگر قرار ندارند. شناخت و احترام به میراث گروه‌های مختلف، زمینه گفت‌وگو و درک متقابل را تقویت می‌کند و می‌تواند به افزایش سرمایه اجتماعی بینجامد. در این چارچوب، معرفی فرهنگ عرب‌های خوزستان نه صرفاً بازنمایی یک هویت محلی، بلکه شناساندن بخشی از تاریخ و تنوع فرهنگی ایران است.
توسعه جشنواره قهوه اهواز، گسترش محتوای چندزبانه، مشارکت مجموعه‌های اقتصادی و محلی و پیگیری تخصصی ثبت جهانی، از مهم‌ترین محورهای این نشست بود؛ اقداماتی که با استمرار و هماهنگی می‌توانند به صیانت از آیین قهوه و معرفی شایسته آن در سطح ملی و بین‌المللی کمک کنند.