خط سلامت: کتامین، دارویی که در بیهوشی کاربرد دارد، در برخی پژوهش ها همراه با روان درمانی به بهبود نتایج درمان مصرف الکل و کوکائین کمک کرده است. با این حال، این یافته ها به معنای اثبات درمان قطعی اعتیاد نیست؛ کتامین خود ظرفیت سوء مصرف دارد و استفاده از آن به ارزیابی و نظارت پزشکی نیاز دارد.

به گزارش خط سلامت، کتامین یک داروی بیهوشی با اثرهای تجزیه ای است؛ یعنی می تواند احساس ارتباط فرد با بدن و محیط اطراف را تغییر دهد. همین ویژگی، در کنار کاربرد پزشکی، زمینه مصرف غیرپزشکی آن را نیز فراهم کرده است. اکنون پژوهشگران بررسی می کنند که آیا استفاده کنترل شده از این دارو در کنار درمان های روان شناختی می تواند به بعضی افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد کمک کند.

کتامین برای بیهوشی تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا را دارد، اما برای درمان اعتیاد تأیید نشده است. بنابراین، نتایج امیدوارکننده پژوهش ها را باید از تأیید رسمی یک کاربرد درمانی جدا دانست.

کتامین چگونه بر مغز اثر می گذارد؟

یکی از اثرهای اصلی کتامین، مهار نوعی گیرنده گلوتامات به نام ان ام دی ای است. گلوتامات در ارتباط میان سلول های عصبی نقش دارد، اما توضیح عملکرد کتامین با عبارت ساده افزایش فعالیت گلوتامات، تصویر کاملی از سازوکار آن ارائه نمی دهد.

پژوهشگران احتمال می دهند اثر کتامین بر برخی فرایندهای عصبی بتواند در تغییر انگیزه مصرف و پاسخ به محرک های مرتبط با مواد نقش داشته باشد. این توضیح، هنوز یک سازوکار قطعی و یکسان برای همه بیماران نیست و موضوع پژوهش باقی مانده است.

پژوهش درباره مصرف کوکائین چه نشان داد؟

در یک کارآزمایی منتشر شده در سال ۲۰۱۹، پژوهشگران یک نوبت تزریق وریدی کتامین را در کنار درمان رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی بررسی کردند. گروه مقایسه، داروی میدازولام دریافت کرد و هر دو گروه در برنامه درمان رفتاری شرکت داشتند.

در دوره بررسی، گروه دریافت کننده کتامین نتایج بهتری در زمینه میل به مصرف و احتمال عود نشان داد. نکته مهم این است که مطالعه درباره یک نوبت تزریق در یک برنامه درمانی بود؛ عبارت تزریق کتامین به مدت پنج روز، توصیف درستی از این پژوهش نیست. همچنین این یافته ها، اثربخشی مصرف کتامین به تنهایی را ثابت نمی کنند.

در درمان مصرف الکل چه نتایجی به دست آمد؟

در یک کارآزمایی مقدماتی با حضور ۴۰ فرد مبتلا به اختلال مصرف الکل، یک نوبت تزریق کتامین در هفته دوم یک برنامه پنج هفته ای درمان تقویت انگیزه انجام شد. در مقایسه با میدازولام، کتامین با احتمال بیشتر پرهیز از مصرف، تأخیر در عود و کاهش احتمال روزهای مصرف سنگین همراه بود.

این نتیجه امیدوارکننده است، اما تعداد محدود شرکت کنندگان و مقدماتی بودن مطالعه، مانع تعمیم آن به همه افراد می شود. برای شناخت دوام اثر، انتخاب بیماران مناسب و ارزیابی ایمنی، به شواهد بیشتری نیاز است.

چرا همراهی با روان درمانی اهمیت دارد؟

در این پژوهش ها، کتامین بخشی از یک برنامه درمانی بود. شرکت کنندگان هم زمان مهارت ها و حمایت های روان شناختی دریافت می کردند. به همین دلیل، نتیجه را باید درباره همان ترکیب درمانی تفسیر کرد.

این مطالعات مجوزی برای جایگزین کردن درمان اعتیاد با مصرف خودسرانه کتامین نیستند. همچنین نمی توان از آنها نتیجه گرفت که یک تجربه کوتاه ناشی از دارو، به تنهایی الگوی مصرف فرد را برای همیشه تغییر می دهد.

کتامین معمولاً فشار خون را افزایش می دهد

در متن اولیه، کاهش فشار خون به عنوان اثر معمول کتامین بیان شده بود. این بخش نیاز به اصلاح دارد؛ افزایش فشار خون و ضربان قلب از اثرهای شناخته شده کتامین است، هرچند واکنش های متفاوت نیز ممکن است رخ دهد.

تغییر ادراک، توهم، گیجی و اختلال تنفس نیز از خطرهایی هستند که در ارزیابی ایمنی اهمیت دارند. به همین دلیل، استفاده پزشکی به بررسی وضعیت فرد و پایش مناسب نیاز دارد.

نظارت پزشکی، خطر را به صفر نمی رساند

این ادعا که تجویز آهسته یا مقدار پایین کتامین، احتمال اعتیاد را از بین می برد، دقیق نیست. انتخاب بیمار، مقدار دارو، دفعات مصرف و پیگیری وضعیت، همگی اهمیت دارند. نظارت پزشکی را نباید معادل بی خطر بودن دارو دانست.

پیام پژوهش ها، وجود یک امکان درمانی در حال بررسی است؛ امکانی که باید با احتیاط علمی ارزیابی شود. برای فردی که به دنبال درمان اعتیاد است، تصمیم درباره کتامین باید در گفت و گو با متخصص و در چارچوب یک برنامه درمانی مشخص مطرح شود.