سرویس میهن و مقاومت خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- جواد کامور بخشایش، پژوهشگر و نویسنده: محسن فخری‌زاده در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۴۰ در شهر قم متولد شد. وی از دانشمندان حوزۀ فیزیک و فناوری هسته‌ای ایران بود که در سال‌های فعالیت خود در حوزه‌های علمی، دانشگاهی و دفاعی نقش داشت و سال‌ها در فهرست ترور رژیم صهیونیستی قرار داشت.
فخری‌زاده از دوران کودکی استعداد و توانایی قابل توجهی از خود نشان داد. بنا بر روایت‌های منتشرشده، هنگامی که پنج سال داشت، خانواده‌اش برای ثبت‌نام او به مدرسه شریفی قم مراجعه کردند، اما به دلیل پایین بودن سن وی، با درخواست آنان موافقت نشد. با این حال، مدیر مدرسه پس از آگاهی از توانایی‌های او، اجازه داد به‌عنوان مستمع آزاد در کلاس‌های درس حضور یابد. وی دورۀ ابتدایی را در مدرسۀ شریفی و دوره‌های راهنمایی و دبیرستان را در مدارس کریمی و حکیم نظامی قم گذراند و با وجود علاقه به ادبیات، در دورۀ دبیرستان رشتۀ ریاضی و فیزیک را برای ادامۀ تحصیل انتخاب کرد.
هم‌زمان با دوران تحصیل او، اعتراضات مردمی علیه حکومت پهلوی گسترش یافت و فخری‌زاده نیز در کنار دیگر اقشار جامعه در تظاهرات و فعالیت‌های انقلابی حضور یافت. آشنایی او با اندیشه‌های امام خمینی (ره) از طریق ارتباط خانواده‌اش با آیت‌ا... سیدشهاب‌الدین مرعشی نجفی شکل گرفت. او افزون بر مطالعۀ درس‌های دبیرستان، آثار امام خمینی را نیز مطالعه می‌کرد و به مباحث فلسفی و عرفانی علاقه نشان می‌داد.
او پس از شرکت در آزمون سراسری، در رشتۀ فیزیک مدرسۀ عالی علوم اراک پذیرفته شد. پس از پایان تعطیلی موقت دانشگاه‌ها با وقوع انقلاب فرهنگی، فخری‌زاده ادامۀ تحصیل را در دانشگاه شهید بهشتی دنبال کرد و در سال ۱۳۶۶ مدرک کارشناسی فیزیک خود را از این دانشگاه دریافت کرد. دوران تحصیل در دانشگاه شهید بهشتی و آشنایی با محمدمهدی طهرانچی، از جمله رویدادهای تأثیرگذار در مسیر علمی او به شمار می‌رود.
او در سال‌های انقلاب فرهنگی، همراه چند تن از دوستان خود فعالیت‌های فرهنگی را در قم آغاز کرد و در برگزاری کلاس‌های فرهنگی، مذهبی و دینی و همچنین نمایشگاه‌های کتاب، از جمله نمایشگاه کتاب خرمشهر در سال ۱۳۵۹، مشارکت داشت.
فخری‌زاده هم‌زمان با تحصیل، در سال ۱۳۵۸ به عضویت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درآمد و سردبیری نشریۀ «اصحاب انقلاب» را بر عهده گرفت. با آغاز تحولات کردستان، وی برای انجام فعالیت‌های فرهنگی به این منطقه اعزام شد. او و همکارانش معتقد بودند که افزایش آگاهی سیاسی و فرهنگی نسل جوان، مهم‌ترین راه مقابله با فعالیت گروه‌های مسلح و جریان‌های مخالف است. بر همین اساس، شعبه‌ای از مجلۀ «پیام انقلاب» را در مهاباد راه‌اندازی کرد و به‌صورت شبانه‌روزی به فعالیت‌های فرهنگی و سیاسی پرداخت. او در این مدت با اقشار مختلف مردم ارتباط برقرار کرد و از طریق برگزاری نشست‌ها و سخنرانی‌های فرهنگی، به‌ویژه برای جوانان، فعالیت داشت.
وی در سال ۱۳۶۰ با خانم صدیقه قاسمی ازدواج کرد. آن دو زندگی مشترک خود را در خانه‌ای اجاره‌ای در نزدیکی منزل پدر محسن آغاز کردند. فخری‌زاده دو ماه پس از ازدواج، به دستور شهید محمد بروجردی به همراه خانواده راهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا در شهر ارومیه شد و پس از مدتی دوباره به تهران بازگشتند. وی در طول جنگ ایران و عراق نیز در جبهه‌های نبرد حضور داشت. بخش عمدۀ فعالیت او در جبهۀ غرب بود و مدتی نیز در جبهۀ جنوب حضور یافت. او در جبهۀ کردستان، هم در برخی عملیات‌ها حضور داشت و هم برای هم‌رزمان خود نشست‌های حافظ‌خوانی برگزار می‌کرد.
فخری‌زاده، پس از دریافت مدرک کارشناسی، تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه اصفهان ادامه داد. وی هم‌زمان همکاری خود را با دانشگاه امام حسین (ع) آغاز کرد و در شکل‌گیری و راه‌اندازی گروه فیزیک این دانشگاه نقش داشت. او از سال ۱۳۶۸ وارد پروژه‌های تخصصی در حوزۀ فیزیک و پدافند هسته‌ای شد و بخش عمده‌ای از فعالیت‌های علمی و پژوهشی خود را به این حوزه اختصاص داد و در این مسیر، با شماری از دانشمندان هسته‌ای ایران، از جمله فریدون عباسی، مسعود علیمحمدی و مجید شهریاری، همکاری داشت.
شهید فخری‌زاده در دورۀ مدیریت گروه فیزیک دانشگاه امام حسین (ع)، مطالعات و اجرای چندین طرح پژوهشی را به‌طور هم‌زمان دنبال کرد. او در ادامۀ فعالیت‌های علمی اش با سازمان پژوهش‌های نوین دفاعی (سپند) که در سال ۱۳۸۹ شکل گرفت به همکاری جدی پرداخت و فعالیت‌هایش را در آن سازمان متمرکز کرد.
وی به نظریۀ «علم، ثروت ـ ثروت، علم» اعتقاد عملی داشت و بر اساس این دیدگاه، تولید دانش و انتقال آن به بخش صنعت را زمینه‌ساز توسعۀ فناوری و ایجاد ارزش اقتصادی می‌دانست. فخری‌زاده افزون بر فعالیت‌های علمی و پژوهشی، به مباحث فلسفۀ علم نیز علاقه‌مند بود. او معتقد بود که حکمت اسلامی می‌تواند در توسعۀ علم، فناوری و نوآوری و نیز شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی نقش‌آفرین باشد و بر همین اساس، با دکتر مهدی گلشنی و مجموعۀ علمی تحت مدیریت وی همکاری داشت. حسن رحیم‌پور ازغدی درباره این بُعد از شخصیت فخری‌زاده نوشته است: «آن فیزیکدان عارف‌مسلک مجاهد، دربارۀ نسبت فیزیک و متافیزیک دیدگاه‌های متنوعی را قابل بررسی می‌دانست». او معتقد بود زبان فیزیک و حتی بسیاری از نظام‌های متافیزیکی بشری برای توصیف ذات الهی ناتوان هستند و برای شناخت خداوند باید به زبان وحی، پیامبران و ائمه معصومین (ع) رجوع کرد. وی همچنین بر این باور بود که برخی مفاهیم فلسفۀ اسلامی می‌توانند در مبانی نظری فیزیک نیز الهام‌بخش باشند.
فخری‌زاده در طول دوران فعالیت خود موفق به دریافت شماری از نشان‌ها و تقدیرهای علمی و مدیریتی شد. از جمله در سال ۱۳۹۶ نشان درجۀ دو خدمت، در سال ۱۳۹۸ عنوان پژوهشگر ماندگار و پس از آن نشان درجۀ یک نصر را از رهبر شهید انقلاب دریافت کرد.
محسن فخری‌زاده با نام مستعار «دکتر حسن محسنی» نیز شناخته می‌شد. در برخی گزارش‌های مقام‌های آمریکایی از وی با عنوان «صندوق اسرار برنامۀ هسته‌ای ایران» و «شخصیت اصلی برنامۀ هسته‌ای ایران» یاد شده است. همچنین در برخی رسانه‌های غربی از او با عنوان‌هایی مانند «پدر برنامۀ هسته‌ای نظامی ایران»، «اُپنهایمر ایران» و «عبدالقدیر خان ایران» نام برده شده است.
نام فخری‌زاده با عنوان «دانشمند ارشد وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و رئیس پیشین مرکز تحقیقاتی فیزیک (PHRC)» در ۲۴ مارس ۲۰۰۷ (۴ فروردین ۱۳۸۶) در فهرست تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار گرفت. رژیم صهیونیستی، از سال ۱۳۷۸ تا سال ۱۳۹۹ چندین طرح برای ترور او برنامه‌ریزی کرده بود که نخستین تلاش در سال ۱۳۷۸ ناکام ماند. این موضوع در سال‌های بعد نیز در گزارش‌ها و روایت‌های مختلف مورد اشاره قرار گرفته است.
در سال ۱۳۹۹ بار دیگر موضوع ترور فخری‌زاده در گزارش‌ها و روایت‌های مختلف مطرح شد. وی از وجود تهدیدهای امنیتی علیه خود آگاه بود و خانواده و محافظانش را نیز از احتمال وقوع چنین اقدامی مطلع کرده بود. سرانجام در ۷ آذر ۱۳۹۹، خودروی حامل محسن فخری‌زاده در منطقۀ آبسرد شهرستان دماوند هدف عملیات ترور قرار گرفت. وی در جریان این حمله به‌شدت مجروح شد و پس از انتقال به مراکز درمانی، بر اثر شدت جراحات به درجۀ رفیع شهادت نایل آمد.
عملیات ترور شهید فخری‌زاده با استفاده از یک تیربار خودکار کنترل از راه دور که روی یک خودروی وانت نصب شده بود، انجام شد. پس از اصابت گلوله‌ها، فخری‌زاده ابتدا به درمانگاه آبسرد منتقل شد و سپس با بالگرد به بیمارستان بقیةا... تهران انتقال یافت؛ اما تلاش پزشکان برای نجات وی نتیجه‌بخش نبود. پس از انتشار خبر شهادت فخری‌زاده، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «شهروندان اسرائیل، شنبه خوبی را برای شما آرزو می‌کنم» که این پیام در رسانه‌ها به ترور شهید فخری زاده مرتبط دانسته شد.
پیکر شهید فخری‌زاده پس از برگزاری مراسم تشییع، در آستان امامزاده صالح (ع) تجریش به خاک سپرده شد. از او سه فرزند پسر به نام‌های مهدی، حامد و هانی بر جای مانده است. پس از شهادت وی، پیام‌های تسلیت متعددی از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی ایران، شخصیت‌های علمی و دانشگاهی و نهادهای مختلف صادر شد. رهبر شهید انقلاب در بخشی از پیام خود دربارۀ او نوشت: «این عنصر علمی کم‌نظیر، جان عزیز و گران‌بهای خود را به خاطر تلاش‌های علمی بزرگ و ماندگار در راه خدا مبذول داشت و مقام والای شهادت، پاداش الهی او است.»
*نظر به اهمیت معرفی و الگوسازی شخصیت‌های علمی و فرهنگی اثرگذار، دفتر تکریم و الگوسازی بنیاد ملی نخبگان با همکاری خبرگزاری ایبنا، اقدام به نگارش مقالاتی به قلم جواد کاموربخشایش کرده است. در هر مقاله به معرفی یکی از این مفاخر علمی پرداخته می‌شود.