مدیر انتشارات قایق معتقد است، باشگاههای کتابخوانی در سالهای اخیر توانستهاند مخاطبان تازهای را به کتابفروشیها جذب کنند اما ادامه این مسیر بدون مدیریت تخصصی، انتخاب درست کتاب و بهبود شرایط اقتصادی دشوار است.
وحید تیموری در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره فعالیتهای کتابخوانی در کتابفروشیها و تقویت فرهنگ مطالعه، بیان کرد: باید بپذیریم که سالهای اخیر، شکلهای جدیدی در کتابخوانی و کتابفروشی شکل گرفته است؛ نمیتوان کتابفروشی را صرفاً محلی برای خرید و فروش کتاب دانست.
کتابفروشی از محل فروش کتاب تا پاتوق فرهنگی
وی با این توضیح که کتابفروشی امروزه میتواند یک فضای فرهنگی، اجتماعی و حتی گفتوگومحور باشد، افزود: فضایی که افراد در آن نهتنها برای تهیه کتاب، بلکه برای ارتباط گرفتن با دیگر علاقهمندان به مطالعه، شنیدن دیدگاههای مختلف و تجربه یک فعالیت فرهنگی حضور پیدا میکنند.
مدیر انتشارات قایق، با این توضیح که شبکههای اجتماعی و برخی بلاگرهای حوزه کتاب نیز در تغییر این نگاه نقش مهمی داشتهاند، ادامه داد: فضای مجازی موجب شده معرفی کتاب از شیوه سنتی، فاصله بگیرد و افراد بیشتری با آثار مختلف آشنا شوند. بسیاری از کتابفروشیها نیز با توجه به این تغییرات، به تشکیل باشگاههای کتابخوانی، باشگاه مشتریان و برنامههای فرهنگی اقدام کردهاند تا ارتباط خود را با مخاطب تنها به زمان خرید کتاب محدود نکنند.
انتخاب درست کتاب رمز موفقیت باشگاههای کتابخوانی
تیموری، با بیان اینکه موفقیت چنین برنامههایی به عوامل مختلفی بستگی دارد، گفت: اگر مدیر یک باشگاه کتابخوانی شناخت کافی از کتاب، مخاطب و فضای اجتماعی داشته باشد، میتواند آثاری را انتخاب کند که علاوهبر ارزش ادبی و محتوایی، با نیازها و دغدغههای جامعه امروز نیز ارتباط داشته باشند. انتخاب درست کتاب، یکی از مهمترین بخشهای موفقیت یک باشگاه کتابخوانی است؛ زیرا مخاطب باید احساس کند کتابی که انتخاب شده، پاسخی به بخشی از پرسشها و دغدغههای اوست.
مطالعه در جستوجوی پاسخ به دغدغههای جامعه
این مروج کتابخوانی با این توضیح که امروزه بسیاری از مخاطبان به موضوعاتی مانند تاریخ، علوم سیاسی، علوم اجتماعی، روانشناسی و مسائل روز جامعه علاقهمند شدهاند، بیان کرد: افراد به دنبال این هستند که از طریق کتاب، شناخت بیشتری نسبت به خود، جامعه و اتفاقات پیرامونشان پیدا کنند. وقتی فردی وارد یک کتابفروشی میشود و میبیند در آنجا باشگاه کتابخوانی فعالی وجود دارد و نشستهایی درباره همین موضوعات برگزار میشود، طبیعی است که برای حضور در این برنامهها علاقهمند شود.
به گفته تیموری، بسیاری از افراد شاید در ابتدا فقط برای خرید کتاب وارد کتابفروشی شوند، اما وقتی با جمعی کتابخوان، گفتوگوی فرهنگی یا نشستی تخصصی روبهرو میشوند، تجربه متفاوتی پیدا میکنند؛ حضور در این جلسات باعث میشود مخاطب علاوهبر آشنایی با کتابهای بیشتر، با نگاهها و تجربههای دیگران نیز آشنا شود و به تدریج مطالعه از یک فعالیت فردی به یک تجربه اجتماعی تبدیل شود.
حس تعلق مهمترین دستاورد باشگاههای کتابخوانی
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین دستاورد باشگاه کتابخوانی فقط این نیست که اعضای آن کتابهای بیشتری بخوانند، ادامه داد: بلکه باید احساس کنند به جمع فرهنگی تعلق دارند. بسیاری از افراد در زندگی روزمره فرصت گفتوگو درباره کتاب، اندیشه و دغدغههای فکری خود را پیدا نمیکنند. باشگاه کتابخوانی این امکان را فراهم میکند که انسانها با وجود تفاوت سلیقه و دیدگاه، کنار یکدیگر بنشینند، صحبت کنند، از هم یاد بگیرند و به مرور یک جامعه کوچک فرهنگی شکل بگیرد. اگر این حس تعلق ایجاد شود، اعضا حتی فراتر از یک جلسه یا یک کتاب، ارتباط خود را با کتابفروشی و با یکدیگر حفظ خواهند کرد.
استمرار نشستها عامل شکلگیری عادت مطالعه
تیموری، با این توضیح که یکی از مهمترین ویژگیهای باشگاههای کتابخوانی، استمرار آنهاست، بیان کرد: وقتی این جلسات به شکل منظم، هفتگی یا ماهانه برگزار میشود، مخاطبی که شاید در ابتدا تنها بهدلیل کنجکاوی در یک جلسه شرکت کرده است، به مرور با نویسندگان، آثار و موضوعات جدید آشنا میشود. همین ارتباط مداوم موجب میشود، کتاب جایگاه پُررنگتری در زندگی فرد پیدا کند و مطالعه از یک رفتار مقطعی به یک عادت پایدار تبدیل شود.
فضای مجازی گسترشدهنده تأثیر باشگاههای کتابخوانی
وی با بیان اینکه تأثیر جلسات نیز فقط محدود به افرادی نیست که به شکل حضوری در آن شرکت میکنند، گفت: امروزه فضای مجازی این امکان را فراهم کرده است که محتوای این نشستها، گزارشها، تصاویر و ویدئوهای آن در اختیار مخاطبان شهرهای دیگر نیز قرار بگیرد. ممکن است جلسهای در اصفهان برگزار شود، اما فردی در تهران یا شهر دیگری گزارش آن را ببیند، به موضوع کتاب علاقهمند شود و همان اثر را از کتابفروشی محل زندگی خود تهیه کند.
تیموری افزود: این اتفاق نشان میدهد که رویدادهای فرهنگی امروز، مرز جغرافیایی مشخصی ندارند. یک فعالیت کوچک در یک کتابفروشی میتواند مخاطبان جدیدی را در نقاط مختلف پیدا کند و به معرفی یک کتاب یا یک موضوع خاص کمک کند.
کمبود مدیران حرفهای چالش باشگاههای کتابخوانی
وی با این توضیح که باشگاههای کتابخوانی در سالهای اخیر، نقش مهمی در معرفی کتاب و تقویت جریان کتابخوانی داشتهاند، ادامه داد: البته در کنار این فرصتها، چالشهایی نیز وجود دارد. یکی از مهمترین مشکلات این است که هنوز تعداد افرادی که بتوانند کتابهای مناسب را انتخاب کنند و جلسات کتابخوانی را به شکل حرفهای مدیریت کنند، محدود است. برگزاری یک باشگاه کتابخوانی تنها به جمع شدن چند نفر و معرفی یک کتاب خلاصه نمیشود.
تیموری، با تاکید بر اینکه انتخاب کتاب، شناخت مخاطب، ایجاد فضای گفتوگو و هدایت بحث، نیازمند دانش و تجربه است، بیان کرد: متأسفانه گاهی دیده میشود که برخی افراد این حوزه را بیشتر به یک فعالیت تبلیغاتی در فضای مجازی تبدیل کردهاند؛ درحالی که برای تأثیرگذاری واقعی، علاقه به کتاب و شناخت عمیق از آن ضروری است. کسی که مدیریت یک باشگاه کتابخوانی را بر عهده میگیرد، لازم نیست در همه حوزهها متخصص باشد، اما باید مطالعه گسترده داشته باشد، بتواند منابع معتبر را بشناسد و مخاطب را در مسیر درست مطالعه همراهی کند.
باشگاههای کتابخوانی تجربهای نو در ایران
وی با بیان اینکه باید توجه داشت که باشگاههای کتابخوانی در ایران هنوز در ابتدای مسیر خود قرار دارند، گفت: اگر به سالهای گذشته نگاه کنیم، بیشتر برنامههای مرتبط با کتاب در قالب رونمایی، نقد کتاب یا نشستهای مناسبتی برگزار میشد، اما شکل جدید باشگاههای کتابخوانی که افراد به شکل مستمر کنار هم قرار بگیرند، کتاب بخوانند و درباره آن گفتوگو کنند، هنوز تجربهای نسبتاً جدید است.
تبدیل مطالعه از فعالیت فردی به تجربهای اجتماعی
به گفته تیموری، طبیعی است که این جریان با آزمون و خطا همراه باشد. مهم این است که تجربههای موفق ثبت و منتقل شوند و افرادی که در این زمینه فعالیت میکنند، از تجربه یکدیگر استفاده کنند تا این حرکت به مرور حرفهایتر و اثرگذارتر شود.
اقتصاد ضعبف نشر مانعی بر سر راه توسعه کتابخوانی
وی با این توضیح که در کنار همه این مسائل، نباید از شرایط اقتصادی حوزه کتاب غافل شد، افزود: امروزه فعالیت کتابفروشیها راحت نیست. افزایش قیمت کاغذ و هزینههای تولید و قیمت کتاب، هم ناشران و هم کتابفروشان را با مشکلات جدی مواجه کرده است؛ علاوه براین کاهش قدرت خرید مخاطبان موجب شده بسیاری از افراد با وجود علاقه به مطالعه، امکان خرید تعداد زیادی کتاب را نداشته باشند.
هدف رساندن کتاب به دست مخاطب
تیموری، یکی از اهداف مهم باشگاههای کتابخوانی را رسیدن کتاب بهدست مخاطب دانست و ادامه داد: اگر در یک نشست بتوانیم حتی چند نسخه از یک کتاب را به مخاطبان معرفی و عرضه کنیم، هدف فقط فروش نیست؛ مسئله اصلی این است که کتاب خوانده شود و افراد بیشتری با آن ارتباط برقرار کنند. فروش کتاب در این شرایط بخشی از چرخه ترویج مطالعه است.
باشگاههای کتابخوانی حلقه اتصال صنعت نشر
وی با بیان اینکه باشگاههای کتابخوانی میتوانند حلقه ارتباطی میان همه اجزای صنعت نشر باشند، بیان کرد: نویسنده بازخورد مستقیم مخاطبان را میشنود، ناشر بهتر با نیازهای خوانندگان آشنا میشود، کتابفروش ارتباط عمیقتری با مشتریان خود پیدا میکند و مخاطب نیز احساس میکند در یک جریان فرهنگی فعال حضور دارد، نه صرفاً در فرآیند خرید یک کالا. این ارتباط دوسویه میتواند به انتخاب کتابهای بهتر، تولید آثار متناسبتر و پویاتر شدن فضای نشر کمک کند.
ظرفیتهای مغفول و آینده امیدوارکننده
تیموری که با وجود همه مشکلات، آینده این جریان را امیدوارکننده میبیند، گفت: باید واقعبین بود؛ باشگاههای کتابخوانی در شرایطی رشد میکنند که جامعه با مسائل اقتصادی و تغییرات گسترده اجتماعی روبهرو است. طبیعی است که چنین شرایطی مسیر رشد را دشوارتر کند، اما در عین حال نیاز مردم به گفتوگو، یادگیری و شناخت بیشتر جامعه، اهمیت کتاب و این فعالیتها را افزایش داده است.
به اعتقاد مدیر انتشارات قایق، درحال حاضر بخش زیادی از فعالیتهای کتابخوانی بر معرفی رمان متمرکز است، اما ظرفیتهای بسیار گستردهای در حوزههای تاریخ، فلسفه، علوم انسانی، علوم اجتماعی و اندیشه وجود دارد که میتوان از آنها استفاده کرد. کتابفروشیها و باشگاههای کتابخوانی میتوانند با انتخابهای متنوعتر، مخاطبان بیشتری را جذب کنند.
به گفته این مروج کتابخوانی، اگر کتابفروشها، فعالان حوزه کتاب، بلاگرها و افرادی که شناخت واقعی از کتاب دارند با نگاه حرفهایتر وارد این عرصه شوند، باشگاههای کتابخوانی میتوانند در آینده، نقش مهمی در رونق کتابفروشیها، ایجاد ارتباط میان مخاطبان و گسترش فرهنگ مطالعه در جامعه ایفا کنند.