تهران - ایرنا - حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهور در مراسم افتتاحیه هفدهمین اجلاس کنوانسیون تنوع زیستی در ایروان و در ادامه مدیران و کارشناسان محیط‌زیست ایران، در کنار استقبال متخصصان بین‌المللی از غرفه ایران، فرصتی برای معرفی ظرفیت‌ها، تجربیات و برنامه‌های کشور در زمینه حفاظت از تنوع زیستی و گسترش تعاملات علمی و تخصصی با جامعه جهانی فراهم کرده است.
گروه جامعه ایرنا- تنوع زیستی، میراث مشترک بشریت و زیربنای پایداری حیات بر زمین است، سرمایه‌ای که حفاظت از آن، فراتر از مرزهای جغرافیایی، به همکاری و مسئولیت‌پذیری همه کشورها نیاز دارد، با این حال، تخریب زیستگاه‌ها، تغییرات اقلیمی، آلودگی‌ها و بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی، حیات گونه‌های جانوری و گیاهی را با تهدیدات فزاینده‌ای روبرو کرده است، تهدیداتی که در شرایط جنگ و درگیری نیز ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کنند و آثار آنها می‌تواند تا سال‌ها پس از پایان جنگ بر محیط‌زیست باقی بماند.
در چنین شرایطی، هفدهمین اجلاس کنوانسیون تنوع زیستی (کاپ ۱۷) در ایروان ارمنستان ( ۲۷ مهر تا ۸ آبان )، فرصتی برای بررسی تعهدات جهانی در حفاظت از طبیعت، تبادل تجربیات و تقویت همکاری‌های بین‌المللی فراهم کرده است، نشستی که اهمیت آن برای کشورهایی مانند ایران، با برخورداری از زیستگاه‌های متنوع، گونه‌های ارزشمند و اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر، دوچندان است.
برای ایران، حضور در این اجلاس تنها به معنای مشارکت در مذاکرات و پیگیری اهداف جهانی حفاظت از تنوع زیستی نیست، بلکه فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های علمی و تجربیات کشور، طرح چالش‌های محیط‌زیستی و جلب توجه جامعه جهانی به پیامدهای تخریب محیط‌زیست در پی ۲ جنگ اخیر نیز به شمار می‌رود. آسیب به زیرساخت‌ها و تأسیسات، آلودگی‌های احتمالی و مخاطرات ناشی از انتشار آلاینده‌ها، ضرورت پایش و مستندسازی آثار محیط‌زیستی جنگ و همکاری‌های تخصصی برای کاهش پیامدهای آن را برجسته‌تر کرده است.
در این میان، حضور فعال مدیران و کارشناسان محیط‌زیست ایران و برپایی غرفه کشور در کاپ ۱۷، بستری برای معرفی مسائل و اولویت‌های محیط‌زیستی ایران، گفت و گو با متخصصان بین‌المللی و گسترش تعاملات علمی فراهم آورده است، حضوری که می‌تواند ضمن تقویت دیپلماسی محیط‌زیستی کشور، بر این پیام تأکید کند که حفاظت از تنوع زیستی و ترمیم آسیب‌های وارد شده به طبیعت، مسئولیتی مشترک است و هیچ کشوری به‌تنهایی از پیامدهای تخریب محیط‌زیست مصون نخواهد ماند.
ایران در شرایطی در کاپ ۱۷ حضور دارد که به علت وقوع جنگ های اخیر خسارات محیط زیستی زیادی را متحمل شده است، به گفته شینا انصاری معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در جریان جنگ ۱۲ روزه سال ۲۰۲۵، شماری از مناطق حفاظت شده ایران نیز از حملات و پیامدهای ناشی از درگیری‌ها تأثیر پذیرفتند، بر اساس ارزیابی‌های انجام شده، ۱۳ منطقه حفاظت شده و هزاران هکتار از عرصه‌های طبیعی، به ویژه در گستره رشته‌کوه زاگرس، دچار آسیب شدند و تحت تأثیر آتش‌سوزی‌ها قرار گرفتند، با این حال، ابعاد واقعی خسارت بسیار فراتر از تعداد هکتارهای سوخته یا تخریب‌شده است.
وی افزود: علاوه بر این در جریان این حملات، حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، چهار هزار و ۷۰۰ تن ترکیبات آلی و بیش از ۱۳ هزار تن اکسید گوگرد منتشر و علاوه بر آن، یک و نیم میلیون تن دی‌اکسیدکربن به عنوان یکی از اصلی‌ترین گازهای گلخانه‌ای وارد جو شد.
این در حالیست که بارها اعلام شده است محیط زیست مرز جغرافیایی نمی شناسد، هر اتفاقی در هر گوشه ای از دنیا برای طبیعت رخ دهد آثارش در نقطه دیگری از دنیا بروز خواهد کرد، بنابراین تخریب های گسترده محیط زیست ناشی از جنگ در ایران فقط متوجه کشور ما نیست بلکه عواقب آن قطعا دامن کشورهای دیگر را هم خواهد گرفت.
مسعود پزشکیان رئیس جمهور با حضور در مراسم آغاز به کار این اجلاس گفته بود کشورهای تحت تحریم یا تجاوز نظامی نباید به تنهایی هزینه های زیست محیطی را بپردازند.
وی با بیان این که جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون تنوع زیستی و اهداف جهانی حفاظت از طبیعت تعهد دارد گفت: جامعه بین‌الملل بپذیرد که کشورهای تحت تحریم یا در معرض تجاوز نظامی، نباید به‌تنهایی هزینه‌های زیست‌محیطی جنگ و تحریم را بپردازند.
پزشکیان با محکوم کردن آثار مخرب جنگ‌های تجاوزکارانه بر طبیعت، آن را «اکوساید یا نسل‌کشی زیست‌محیطی» خواند و از جامعه بین‌المللی خواست سازوکارهای مؤثر، شفاف و قابل اجرا برای حفاظت از میراث طبیعی و تنوع زیستی در زمان جنگ ایجاد کند.
وی جنگ را نه فقط تهدیدی برای انسان‌ها و زیرساخت‌ها، بلکه عامل مستقیم نابودی طبیعت دانست و گفت: جنگ، جنگل‌ها را می‌سوزاند، تالاب‌ها را تخریب می‌کند، خاک و آب را آلوده می‌سازد و گونه‌های جانوری را آواره می‌کند.
رئیس جمهور همکاری در زمینه‌های زیست‌محیطی را پلی میان ملت‌ها دانست و تصریح کرد: معتقدیم حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند یکی از عرصه‌های مهم «دیپلماسی صلح» باشد. در منطقه‌ای که با بحران‌های امنیتی ناشی از حضور غیرقانونی و توسعه‌طلبانه قدرت‌ها، تغییرات اقلیمی، کمبود آب و تخریب اکوسیستم‌ها مواجه است، همکاری در زمینه محیط‌زیست می‌تواند پلی میان ملت‌ها ایجاد کند. پلی که مسیر را برای دستیابی به صلح و امنیت برای همه، صلح با طبیعت و آینده‌ای با زندگی همسو و هماهنگ با طبیعت هموار می کند.
همچنین شینا انصاری معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز در پانل تخصصی این اجلاس با عنوان «تنوع زیستی و صلح؛ حفاظت از محیط زیست در هنگام تعارضات مسلحانه» گفته بود؛ رابطه میان تنوع زیستی، صلح و امنیت باید دوسویه باشد.
وی با اشاره به اینکه رابطه میان تنوع زیستی، صلح و امنیت باید رابطه‌ای دوسویه باشد، گفت: حفاظت از تنوع‌زیستی به معنای حفاظت از حیات است، صلح برای طبیعت ضروری است و حفاظت مؤثر مسئولانه از طبیعت نیز می‌تواند به نوبه خود در تقویت صلح نقش‌آفرین باشد.
اکنون که هفدهمین اجلاس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی که در ایروان در حال برگزاری است، حضور پررنگ مدیران و کارشناسان محیط‌زیست ایران در این اجلاس، فرصتی برای بازتاب ظرفیت‌ها، تجربیات و دغدغه‌های زیست محیطی کشور در عرصه جهانی و انتقال این پیام است که حفاظت از تنوع زیستی، رسالتی مشترک و ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ حیات و آینده زمین است.
اهمیت کاپ ۱۷
هفدهمین اجلاس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی، یکی از مهم‌ترین نشست‌های بین‌المللی در زمینه حفاظت از طبیعت است، این اجلاس در چارچوب کنوانسیون تنوع زیستی سازمان ملل متحد برگزار می‌شود و کشورهای عضو در آن درباره چگونگی اجرای تعهدات خود برای توقف و معکوس کردن روند تخریب تنوع زیستی گفت و گو می‌کنند.
اهمیت ویژه اجلاس امسال در این است که برای نخستین بار، پیشرفت جمعی کشورها در اجرای چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ ـ مونترال که در سال ۲۰۲۲ تصویب شد، به‌صورت جامع ارزیابی می‌شود. این چارچوب شامل ۲۳ هدف جهانی برای سال ۲۰۳۰ است که مهم‌ترین محورهای آن " حفاظت از دست‌کم ۳۰ درصد خشکی‌ها و دریاهای جهان تا سال ۲۰۳۰ " ، " احیای ۳۰ درصد از اکوسیستم‌های تخریب‌شده " ، " کاهش فشارهای ناشی از آلودگی، بهره‌برداری ناپایدار و گونه‌های مهاجم" ، " حفاظت از گونه‌های در معرض خطر انقراض" ، " افزایش منابع مالی حفاظت از تنوع زیستی" و " مشارکت جوامع محلی و بومی در حفاظت و مدیریت منابع طبیعی" است.
غرفه ایران در کاپ ۱۷ تنوع‌زیستی/ حضوری فعال در عرصه بین المللی
بعد از مراسم افتتاحیه ، ۲۷ مهرماه نخستین روز مذاکرات رسمی هفدهمین اجلاس متعاهدین کنوانسیون تنوع‌زیستی (کاپ ۱۷) در ایروان آغاز شد، مذاکراتی که تأمین منابع مالی حفاظت از تنوع زیستی و اجرای اهداف چارچوب جهانی تنوع‌زیستی از محورهای اصلی آن است، همزمان، غرفه جمهوری اسلامی ایران در ناحیه سبز این اجلاس فعالیت خود را آغاز کرد.
همزمان با آغاز مذاکرات رسمی، غرفه جمهوری اسلامی ایران در «ناحیه سبز» اجلاس نیز فعالیت خود را آغاز کرد، ناحیه سبز به بخش جنبی نشست‌های بین‌المللی اختصاص دارد و میزبان گروه‌های مردمی، داوطلبان، شرکت‌های خصوصی و علاقه‌مندان است، در این بخش، نشست‌های انتقال تجربه، رایزنی‌های بخش غیردولتی و برنامه‌های مرتبط با همکاری‌های مردمی برگزار می‌شود، درحالی‌که ناحیه آبی محل اصلی مذاکرات رسمی کشورها و سازمان‌های بین‌المللی است.
در نخستین روز مذاکرات، دو کارگروه اصلی برای بررسی اسناد اجلاس تشکیل جلسه دادند و کشورهای عضو دیدگاه‌های خود را درباره موضوعات مطرح شده بیان کردند، بسیج منابع مالی، صندوق مالی کالی برای تنوع‌زیستی، پیوند سلامت و تنوع‌زیستی، تغییر اقلیم و تنوع‌زیستی و مناطق حفاظت‌شده از جمله محورهای مورد بررسی این کارگروه‌ها بود، موضوعاتی که در اجرای اثربخش اهداف چارچوب جهانی تنوع‌زیستی اهمیت دارند.
میزبانی غرفه ایران از متخصصان بین‌المللی در COP۱۷
غرفه ایران در دومین روز ( ۲۸ مهرماه ) از هفدهمین اجلاس کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی (COP۱۷) در ایروان ارمنستان، میزبان هیاتی از کشور چین، نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد ارمنستان و متخصصان بین‌المللی حوزه حفاظت از تنوع زیستی و گروه های مختلف سیاسی و علمی بود و زمینه‌های همکاری مشترک در حوزه حفاظت از تنوع زیستی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
حمید ظهرابی معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست و رئیس هیئت اعزامی ایران به این اجلاس نیز با حضور در غرفه کشورمان، در جریان برنامه‌ها و دیدارهای انجام شده قرار گرفت.
در دیدار هیات چینی با نمایندگان ایران، موضوعاتی از جمله همکاری‌های مشترک، تبادل تجربیات و بررسی اقدامات دو کشور در زمینه حفاظت از تنوع زیستی مطرح شد، همچنین فرصت‌های توسعه همکاری‌های دوجانبه در این حوزه مورد بررسی قرار گرفت.
نمایندگانی از سازمان‌های مردم‌نهاد ارمنستان و صندوق جهانی حیات‌وحش (WWF) در ارمنستان نیز با حضور در غرفه ایران، درباره ظرفیت‌های همکاری مشترک به گفت‌وگو پرداختند، پروژه‌های مشترک ارمنستان و آلمان، اقدامات مرتبط با حفاظت از پلنگ ایرانی در ارمنستان و طرح‌های معرفی مجدد مرال در این کشور، از جمله موضوعات مطرح‌شده در این دیدارها بود.
گفت‌وگو با فعالان و متخصصان بین‌المللی و کارشناسان ارمنستان، فرصتی برای تبادل دیدگاه‌ها و بررسی زمینه‌های همکاری در حفاظت از تنوع زیستی فراهم کرد.
نمایش تصاویر تنوع زیستی ایران، معرفی اقدامات و دستاوردهای کشور در حوزه حفاظت از طبیعت و ارائه توانمندی‌های علمی و فنی ایران، از برنامه‌های غرفه کشورمان در ناحیه سبز اجلاس است. همچنین ارائه گزارشی درباره تأثیر دو جنگ تحمیلی اخیر علیه کشورمان، از دیگر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای این غرفه به شمار می‌رود.
کاپ ۱۷، تأکید بر تدوین برنامه مناطق حفاظت‌شده متناسب با شرایط هر کشور
علی بالی نماینده مرجع تخصصی ملی مناطق حفاظت‌شده ایران درباره فعالیت های ایران در کاپ ۱۷ در دومین روز گفت: در دومین روز هفدهمین اجلاس کشورهای عضو کنوانسیون تنوع زیستی، موضوع مناطق حفاظت شده و سطوح تحت مدیریت در جهان در دو نشست تخصصی مورد بررسی قرار گرفت.
وی افزود: در نخستین نشست جانبی که با محوریت اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد و کنوانسیون تنوع زیستی برگزار شد، وضعیت مناطق حفاظت شده و سطوح تحت مدیریت در کشورهای مختلف جهان مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
وی ادامه داد: همچنین در نشست دیگری در چارچوب گروه کاری دوم اجلاس، برنامه اقدام مناطق حفاظت‌شده بررسی شد، از مهم‌ترین موضوعات مورد توافق اولیه در این سند، توجه به حاکمیت سرزمینی کشورها و در نظر گرفتن شرایط و ویژگی‌های بوم‌شناختی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر کشور در تدوین و اجرای برنامه اقدام مناطق حفاظت‌شده بود.
بالی گفت: بر این اساس، برنامه اقدام مناطق حفاظت‌شده با توجه به شرایط اختصاصی، الگوی سرزمینی و قوانین حاکم بر هر کشور تدوین خواهد شد، رویکردی که ایران نیز می‌تواند در چارچوب آن و متناسب با ویژگی‌های سرزمینی خود، برنامه ملی مربوط به مناطق حفاظت‌شده را تنظیم و اجرا کند.
هفدهمین اجلاس کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی (COP۱۷) از ۱۹ تا ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۷ مهر تا ۸ آبان ۱۴۰۵، در شهر ایروان، پایتخت ارمنستان، برگزار می‌شود.