تهران-ایرنا- یک اندیشکده روس با اشاره به تشدید تقابل آمریکا و اسرائیل علیه ایران، افزایش فشارهای تحریمی و تحولات امنیتی خاورمیانه، نوشت که شرایط برای تعمیق روابط راهبردی تهران و مسکو فراهم شده است؛ روندی که می تواند همکاری های دو کشور را از تعاملات اقتصادی و سیاسی فراتر برده و به حوزه های دفاعی، نظامی و سازوکارهای مشترک برای مقابله با فشارهای غرب گسترش دهد.
به گزارش ایرنا به نقل از اندشکده «شورای روابط خارجی روسیه»، مسکو و تهران در پی تشدید تقابل آمریکا و اسرائیل با ایران، بیش از گذشته به گسترش همکاری های راهبردی و دفاعی نزدیک شده اند. در همین حال، افزایش فشارهای تحریمی واشنگتن، تحولات امنیتی خلیج فارس و احتمال کاهش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه، زمینه های تازه ای برای تعمیق روابط دو کشور ایجاد کرده است.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجمع عمومی سازمان ملل تهدید کرد که در صورت نرسیدن به توافق برای پایان جنگ، ممکن است ایران را نابود کند. ستاد کل نیروهای مسلح ایران این اظهارات را ابزار تبلیغات داخلی آمریکا و نشانه بن بست راهبردی واشنگتن دانست. در این شرایط، برخی کارشناسان روس معتقدند مسکو ممکن است همکاری های دفاعی را در چارچوب پیمان مشارکت جامع راهبردی دو کشور گسترش دهد.
اگرچه حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت های ایران خسارت وارد کرده، مقاومت تهران تحقق اهداف سیاسی جنگ را دشوار کرده و هزینه های نظامی و اقتصادی واشنگتن را افزایش داده است. تنگه هرمز نیز به اهرمی برای ایران تبدیل شده تا برای ایجاد ترتیبات امنیتی و دریایی جدید در خلیج فارس تلاش کند. افزایش قیمت نفت، کاهش فشار تحریم ها و تداوم تقاضا برای نفت روسیه از جمله پیامدهایی است که می تواند به سود مسکو تمام شود و موقعیت آن را در مذاکرات با دولت ترامپ، از جمله درباره اوکراین، تقویت کند.
گزارش ها حاکی است پنتاگون پس از جنگ علیه ایران، کاهش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه، از جمله عراق، سوریه و خلیج فارس را بررسی می کند. در چنین شرایطی، همکاری احتمالی ایران و روسیه می تواند شامل تأمین تسلیحات پیشرفته، تبادل اطلاعات نظارتی و انتقال فناوری های جنگ سایبری باشد. ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۲۴ گفته بود روسیه حق دارد تسلیحاتی در اختیار کشورهایی قرار دهد که اهداف حساس کشورهای استفاده کننده از سلاح علیه روسیه را هدف قرار می دهند.
در سطح منطقه ای، پیمان دفاعی میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه نیز می تواند تهران را به تقویت توان دفاعی و گسترش همکاری با روسیه و چین ترغیب کند. با این حال، گفت وگو درباره امنیت خلیج فارس، آزادی کشتیرانی و کاهش تنش می تواند مانع تبدیل این پیمان به سازوکاری برای مهار ایران شود.
از سوی دیگر، تهدیدهای تحریمی ترامپ، از جمله طرح موسوم به «طرد اقتصادی»، که می تواند دسترسی ایران به دارایی های خارجی، شبکه های بانکی، صادرات نفت و تجارت بین المللی را محدود کند، انگیزه تهران برای توسعه تجارت غیردلاری با روسیه را افزایش می دهد. فعال سازی کریدور بین المللی حمل ونقل شمال ـ جنوب نیز می تواند وابستگی به مسیرهای تحت کنترل غرب را کاهش دهد.
روابط ایران و اروپا نیز احتمالاً در آینده نزدیک پرتنش، اما قابل مدیریت باقی می ماند. اختلاف بر سر پرونده هسته ای، جنگ و تحریم ها شکاف میان تهران و پایتخت های اروپایی را افزایش داده است؛ با این حال، اروپا همچنان به جلوگیری از گسترش جنگ، تأمین امنیت انرژی و مسیرهای دریایی و کنترل موج های مهاجرت علاقه مند است. ایران نیز می تواند با حفظ کانال های دیپلماتیک، از شکل گیری اجماع کامل غرب علیه خود جلوگیری کند.
در پایان می توان گفت، جنگ اخیر زمینه نزدیکی بیشتر دو کشور را فراهم کرده است. این مشارکت می تواند در چارچوب سازمان همکاری شانگهای و بریکس توسعه یابد.