تهران- ایرنا- کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل در گزارشی درباره پیامدهای اقتصادی و اجتماعی اشغالگری رژیم صهیونیستی اعلام کرد که تداوم حملات نظامی در غزه، گسترش شهرک‌سازی، تخریب زیرساخت‌ها، محدودیت‌های رفت‌وآمد و مصادره اراضی، زندگی میلیون‌ها فلسطینی را با بحران‌های عمیق انسانی، اقتصادی و زیست‌محیطی مواجه کرده است.
به گزارش روز پنج‌شنبه ایرنا، کمیسیون اقتصادی و اجتماعی مجمع عمومی سازمان ملل در گزارشی با عنوان «پیامدهای اقتصادی و اجتماعی اشغالگری اسرائیل بر شرایط زندگی ملت فلسطین در سرزمین‌های اشغالی، از جمله قدس شرقی، و ساکنان عرب جولان سوریه اشغالی»، ابعاد مختلف پیامدهای اشغالگری رژیم صهیونیستی بر زندگی فلسطینی‌ها و ساکنان عرب جولان سوریه را بررسی کرده است.
این گزارش تحولات دوره اول آوریل ۲۰۲۵ تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶ را در بر می‌گیرد و با تمرکز بر وضعیت انسانی در نوار غزه، تحولات کرانه باختری و قدس شرقی، شرایط اقتصادی سرزمین‌های فلسطینی، تخریب منابع طبیعی و وضعیت ساکنان عرب جولان سوریه اشغالی، تصویری از پیامدهای گسترده و چندوجهی اشغالگری ارائه می‌دهد.
بر اساس ارزیابی این نهاد سازمان ملل، حملات نظامی، تخریب زیرساخت‌های غیرنظامی، محدودیت دسترسی به زمین و منابع طبیعی، گسترش شهرک‌های صهیونیستی و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی، از عوامل اصلی تشدید بحران معیشتی فلسطینی‌ها به شمار می‌روند.
تداوم بحران انسانی در غزه با وجود آتش‌بس
این گزارش که توسط دبیرکل سازمان ملل ارائه شده است، تاکید می‌کند که برقراری آتش‌بس در اکتبر ۲۰۲۵ به پایان بحران انسانی در نوار غزه منجر نشده و حملات هوایی، گلوله‌باران و تیراندازی نیروهای رژیم صهیونیستی در این منطقه ادامه یافته است.
این حملات به شهادت یا زخمی شدن غیرنظامیان و تخریب بیشتر زیرساخت‌های غیرنظامی منجر شده و شرایط زندگی جمعیت آواره و آسیب‌دیده غزه را وخیم‌تر کرده است.
بر اساس آمار وزارت بهداشت غزه که در این گزارش مورد استناد قرار گرفته، شمار فلسطینی‌های شهید شده از آغاز جنگ تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶ به ۷۲ هزار و ۲۸۵ نفر و شمار مجروحان به ۱۷۲ هزار و ۲۸ نفر رسیده است. (بر اساس آخرین گزارش وزارت بهداشت نوار غزه، شمار شهدای این باریکه به ۷۴ هزار و ۴۹۸ و مجموع مجروحان به ۱۷۵ هزار و ۶۱۶ نفر افزایش یافته است).همچنین، از زمان برقراری آتش‌بس در اکتبر ۲۰۲۵ تا پایان مارس ۲۰۲۶، دست‌کم ۷۰۹ فلسطینی شهید و یک‌هزار و ۹۲۸ نفر دیگر زخمی شده‌اند. (این رقم اکنون به یک هزار و ۵۳۸ شهید و ۵ هزار ۴۹۸ زخمی افزایش یافته است).
این گزارش می‌افزاید که نیروهای رژیم صهیونیستی در دوره مورد بررسی همچنان بیش از نیمی از نوار غزه را در مناطق تحت کنترل نظامی خود در اختیار داشته‌اند. این وضعیت، دسترسی فلسطینی‌ها به زمین‌های کشاورزی، دریا و شماری از تأسیسات عمومی و بشردوستانه را محدود کرده است.
ادامه محدودیت‌ها در شرایطی گزارش شده است که بخش بزرگی از جمعیت غزه به دلیل تخریب خانه‌ها و زیرساخت‌های اساسی، امکان بازگشت به محل سکونت خود را ندارند و برای تأمین نیازهای اولیه زندگی به کمک‌های بشردوستانه وابسته‌اند.
تخریب صدها هزار واحد مسکونی و آوارگی گسترده
یکی دیگر از محورهای اصلی گزارش، ابعاد تخریب زیرساخت‌های مسکونی و خدماتی در نوار غزه است.
بر اساس ارزیابی مشترک سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا و بانک جهانی، از اکتبر ۲۰۲۳ تا اکتبر ۲۰۲۵ بیش از ۳۷۱ هزار واحد مسکونی در غزه تخریب شده یا آسیب دیده‌اند. در همین دوره، بیش از ۶۰ درصد جمعیت این منطقه خانه‌های خود را از دست داده‌اند.
گستردگی تخریب‌ها تنها به مناطق مسکونی محدود نبوده، بلکه مدارس، مراکز درمانی، شبکه‌های آب‌رسانی و تأسیسات فاضلاب نیز آسیب‌های گسترده‌ای دیده‌است. این وضعیت، دسترسی مردم به خدمات ضروری را دشوار کرده و خطرات بهداشتی و زیست‌محیطی را افزایش داده است.
تخریب زیرساخت‌های عمومی همچنین روند بازگشت آوارگان به مناطق سکونت خود را با موانع جدی مواجه کرده است. بسیاری از خانواده‌ها به دلیل نابودی خانه‌ها، کمبود سرپناه و آسیب دیدن شبکه‌های خدماتی، ناچار به ادامه زندگی در شرایط نامناسب هستند.
بر اساس داده‌های گزارش، تا پایان مارس ۲۰۲۶ حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در غزه آواره بوده‌اند که نزدیک به ۸۰۰ هزار نفر از آنان را کودکان تشکیل می‌دادند. وابستگی گسترده مردم به کمک‌های بشردوستانه، کمبود آب سالم، آسیب‌دیدگی مراکز درمانی و تخریب زیرساخت‌های بهداشتی، از جمله پیامدهای این وضعیت عنوان شده است.
تشدید خشونت‌ها و آوارگی در کرانه باختری و قدس شرقی
گزارش سازمان ملل در بخش مربوط به کرانه باختری و قدس شرقی، از ادامه عملیات نظامی، بازداشت‌ها، تخریب منازل فلسطینی‌ها، خشونت شهرک‌نشینان و محدودیت‌های گسترده رفت‌وآمد خبر می‌دهد.
بر اساس این گزارش، در دوره مورد بررسی ۱۷۱ فلسطینی، از جمله ۴۵ کودک، در کرانه باختری به شهادت رسیده‌اند. همچنین، در پی عملیات نظامی در اردوگاه‌های جنین، طولکرم و نورشمس، بیش از ۳۳ هزار فلسطینی آواره شده‌اند. این عملیات‌ها، علاوه بر آوارگی ساکنان، به تخریب منازل و اختلال در دسترسی مردم به خدمات عمومی و امکانات ضروری منجر شده است.
گزارش سازمان ملل همچنین از ثبت دو هزار و ۱۸ مورد خشونت شهرک‌نشینان یا تخریب اموال خبر می‌دهد که به مجروح شدن افراد منجر شده است. این رقم، بر اساس گزارش، بالاترین میزان ثبت‌شده از زمان آغاز مستندسازی سازمان ملل در سال ۲۰۰۶ به شمار می‌رود.
حملات مرتبط با فصل برداشت زیتون نیز خسارت‌های قابل توجهی به کشاورزان فلسطینی وارد کرده است. در این چارچوب، بیش از ۶ هزار درخت و نهال زیتون در سال ۲۰۲۵ تخریب شده‌اند.
در گزارش تاکید شده است که محدودیت‌های رفت‌وآمد، ایست‌های بازرسی و موانع دسترسی به زمین‌های کشاورزی و خدمات عمومی، از عوامل مؤثر در تضعیف معیشت فلسطینی‌ها در کرانه باختری هستند.
این محدودیت‌ها، رفت‌وآمد کارگران، دسترسی کشاورزان به زمین‌های خود و فعالیت کسب‌وکارهای محلی را مختل کرده و فشار اقتصادی بر خانواده‌ها و جوامع فلسطینی را افزایش داده است.
گسترش شهرک‌سازی و تهدید پیوستگی سرزمینی فلسطین
گسترش شهرک‌های رژیم صهیونیستی در کرانه باختری و قدس شرقی از دیگر موضوعات مورد بررسی در گزارش است.
بر اساس این گزارش، در دوره مورد بررسی طرح‌هایی برای احداث حدود ۱۰ هزار واحد مسکونی در قدس شرقی و بیش از ۲۶ هزار واحد مسکونی در منطقه موسوم به «ج» مطرح یا تصویب شده است.
منطقه «ج» بخش بزرگی از کرانه باختری را در بر می‌گیرد و تحت کنترل گسترده اداری و امنیتی رژیم صهیونیستی قرار دارد.
این گزارش همچنین از افزایش اقدامات رژیم صهیونیستی برای گسترش اختیارات اداری و مدنی خود در بخش‌هایی از کرانه باختری خبر می‌دهد؛ روندی که می‌تواند بر نحوه اداره اراضی، دسترسی فلسطینی‌ها به منابع و امکان توسعه جوامع محلی تاثیر بگذارد.
طبق ارزیابی سازمان ملل، گسترش شهرک‌سازی و محدود شدن دسترسی فلسطینی‌ها به زمین، منابع طبیعی و زیرساخت‌های عمومی، پیامدهایی فراتر از تخریب‌های مستقیم دارد و چشم‌انداز توسعه پایدار در سرزمین‌های فلسطینی را تضعیف می‌کند.
این گزارش، تداوم شهرک‌سازی را تهدیدی برای تحقق راهکار دو دولتی، پیوستگی جغرافیایی سرزمین‌های فلسطینی، دسترسی فلسطینی‌ها به زمین‌های کشاورزی و منابع طبیعی و بقای جوامع روستایی می‌داند.
از منظر اقتصادی نیز، کاهش دسترسی به زمین و منابع تولیدی می‌تواند ظرفیت کشاورزی، اشتغال محلی و توانایی خانواده‌ها برای تأمین درآمد را محدود کند و وابستگی به کمک‌های خارجی را افزایش دهد.
اقتصاد فلسطین همچنان پایین‌تر از سطح پیش از جنگ
گزارش سازمان ملل وضعیت اقتصادی سرزمین‌های فلسطینی را یکی از شدیدترین بحران‌های اقتصادی تاریخ این سرزمین‌ها توصیف می‌کند. بر اساس داده‌های گزارش، اقتصاد فلسطین در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل رشد چهار درصدی را تجربه کرده است؛ با این حال، تولید ناخالص داخلی همچنان ۲۴ درصد پایین‌تر از سطح پیش از اکتبر ۲۰۲۳ قرار داشته است.
این ارقام نشان می‌دهد که رشد ثبت‌شده در سال ۲۰۲۵ برای جبران خسارت‌های انباشته ناشی از جنگ، تخریب زیرساخت‌ها و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی کافی نبوده است.
وضعیت اقتصادی نوار غزه به‌مراتب وخیم‌تر گزارش شده است. تولید ناخالص داخلی غزه در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با سال ۲۰۲۳ حدود ۸۴ درصد کاهش یافته و درآمد سرانه تولید ناخالص داخلی در این منطقه به حدود ۱۶۱ دلار در سال رسیده است.
محدودیت‌های تجاری، تخریب زیرساخت‌های تولیدی، کاهش سرمایه‌گذاری و موانع رفت‌وآمد از جمله عوامل اصلی ایجاد اخلال شدید در فعالیت‌های اقتصادی غزه است.
نابودی واحدهای مسکونی و تجاری، آسیب‌دیدگی شبکه‌های حمل‌ونقل و خدمات عمومی و محدود شدن دسترسی به مواد اولیه و بازارها نیز امکان احیای کسب‌وکارها را کاهش داده است.
در کرانه باختری، اگرچه اقتصاد در سال ۲۰۲۵ رشد محدودی را تجربه کرده، تولید ناخالص داخلی همچنان ۱۳ درصد پایین‌تر از سطح پیش از اکتبر ۲۰۲۳ بوده است.
گزارش همچنین به نقش محدودیت‌های مالی در تشدید بحران اقتصادی اشاره می‌کند. محدود شدن انتقال درآمدهای مالیاتی فلسطینی‌ها از سوی رژیم صهیونیستی، بحران مالی تشکیلات خودگردان فلسطین را تشدید کرده و توانایی آن را برای تأمین هزینه خدمات عمومی با دشواری مواجه ساخته است.
این شرایط می‌تواند بر پرداخت حقوق کارکنان بخش عمومی، ارائه خدمات درمانی و آموزشی و تأمین سایر نیازهای اساسی مردم تأثیر بگذارد.
خسارت‌های گسترده به کشاورزی و منابع طبیعی غزه
تخریب زمین‌های کشاورزی، منابع آب و زیرساخت‌های زیست‌محیطی از دیگر محورهای مهم گزارش سازمان ملل است.
بر اساس داده‌های این گزارش، تا اوت ۲۰۲۵ حدود ۹۱.۷ درصد از زمین‌های کشاورزی نوار غزه آسیب دیده بود. در نتیجه این خسارت‌ها، تنها بخش محدودی از زمین‌های کشاورزی و زیرساخت‌های آبیاری سالم مانده و امکان دسترسی به آنها وجود داشته است.
آسیب به زمین‌های کشاورزی، علاوه بر کاهش تولید محصولات غذایی، معیشت کشاورزان و کارگران بخش کشاورزی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این مساله در شرایطی رخ داده که جمعیت غزه با ناامنی غذایی و وابستگی گسترده به کمک‌های بشردوستانه مواجه است.
گزارش همچنین از کاهش شدید ظرفیت تولید آب شیرین از طریق تأسیسات آب‌شیرین‌کن دریایی خبر می‌دهد. تخریب شبکه‌های فاضلاب و تأسیسات تصفیه نیز خطر آلودگی منابع آب زیرزمینی و محیط زیست را افزایش داده است.
از سوی دیگر، انباشت حدود ۶۸ میلیون تن آوار در غزه، چالش بزرگی برای عملیات پاک‌سازی و بازسازی ایجاد کرده است. بر اساس گزارش، این آوارها حاوی مواد خطرناک، فلزات سنگین و مهمات منفجرنشده است که می‌تواند سلامت ساکنان و کارکنان عملیات امدادی و بازسازی را تهدید کند. وجود این مواد، پاک‌سازی مناطق تخریب‌شده و آماده‌سازی زمین‌ها برای ساخت‌وساز مجدد را دشوار و پرهزینه می‌کند.
در این گزارش، نیازهای بازسازی بخش کشاورزی و سامانه‌های غذایی غزه حدود ۱۰.۵ میلیارد دلار برآورد شده است که از این میزان، ۷.۵ میلیارد دلار باید طی ۱۸ ماه نخست تأمین شود.
این برآورد نشان‌دهنده ابعاد گسترده خسارت‌های واردشده به ظرفیت تولید مواد غذایی و زیرساخت‌های مرتبط با کشاورزی در غزه است.
وضعیت ساکنان عرب جولان سوریه اشغالی
گزارش سازمان ملل علاوه بر سرزمین‌های فلسطینی، شرایط زندگی ساکنان عرب جولان سوریه اشغالی را نیز بررسی کرده است.
بر اساس این گزارش، دسترسی ساکنان عرب منطقه جولان به زمین‌های کشاورزی و منابع آبی همچنان با محدودیت‌هایی مواجه است و گسترش شهرک‌های صهیونیستی، فشار بر اراضی کشاورزی مورد استفاده جوامع محلی را افزایش داده است.
زمین‌های کشاورزی و منابع آب در این منطقه از عوامل مهم تأمین معیشت و حفظ فعالیت‌های اقتصادی محلی به شمار می‌رود. محدود شدن دسترسی به این منابع می‌تواند بر درآمد خانوارها و ظرفیت تولید کشاورزی تأثیر بگذارد.
گزارش همچنین به وضعیت حقوقی و مدنی بخشی از ساکنان دروزی جولان اشاره می‌کند. بر اساس این گزارش، بخش بزرگی از دروزی‌های سوری منطقه جولان تابعیت رژیم اسرائیل را نپذیرفته‌اند و وضعیت اقامت خود را حفظ کرده‌اند؛ مساله‌ای که بر وضعیت حقوق مدنی و سیاسی آنان تأثیر می‌گذارد.
زنان و کودکان؛ آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در بحران
گزارش سازمان ملل تاکید می‌کند که پیامدهای اشغالگری و عملیات نظامی بر زنان، دختران و کودکان فلسطینی آثار عمیق و نامتناسبی داشته است. تخریب خانه‌ها، آوارگی مکرر، محدودیت دسترسی به خدمات درمانی و بهداشتی، ناامنی غذایی و دشواری دسترسی به کمک‌های انسانی، آسیب‌پذیری زنان و دختران را افزایش داده است.
در شرایطی که بخش بزرگی از زیرساخت‌های درمانی و خدمات عمومی آسیب دیده‌است، دسترسی به مراقبت‌های پزشکی و سایر خدمات ضروری با موانع بیشتری روبه‌رو شده است. آوارگی و زندگی در سرپناه‌های نامناسب نیز مشکلات خانوارها را تشدید کرده است.
کودکان نیز از اصلی‌ترین قربانیان حملات نظامی، تخریب خانه‌ها و آوارگی گسترده بوده‌اند. شهادت و زخمی شدن کودکان، محرومیت از آموزش و محدود شدن دسترسی به خدمات ضروری، پیامدهای انسانی بحران را به نسل‌های آینده منتقل می‌کند.
بر اساس آمار ارائه‌شده در گزارش، حدود ۸۰۰ هزار کودک تا پایان مارس ۲۰۲۶ در میان آوارگان غزه قرار داشته‌اند؛ آماری که ابعاد تأثیر بحران بر کودکان و خانواده‌های فلسطینی را نشان می‌دهد.
بازسازی غزه به بیش از ۷۱ میلیارد دلار نیاز دارد
این گزارش با استناد به ارزیابی مشترک سازمان ملل، اتحادیه اروپا و بانک جهانی، نیازهای بازسازی و احیای غزه طی یک دهه آینده را حدود ۷۱.۴ میلیارد دلار برآورد کرده است.
بر اساس این ارزیابی، ۲۶.۳ میلیارد دلار از این مبلغ باید طی ۱۸ ماه نخست برای تأمین نیازهای فوری و آغاز روند بازسازی اختصاص یابد.
خسارت واردشده به زیرساخت‌های فیزیکی غزه حدود ۳۵.۲ میلیارد دلار برآورد شده و زیان‌های اقتصادی و اجتماعی نیز به حدود ۲۲.۷ میلیارد دلار می‌رسد.
این ارقام، ابعاد خسارت‌های واردشده به ساختمان‌ها، شبکه‌های خدماتی، تأسیسات عمومی و فعالیت‌های اقتصادی را نشان می‌دهد؛ خسارت‌هایی که جبران آنها به منابع مالی گسترده و برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز دارد.
با این حال، بازسازی غزه تنها به تأمین منابع مالی و احداث مجدد ساختمان‌ها محدود نمی‌شود. احیای شبکه‌های آب و فاضلاب، بازسازی مراکز درمانی و آموزشی، پاک‌سازی آوارهای آلوده، احیای زمین‌های کشاورزی و ایجاد فرصت‌های شغلی نیز از الزامات بازگشت زندگی اقتصادی و اجتماعی به این منطقه است.
ارزیابی گزارش نشان می‌دهد که جنگ، سطح توسعه انسانی در غزه را حدود ۷۷ سال به عقب رانده است؛ برآوردی که عمق خسارت‌های واردشده به دستاوردهای توسعه‌ای و دشواری احیای شرایط زندگی را برجسته می‌کند.
آتش‌بس به‌تنهایی برای پایان بحران کافی نیست
گزارش کمیسیون اقتصادی و اجتماعی مجمع عمومی سازمان ملل نشان می‌دهد که پیامدهای اشغالگری رژیم صهیونیستی از تلفات انسانی و تخریب‌های مستقیم فراتر رفته و بخش‌های مختلف زندگی اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی فلسطینی‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.
در نوار غزه، تداوم حملات و محدودیت‌ها در کنار تخریب گسترده زیرساخت‌ها، آوارگی میلیون‌ها نفر، کاهش شدید تولید اقتصادی و نابودی بخش عمده زمین‌های کشاورزی، شرایط بازگشت به زندگی عادی را دشوار کرده است. در کرانه باختری و قدس شرقی نیز خشونت شهرک‌نشینان، تخریب منازل، گسترش شهرک‌سازی، مصادره اراضی و محدودیت‌های رفت‌وآمد، معیشت فلسطینیان و امکان توسعه جوامع محلی را تحت فشار قرار داده است. ساکنان عرب جولان سوریه اشغالی نیز با محدودیت‌هایی در دسترسی به زمین و منابع آبی مواجه هستند.
این گزارش بر ضرورت احترام به حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حقوق بشر، تسهیل دسترسی به کمک‌های انسانی، کاهش محدودیت‌های مؤثر بر زندگی غیرنظامیان، حفاظت از منابع طبیعی و فراهم کردن زمینه احیای اقتصادی و بازسازی تأکید دارد.
برآیند داده‌های ارائه‌شده در این سند آن است که برقراری آتش‌بس، هرچند گامی مهم در کاهش درگیری‌ها به شمار می‌رود، به‌تنهایی برای پایان دادن به بحران انسانی و اقتصادی غزه کافی نیست. بازگشت پایدار به زندگی عادی مستلزم توقف خشونت‌ها، دسترسی مؤثر به کمک‌های بشردوستانه، احیای زیرساخت‌های حیاتی و فراهم شدن شرایط لازم برای بازسازی و توسعه اقتصادی است.