یکی از مهم‌ترین نیازهای کودکان برای یادگیری، احساس امنیت روانی است و این احساس زمانی شکل می‌گیرد که کودک بتواند بدون ترس از تحقیر و سرزنش، درباره افکار، احساسات و اشتباهات خود صحبت کند.
به گزارش سایت دیدبان ایران؛ اعظم ربیعی‌کیا روز دوشنبه به بهانه هفته کودک با اشاره به اهمیت سلامت روان کودکان در محیط خانواده و مدرسه اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نیازهای کودکان برای یادگیری و رشد، احساس امنیت روانی است و این احساس زمانی شکل می‌گیرد که کودک بتواند بدون ترس از تحقیر و سرزنش، درباره افکار، احساسات و اشتباهات خود صحبت کند. وی افزود: آموزش باکیفیت تنها به معنای انتقال دانش نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود که دانش‌آموز با آرامش، امید و احساس ارزشمندی بتواند توانایی‌های خود را بشناسد و برای پیشرفت تلاش کند.
مقایسه کودکان؛ آسیبی پنهان به اعتمادبه‌نفس
این دانش‌آموخته دکترای روان‌شناسی عمومی با بیان اینکه مقایسه یکی از چالش‌های تربیتی در خانواده‌ها و مدارس است، گفت: برخی والدین انتظار دارند فرزندانشان همیشه بهترین نمره را بگیرند یا در تمام زمینه‌ها موفق باشند؛ درحالی‌که کودکان از نظر استعداد، علایق، توانایی یادگیری و شرایط خانوادگی با یکدیگر تفاوت دارند. ربیعی‌کیا ادامه داد: قرار نیست همه کودکان مسیر یکسانی را طی کنند یا در آینده به شغل و جایگاه مشابهی برسند. وظیفه بزرگ‌ترها این است که توانایی‌های هر کودک را بشناسند و متناسب با ظرفیت او برای رشدش برنامه‌ریزی کنند.
وی تأکید کرد: وقتی کودک به‌طور مداوم با خواهر، برادر یا همکلاسی خود مقایسه می‌شود، ممکن است به این نتیجه برسد که به‌اندازه کافی خوب نیست. چنین نگرشی می‌تواند احساس ارزشمندی او را کاهش دهد و انگیزه‌اش را برای یادگیری و تلاش تحت تأثیر قرار دهد.
اشتباه کردن حق کودک است
ربیعی‌کیا با تأکید بر ضرورت پرهیز از تحقیر دانش‌آموزان در محیط آموزشی اظهار کرد: کودک حق دارد اشتباه کند، سؤال بپرسد و حتی در برخی موضوعات پاسخ نادرستی بدهد؛ مهم این است که معلم از این موقعیت برای آموزش و تقویت توانایی‌های او استفاده کند. وی افزود: به‌جای استفاده از عباراتی مانند «چقدر بی‌دقت هستی» یا «چرا متوجه نمی‌شوی»، بهتر است معلم با لحنی حمایتگرانه علت مشکل را بررسی کند و فرصت دوباره‌ای برای یادگیری در اختیار دانش‌آموز قرار دهد. این آموزگار با اشاره به اهمیت توجه به پیشرفت فردی دانش‌آموزان گفت: نباید تمام توانایی‌های کودکان را با نمره و کارنامه ارزیابی کرد. تلاش، پشتکار، مهارت‌های ارتباطی و پیشرفت هر دانش‌آموز نسبت به گذشته خودش نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
از پرخاشگری تا گوشه‌گیری؛ تغییر رفتار کودکان را جدی بگیریم
این دانش‌آموخته دکترای روان‌شناسی عمومی با اشاره به اینکه بی‌حوصلگی، کاهش تمرکز، اضطراب و پرخاشگری می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، بیان کرد: گاهی مشکلات خانوادگی، نگرانی‌های شخصی یا دشواری‌های یادگیری بر عملکرد دانش‌آموز تأثیر می‌گذارد؛ بنابراین نباید بدون بررسی شرایط کودک، درباره رفتار او قضاوت کرد.
ربیعی‌کیا ادامه داد: معلم باید در چنین شرایطی به‌جای برچسب زدن، با دانش‌آموز گفت‌وگو کند و در صورت نیاز، با رعایت حریم خصوصی او، از همراهی خانواده و مشاور مدرسه کمک بگیرد. وی با تأکید بر اینکه تشخیص مشکلات و اختلال‌های روان‌شناختی باید به متخصصان مربوط سپرده شود، افزود: تغییرات رفتاری کودکان را نباید نادیده گرفت، اما هر رفتار متفاوتی نیز لزوماً نشانه وجود اختلال نیست.
گفت‌وگو؛ راهی برای نزدیک شدن به دنیای کودکان
ربیعی‌کیا گفت: یکی از راه‌های تقویت ارتباط میان معلم و دانش‌آموز، اختصاص دادن زمانی برای گفت‌وگو و شنیدن احساسات و دیدگاه‌های کودکان است. وی افزود: اگر دانش‌آموزی در ابتدای کلاس بی‌حوصله است یا تمایلی به مشارکت ندارد، معلم می‌تواند به‌جای سرزنش کردن، از او بپرسد چه چیزی باعث شده تمرکز کمتری داشته باشد و آیا تمایل دارد درباره آن صحبت کند.
این آموزگار با بیان اینکه صمیمیت با دانش‌آموزان به معنای کنار گذاشتن چارچوب‌های حرفهای نیست، اظهار کرد: معلم می‌تواند ضمن حفظ اقتدار و مسئولیت خود، فضایی ایجاد کند که دانش‌آموزان در آن احساس کنند نظراتشان شنیده می‌شود و در حل مسائل کلاس نقش دارند.
کودکان در شرایط جنگی به آرامش و اطمینان نیاز دارند
ربیعی‌کیا در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به نگرانی احتمالی کودکان درباره جنگ و پیامدهای آن گفت: خانواده‌ها و معلمان باید به ترس‌های کودکان توجه کنند و اجازه دهند آنها پرسش‌ها و نگرانی‌های خود را بیان کنند. وی افزود: پاسخ‌گویی به پرسش‌های کودکان باید متناسب با سن آنها، صادقانه و به دور از ایجاد ترس بیشتر باشد. همچنین لازم است تا حد امکان از قرار گرفتن کودکان در معرض تصاویر خشونت‌آمیز، اخبار نگران‌کننده و گفت‌وگوهای اضطراب‌آور بزرگسالان جلوگیری شود.
این دانش‌آموخته دکترای روان‌شناسی عمومی تأکید کرد: نباید احساس ترس کودک را کوچک شمرد یا به او گفت که حق ندارد نگران باشد؛ بلکه باید با شنیدن حرفهای او و ارائه اطلاعات متناسب با سنش، کمک کرد احساس کند در محیط خانواده و مدرسه تنها نیست.
احترام به تفاوت‌ها را از کودکی آموزش دهیم
ربیعی‌کیا با اشاره به مواجهه کودکان با تفاوت‌های فرهنگی، اجتماعی و اعتقادی در خانواده و مدرسه اظهار کرد: کودکان باید بیاموزند که تفاوت دیدگاه‌ها لزوماً به معنای دشمنی نیست و می‌توان با وجود اختلاف‌نظر، به یکدیگر احترام گذاشت. وی افزود: مدرسه باید فضایی باشد که هیچ دانش‌آموزی به دلیل تفاوت‌های خانوادگی، فرهنگی یا اعتقادی مورد تمسخر و تبعیض قرار نگیرد. تقویت گفت‌وگو، احترام متقابل و تفکر نقادانه به کودکان کمک می‌کند تا در برخورد با مسائل مختلف، پرسشگری و مسئولیت‌پذیری را بیاموزند.
سلامت روان کودکان، مسئولیتی مشترک
ربیعی‌کیا در پایان با تأکید بر نقش خانواده و مدرسه در شکل‌گیری شخصیت کودکان گفت: والدین و معلمان باید به‌جای تمرکز صرف بر نقاط ضعف، توانایی‌های کودکان را ببینند، به آنها فرصت اظهارنظر بدهند و پیشرفتشان را متناسب با شرایط فردی خودشان ارزیابی کنند.
وی خاطرنشان کرد: گاهی یک نگاه مهربانانه، چند دقیقه گوش دادن به حرفهای کودک یا برخورد درست با یک اشتباه می‌تواند در تقویت احساس امنیت و ارزشمندی او مؤثر باشد؛ بنابراین پیش از آنکه از کودکان انتظار موفقیت داشته باشیم، باید محیطی امن و حمایتگر برای رشد و یادگیری آنها فراهم کنیم.
منبع:ایرنا