امید نیاز، کارگردان سینما و تئاتر، با انتقاد از وضعیت فعلی جشنواره فیلم کودک و نوجوان، هدف این رویداد را مقطعی و محدود به یک هفته دانست و تأکید کرد که در صورت تداوم نداشتن خروجی هنری، تولید نیروی انسانی و پیشرفت در سینمای کودک، بهتر است جشنواره برای مدتی تعطیل و بودجه آن صرف تقویت زیرساخت‌های این حوزه شود.
امید نیاز، کارگردان سینما و تئاتر در گفت‌وگو با میزان درباره جریان‌سازی جشنواره فیلم کودک و نوجوان و اینکه آیا این رویداد به هدفی که برای آن تعریف شده، دست یافته است، گفت: جشنواره کودک و نوجوان در گذشته جریان ساز بود ولی اکنون جریان ساز نیست چون صرفا برگزاری یک جشنواره با چهار روز کنار هم جمع شدن کارگردان‌ها شکل نمی‌گیرد؛ این اتفاق باید دائمی باشد منظورم صرفا جشنواره نیست.
وی افزود: اختصاص اکران، بازه زمانی یا جدول مخصوصی از هر گروه سینمایی به فیلم‌های کودک و نوجوان می‌تواند سازندگان فیلم، سرمایه‌گذاران، تهیه‌کنندگان، کارگردان‌ها و حتی بازیگران را امیدوار کند؛ این اتفاقی است که باید مانند ۱۵ تا ۲۰ سال پیش همچنان ادامه داشته باشد.
نیاز ادامه داد: هرچه جلوتر می‌رویم، سینمای کودک و نوجوان سال‌به‌سال ضعیف‌تر و نحیف‌تر می‌شود؛ درختی که سال‌ها با همت بسیاری از فیلمسازان مهم ایران جان گرفته و ریشه کرده بود، به‌خاطر سیاست‌گذاری‌های غلط و کم‌توجهی، تبدیل به نهالی شده که هر لحظه امکان دارد به فراموشی سپرده شود.
یکی از مهمترین بحث‌های رسیدن اثر هنری به دست مخاطب است
وی درباره مهمترین مصادیق این کم‌توجهی بیان کرد: یکی از مهمترین بحث‌های محصول هنری، رسیدن اثر هنری به دست مخاطب است؛ این اتفاق درباره فیلم‌های کودک و نوجوان نیفتاده است.
نیاز افزود: سینماگران فیلم می‌سازند به امید پخش آن و به امید اینکه کودکان بتوانند آن را ببینند، اما این اتفاق از سوی اسناد بالادستی و سیاست‌گذاران سینمای ایران دنبال نمی‌شود؛ منظورم سیاست‌گذاران جشنواره فیلم کودک و نوجوان نیست، بلکه سیاست‌گذاری کلان سینمای ایران است.
وی ادامه داد: وقتی این اتفاق نمی‌افتد، فیلمساز، نویسنده و کارگردان انگیزه‌ای برای ادامه کار ندارند؛ من آخرین فیلمی را که برای کودکان و نوجوانان ساختم، سال ۱۳۹۲ بود، چون برای این فیلم‌ها اکران صورت نمی‌گرفت.
باید یک گروه سینمایی کودک و نوجوان ایجاد شود
این کارگردان با اشاره به ضرورت اختصاص ظرفیت مشخص اکران برای فیلم‌های کودک و نوجوان گفت: فیلم سینمایی «ب دوازده» من به چند جشنواره خارجی رفت، اما اکران مناسبی برای آن صورت نگرفت؛ باید مانند گروه «الف» یا «ب» یا گروه سینمایی آزادی، یک گروه سینمایی کودک و نوجوان وجود داشته باشد تا سالن‌ها فیلم‌های این حوزه را اکران کنند و این جریان شکل بگیرد.
وی افزود: اگر برای فیلم‌های کودک و نوجوان اکران داشته باشیم و برای سرمایه‌ای که از بخش خصوصی یا حتی بخش دولتی وارد این حوزه می‌شود، امید، آینده و چشم‌اندازی وجود داشته باشد، طبیعتاً جریان شکل می‌گیرد؛ حتی اگر جشنواره کودک و نوجوان هم نباشد، این جریان می‌تواند به وجود بیاید.
جشنواره کودک فدای بی‌سیاستی کلان سینمایی برای فیلم کودک و نوجوان می‌شود
نیاز درباره اینکه این مسئله تا چه اندازه به برگزارکنندگان جشنواره بازمی‌گردد، گفت: جشنواره فیلم کودک و نوجوان را جشنواره‌ای بسیار الکن می‌بینم چون حمایت یعنی جریان سازی البته بخشی از این مسئله به اکران برمی‌گردد، اما باید پرسید آیا برگزارکنندگان جشنواره بعد از پایان رویداد، پیگیر اکران فیلم‌ها شده‌اند یا خیر.
وی افزود: باید پرسید آیا شورای سیاست‌گذاری جشنواره تضمین‌هایی را از بنیاد سینمایی فارابی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری یا دیگر نهادها برای سیاست‌گذاری و فراهم کردن زمینه اکران فیلم‌های کودک و نوجوان گرفته است یا خیر.
این کارگردان ادامه داد: من معتقدم جشنواره کودک فدای بی‌سیاستی کلان سینمایی برای فیلم کودک و نوجوان می‌شود؛ البته خود جشنواره فیلم کودک و نوجوان نیز به‌لحاظ کیفیت آثار دچار مشکل شده و هر کسی که اثری داشته باشد، می‌تواند در آن شرکت کند.
یک زمانی سینمای ایران را در جهان با فیلم‌های کودک و نوجوانش می‌شناختند
وی با اشاره به جایگاه گذشته سینمای کودک و نوجوان ایران در جهان گفت: یک زمانی سینمای ایران را در جهان با فیلم‌های کودک و نوجوانش می‌شناختند؛ افرادی مانند مجید مجیدی، عباس کیارستمی و بسیاری دیگر با فیلم‌های کودک و نوجوان توانستند نام سینمای ایران را در جشنواره‌های مختلف درخشان و مطرح کنند.
نیاز افزود: از جشنواره فیلم کودک و نوجوانی که در گذشته داشتیم، فقط اسمش باقی مانده است؛ این اتفاقی است که هر سال هم ادامه پیدا می‌کند.
خروجی این جشنواره برای استان اصفهان چه بوده است؟
نیاز درباره اینکه نتیجه و تاثیر برگزاری این جشنواره برای شهر اصفهان چه بوده است افزود: من خودم اصفهانی هستم گرچه اکنون آنجا زندگی نمی‌کنم ولی اصفهان با این همه بودجه‌ای که هرساله برای برگزاری جشنواره‌ها هزینه می‌کند، در طول این سال‌ها چه تولید سینمایی داشته است؟ در ۱۰ سال اخیر یک فیلم سینمایی را نام ببرید که خروجی این جشنواره برای استان اصفهان بوده باشد.
این کارگردان با اشاره به ضرورت توجه به ظرفیت‌های بومی اصفهان بیان کرد: برگزاری کارگاه برای کودکان و نوجوانان به‌تنهایی نمی‌تواند خروجی جشنواره محسوب شود؛ باید دید نتیجه این کارگاه‌ها چیست و آیا در نهایت به تولید فیلم و پرورش نیروی انسانی منجر شده است یا خیر.
وی افزود: اگر قرار بود نتیجه این کارگاه‌ها را در آینده ببینیم، در طول حداقل ۱۰ یا ۱۲ سالی که این اتفاق در اصفهان ادامه داشته، باید یک خروجی مشخص ایجاد شده باشد؛ شهرداری اصفهان حداقل باید یک سفارش فیلم داده می‌شد و یک تولید شکل می‌گرفت.
نیاز ادامه داد: مسئولان می‌توانستند با هزینه‌ای که از پول مردم در این وضعیت اقتصادی می‌شود، حداقل دو نیروی انسانی تولید کنند؛ یا از من و امثال من که سال‌ها در اصفهان خون دل خورده بودیم و جشنواره‌های فیلم کودک و نوجوان جهان را دیده بودیم، دعوت کنند و بگویند شما یک فیلم بسازید و ما بودجه آن را تأمین می‌کنیم.
وی درباره نحوه هزینه‌کرد بودجه جشنواره اظهار کرد: برای پنج روز، هنرمندان مهمان می‌شوند، در هتل اقامت می‌کنند و اتفاقات مختلفی هم رخ می‌دهد؛ بعد باید پرسید این جشن و عروسی که برگزار شد، چه اتفاقی افتاد؟ یک‌سری آدم آمدند، غذا خوردند، از هتل استفاده کردند، مردم هم رفتند عکس گرفتند و تمام؛ در نهایت باید دید خروجی واقعی این هزینه‌ها چه بوده است.
جشنواره کودک و نوجوان الکن است
این فیلمساز درباره فلسفه برگزاری جشنواره‌ها گفت: جشنواره یک هدف دارد؛ تبادل اطلاعات، تبادل انرژی و تبادل تجربه‌ها، یادگیری از یکدیگر و در واقع مکانی برای انتقال و به اشتراک گذاشتن تجربه‌ها و رفتن به سمت جلو است و اگر جشنواره سال ۱۴۰۴ را با جشنواره سال ۱۴۰۳ یا سال‌های قبل مقایسه کرد و یک خط روند رسم کرد آیا این جشنواره واقعاً جلو رفته است یا خیر؟
نیاز ادامه داد: وقتی جشنواره جلو نرفته و پیشرو نبوده و نتوانسته تولید نیروی انسانی، تولید هنرمند یا تولید آثار فاخر داشته باشد، این یعنی جشنواره الکن است.
جشنواره باید خروجی هنری مشخص داشته باشد
امید نیاز، کارگردان سینما و تئاتر، درباره ضرورت ایجاد خروجی مشخص از جشنواره فیلم کودک و نوجوان گفت: از جشنواره باید خروجی هنری و خروجی نیروی هنری ایجاد شود؛ باید برای فیلمسازهای شهری که میلیاردها تومان برای برگزاری جشنواره در استان هزینه می‌شود، انگیزه ایجاد کرد.
وی افزود: اگر قرار باشد همین هزینه‌ها صرف برگزاری چند کارگاه شود و تعدادی هنرمند را در کنار استاد، مشاور و کارگردان زبده قرار دهند تا فیلم بسازند و به اکران آن فکر کنند، آیا این اتفاق بهتر از برگزاری جشنواره با این حجم هزینه نیست؟
نیاز ادامه داد: این همه هزینه برای هتل و خوراک می‌شود، در حالی که دو خیابان آن‌طرف‌تر، آدم‌هایی در همین شهر یا شهر دیگر برای یک لقمه نان در زباله‌ها می‌گردند؛ بنابراین باید دید هزینه‌ای که برای جشنواره می‌شود، چه خروجی مشخصی دارد.
جشنواره‌ها باید ایستگاهی برای تجدید قوا و رفتن رو به جلو باشد
وی درباره تعطیلی جشنواره در صورت نداشتن خروجی اظهار کرد: جشنواره‌ها نباید تعطیل شوند؛ بلکه باید ایستگاهی برای تجدید قوا و رفتن به سمت جلو باشد، جشنواره زمانی باید تعطیل شود که خروجی نداشته باشد و به نتیجه هنری منجر نشود؛ وقتی جشنواره خروجی ندارد، پیشرفتی در سینمای کودک و نوجوان حاصل نشده و در همان زمان، دو خیابان آن‌طرف‌تر مردم درگیر مسائل اقتصادی و معیشتی هستند، ضرورتی برای ادامه این شکل از برگزاری جشنواره وجود ندارد.
وی ادامه داد: مگر اینکه بگوییم باید آدم تولید شود، نیروی انسانی تربیت شود، کارگردان ایجاد شود و برای فیلمسازها امید و انگیزه به وجود بیاید؛ همچنین باید فیلم‌ها را در فستیوال‌های دیگر پروموت کرد و زمینه حضورشان در جشنواره‌های خارجی را فراهم کرد.
هزینه جشنواره را صرف اکران فیلم های ساخته شده کنیم
نیاز درباره اینکه اگر تنها یک تصمیم برای نجات سینمای کودک و نوجوان ایران در اختیار داشته باشد، چه خواهد کرد، گفت: اگر قرار باشد یک تصمیم بگیرم، هزینه جشنواره فیلم کودک و نوجوان را صرف اکران فیلم‌هایی می‌کنم که اکنون ساخته شده‌اند.
وی افزود: چند کارگردان دعوت می‌کنم، به چهار فیلمساز سفارش تولید می‌دهم، فیلم‌ها را در جشنواره‌های خارجی پروموت می‌کنم و هزینه جشنواره را برای تبلیغات اکران و گرفتن یک باکس اختصاصی و دائمی از سینمای ایران صرف می‌کنم.
شتابزدگی در برگزاری جشنواره بلای سینمای کودک و نوجوان
این کارگردان درباره راهکار ارتقای کیفیت جشنواره فیلم کودک و نوجوان بیان کرد: برای اینکه جشنواره از نظر کیفیت بالا برود و دوباره به یک جشنواره درخور مانند گذشته تبدیل شود، حداقل باید چند جشنواره تعطیل شوند، بودجه‌های آنها جمع شود، روی نیروی انسانی کار شود و سیاست‌گذاری صورت بگیرد؛ بعد از آن می‌توان یک جشنواره قوی داشت.
وی افزود: این شتابزدگی در برگزاری جشنواره به ضرر سینمای کودک و نوجوان است و باید پیش از برگزاری رویداد، برای خروجی و مسیر آینده آن برنامه‌ریزی کرد.
جشنواره هدف دائمی ندارد
نیاز درباره نبود دبیرخانه دائمی برای جشنواره و تأثیر آن بر روند تولید و ارتباط با فیلمسازان گفت: مسئله فقط نبود دبیرخانه دائمی نیست؛ جشنواره هدف دائمی ندارد و هدف آن مقطعی و یک‌هفته‌ای شده است.
وی افزود: اگر دبیرخانه دائمی وجود داشت و فیلمنامه‌های کودک و نوجوان به‌صورت مستمر به آن ارسال می‌شد و تعامل میان فیلمسازان و دبیرخانه برقرار بود، می‌توانستیم آثار خوب را شناسایی کنیم و این روند به بهتر شدن جشنواره کمک کند.
این کارگردان ادامه داد: مسئله تقریباً مشخص است و برای من دردناک است که هر سال همین موقع رسانه‌ها یاد ما می‌افتند؛ سؤال من این است که شما اصحاب رسانه در طول یک سال کجا بودید؟
نیاز گفت: ما در طول سال در سینما و تئاتر فعالیت می‌کنیم؛ چرا در طول سال یادی از ما نمی‌کنید؟ چرا در طول سال نمی‌پرسید چه خبر است، چه کسی چه کاری انجام می‌دهد و برای حل مسائل این حوزه چه باید کرد؟
این کارگردان با اشاره به شیوه حمایت برخی نهادها از تولید فیلم‌های کودک و نوجوان گفت: معمولاً نزدیک جشنواره که می‌شود، همه کار می‌خواهند و می‌گویند بیایید، دو برابر آن بودجه را می‌دهیم و یک‌ماهه فیلم را بسازید، خود من دو ماه پیش پیشنهاد داشتم که یک فیلم سینمایی بسازم و آن را به جشنواره برسانم؛ اما قبول نکردم، در حالی که قرار است مهرماه جشنواره برگزار شود؛ مگر می‌شود یک اثر هنری را یک یا دو ماه قبل از جشنواره سفارش داد و انتظار داشت به نتیجه مطلوب برسد؟
جشنواره فیلم کودک و نوجوان، علیرغم اسمش دیگر کودک نیست
وی درباره وضعیت سیاست‌گذاری جشنواره فیلم کودک و نوجوان اظهار کرد: جشنواره کودک و نوجوان مثل یک کودک بی سرپرست که از اجبار آن را قبول کرده‌اند و هر کسی که برای مدتی مسئولیت جشنواره را برعهده می‌گیرد، تمام تمرکزش روی همان دوره است و دغدغه‌ای برای رشد این فرزندی که بزرگ و تنومند شده وجود ندارد.
نیاز افزود: جشنواره فیلم کودک و نوجوان، علیرغم اسمش دیگر کودک نیست؛ این جشنواره یک فرزند این سیستم شده و باید آن را دریابند، اما هنوز نگاه کودکانه به جشنواره فیلم کودک و نوجوان وجود دارد.
بازگشت نیاز به سینمای کودک و نوجوان با فیلم قصه های ناتمام
این فیلمساز درباره فیلمنامه جدید خود و اینکه آیا آن را با رویکرد جشنواره سال آینده تولید خواهد کرد، گفت: من فیلمم را برای جشنواره نمی‌سازم؛ جشنواره ندارم، جشنواره ساخته نمی‌شود. من فیلم را می‌سازم تا دغدغه خودم را کار کنم.
وی افزود: این فیلم با عنوان «قصه‌های ناتمام» یک کار بسیار پرزحمت است؛ فیلم آپارتمانی و محدود به یک لوکیشن کوچک نیست و ساخت آن دشواری‌های خودش را دارد، این اثر یک فیلم موزیکال است و ترکیبی از قصه‌های خارجی و ایرانی را در خود دارد؛ از «پینوکیو» و «شرک» گرفته تا «پهلوان پنبه.