نماینده مجلس گفت: در واقع، ساختار نظام با حملات نظامی به‌تنهایی ساقط نمی‌شود؛ بلکه زمانی احتمال تغییر جدی در این زمینه مطرح می‌شود که مردم به خیابان‌ها بیاین...
اقتصاد‌آنلاین: نماینده مجلس گفت: در واقع، ساختار نظام با حملات نظامی به‌تنهایی ساقط نمی‌شود؛ بلکه زمانی احتمال تغییر جدی در این زمینه مطرح می‌شود که مردم به خیابان‌ها بیایند و در شرایط فعلی، تصور نمی‌کنم ایران و آمریکا به تفاهم برسند یا تنش‌ها نیز از سطح کنونی فراتر برود.
روابط تهران و واشنگتن بار دیگر در نقطه‌ای قرار گرفته که هم نشانه‌هایی از تداوم مسیرهای ارتباطی به چشم می‌خورد و هم بر پیچیدگی فضای سیاسی و دیپلماتیک افزوده شده است. در تازه‌ترین تحول، پیامی از سوی آمریکا به ایران رسیده و تهران اکنون در حال بررسی آن است؛ خبری که در کنار اظهارات اخیر دونالد ترامپ و افزایش سطح تنش‌ها، بار دیگر پرسش درباره سرنوشت مناسبات دو کشور و جنگ جاری را به میان آورده است.
در چنین فضایی، صرف ردوبدل شدن پیام‌ها را نمی‌توان به معنای نزدیک شدن دو طرف به توافق یا حتی کاهش اختلافات دانست. آنچه اهمیت دارد، محتوای پیام‌ها، پاسخ تهران و اراده طرفین برای عبور از وضعیتی است که همچنان با بی‌اعتمادی و ابهام همراه است. در این میان، تهران باید درباره پیام دریافتی تصمیم بگیرد؛ تصمیمی که می‌تواند در ترسیم مسیر روزهای آینده مؤثر باشد.
در همین راستا، با احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، درباره پیام اخیر آمریکا، مواضع دو طرف و چشم‌انداز روابط تهران و واشنگتن گفت‌وگو کردیم.
ایران با مفاد تفاهم‌نامه ۱۴ بندی موافق بود، اما آمریکا پایبند نماند/ ترس از «ابهت آمریکا» پس از جنگ از بین رفت
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، درباره سفر هیئت ایرانی به آمریکا و اهداف این سفر گفت: «هیئت ایرانی برای مذاکره و ابلاغ هفت شرط به آمریکا سفر کرد. اگرچه ظاهر ماجرا ابلاغ شروط بود، اما در باطن، موضوع مذاکره مطرح بود و محور اصلی آن نیز بازگشت به همان تفاهم‌نامه ۱۴ بندی اسلام‌آباد بود.»
وی افزود: «ایران با مفاد تفاهم‌نامه ۱۴ بندی موافق بود، زیرا آمریکا این امتیازات را روی کاغذ به ایران داده بود، اما بعد متوجه شد که امتیازات زیادی به ایران داده است. از سوی دیگر، کشورهای عربی، به‌ویژه عربستان و امارات، به آمریکا فشار آوردند تا اجازه ندهد ایران پس از جنگ به رشد چشمگیری دست پیدا کند و به قطب مهم نظامی در منطقه تبدیل شود.»
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ادامه داد: «به همین دلیل، آمریکایی‌ها حاضر نشدند به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بازگردند. از ابتدا نیز قصد واقعی آنها این نبود؛ هرچند روی کاغذ با این تفاهم موافقت کرده بودند، اما در عمل به آن پایبند نماندند.»
بخشایش اردستانی با اشاره به تغییر نگاه فرماندهان ایرانی به توان نظامی آمریکا پس از جنگ اظهار کرد: «پس از این اتفاقات، جسارت و اعتمادبه‌نفس فرماندهان ایرانی افزایش پیدا کرد. در ابتدای جنگ، به‌ویژه در جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه و همچنین در حاشیه جنگ ۱۳ روزه، نوعی نگاه مبتنی بر ابهت آمریکا در ذهن ایرانی‌ها وجود داشت. ایران آمریکا را قدرتی بزرگ می‌دید و تصور می‌شد که این کشور از توان نظامی بسیار بالایی برخوردار است.»
وی با اشاره به برخی تحلیل‌ها در گذشته گفت: «این تصور حتی در میان برخی تحلیلگران، از جمله آقای ظریف، نیز مطرح می‌شد که اگر آمریکا اراده کند، می‌تواند با فشردن یک دکمه تمام تسلیحات ایران را از بین ببرد. چنین تصوری در ذهن ایرانی‌ها و فرماندهان نظامی وجود داشت، اما وقتی جنگ اتفاق افتاد، این ترس تا حد زیادی از بین رفت و برنامه‌ریزی‌های ایران نیز قوی‌تر شد.»
این نماینده مجلس تأکید کرد که پس از این تحولات، نگاه ایران به توان نظامی آمریکا و اسرائیل تغییر کرده و دیگر مانند گذشته برای قدرت نظامی این دو کشور اهمیت و بهای سابق را قائل نیست.
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، درباره دلایل ادامه تهدیدهای آمریکا و اسرائیل علیه ایران گفت: «یکی از دلایل این تهدیدها، مواضعی بود که ایران در برابر حملات احتمالی اتخاذ کرد. برای مثال، اعلام شد که اگر آمریکا تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله کوه گزلا، را هدف قرار دهد، ایران نیز با موشک به تأسیسات دیمونا حمله خواهد کرد. این موضع بر این اساس مطرح شد که اگر بمبی در ایران منفجر شود، امکان پاسخ متقابل و هدف قرار دادن تأسیسات دیمونا در اسرائیل نیز وجود دارد. پیش از این نیز موشک‌هایی به سمت آن منطقه شلیک شده بود و به گفته وی، اتاقک‌های فرماندهی آنجا تقریباً مورد اصابت قرار گرفته بودند.»
وی افزود: «از آن زمان تاکنون، آمریکا بیشتر به سمت جنگ روانی و اقتصادی رفته است. تلاش می‌کند با افزایش هزینه‌های زندگی و گران‌تر شدن سفره مردم، نارضایتی عمومی را افزایش دهد، مردم را در برابر حکومت قرار دهد و فاصله میان جامعه و حاکمیت را بیشتر کند.»
این نماینده مجلس با تأکید بر نقش مردم در شرایط جنگی ادامه داد: «مردم ایران تا زمانی که درگیر جنگ هستند، پشت نظام را خالی نمی‌کنند؛ زیرا در شرایط کنونی، رفتن نظام را با رفتن ایران متفاوت نمی‌بینند.»
بخشایش اردستانی با اشاره به پیشینه تاریخی هویت ملی ایرانیان اظهار کرد: «ایرانی‌ها در طول تاریخ، حتی در دوره حمله اعراب به ایران در زمان ساسانیان، خود را پشتیبان سرزمینشان می‌دانستند. به اعتقاد من، ساسانیان به دلیل ضعف در تحمل شرایط و مواجهه با تحولات آن دوره شکست خوردند. شهید مطهری این دیدگاه را مطرح می‌کند که ایرانی‌ها پیش از پذیرش اسلام، از آن استقبال کردند، اما این گزاره که ایرانی‌ها صرفاً به دلیل علاقه به اسلام آن را پذیرفتند، از نظر من گزاره‌ای غیرعلمی است؛ چراکه ایرانی‌ها از ابتدا دفاع از وطن، حفظ هویت و اصالت ملی را مهم می‌دانستند.»
وی در ادامه به واکنش‌های اجتماعی در زمان بحران‌ها اشاره کرد و گفت: «برای نمونه، در دوران کرونا، سیل و زلزله، هویت ایرانی بروز پیدا می‌کند و مردم با احساس همبستگی به کمک یکدیگر می‌شتابند و از هم حمایت می‌کنند. با این حال، هنگامی که بحران‌هایی مانند جنگ یا زلزله پشت سر گذاشته می‌شود، مردم دوباره نارضایتی‌های خود از حکومت را به شکل‌های مختلف بیان می‌کنند.»
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به تلاش‌های آمریکا و اسرائیل برای افزایش نارضایتی‌های داخلی در ایران گفت: «این یک واقعیت تاریخی است که در شرایط بحران، هویت ملی ایرانیان تقویت می‌شود؛ با این حال، به نظر می‌رسد ترامپ و اسرائیل در شرایط فعلی به دنبال ایجاد قطب‌بندی‌های داخلی و تضعیف معیشت مردم هستند تا فاصله جامعه با نظام افزایش پیدا کند.»
وی افزود: «هدف این است که نارضایتی‌ها به جایی برسد که مردم در قالب اعتراضات صنفی، دانشجویی یا مطالبات مربوط به معیشت، دستمزد و کمبودها به خیابان بیایند. از نگاه من، این یکی از زمینه‌هایی است که آمریکا و اسرائیل می‌توانند برای فشار بر ایران روی آن حساب کنند.»
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس با اشاره به انتخابات پیش‌روی اسرائیل اظهار کرد: «یکی از عواملی که باید در محاسبات فعلی در نظر گرفت، انتخابات اسرائیل است که فکر می‌کنم حدود هفتم آبان برگزار شود. اسرائیل بدش نمی‌آید به ایران حمله کند و ایران نیز در واکنش به این حمله، اقدام متقابلی انجام دهد. در چنین شرایطی، نتانیاهو می‌تواند با استناد به درگیری‌ها و ناامنی‌ها ادعا کند که تنها فردی است که قادر به تأمین امنیت اسرائیل است و با تأکید بر اینکه ایران بزرگ‌ترین دشمن این کشور است، از این فضا برای تأثیرگذاری بر انتخابات استفاده کند.»
بخشایش اردستانی ادامه داد: «از سوی دیگر، انتخابات آمریکا نیز حدود یک هفته پس از انتخابات اسرائیل برگزار می‌شود. اگر در آن مقطع درگیری گسترش پیدا کند و ایران به کشتی‌های نفتی، پایگاه‌ها، پالایشگاه‌ها یا زیرساخت‌های انرژی حمله کند، ممکن است قیمت گازوئیل و سوخت در آمریکا افزایش یابد و این مسئله به ضرر ترامپ تمام شود. البته تصور نمی‌کنم ایران به سمت چنین اقدامی برود؛ زیرا هر دو طرف از ادامه جنگ خسته شده‌اند.»
وی با اشاره به تداوم تهدیدهای نظامی علیه ایران گفت: «با وجود خستگی دو طرف از جنگ، تهدیدها همچنان ادامه دارد و نمی‌توان احتمال وقوع یک اتفاق جدید را به‌طور کامل منتفی دانست. ممکن است آمریکا به حملاتی کوتاه‌مدت، اما شدید علیه ایران فکر کند؛ مشابه اقدامی که در جنگ ۱۲ روزه انجام داد.»
این نماینده مجلس در پایان خاطرنشان کرد: «به نظر من، آمریکا در مقایسه با آنچه در جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه رخ داد، ظرفیت نامحدودی برای وارد کردن آسیب به ایران ندارد؛ هرچند ممکن است در حملات احتمالی، فرماندهان و سطوح عالی رهبری را به شهادت برساند.»
ساختار نظام با حملات نظامی به‌تنهایی ساقط نمی‌شود
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به احتمال تغییر شرایط سیاسی و امنیتی ایران گفت: «در واقع، ساختار نظام با حملات نظامی به‌تنهایی ساقط نمی‌شود؛ بلکه زمانی احتمال تغییر جدی در این زمینه مطرح می‌شود که مردم به خیابان‌ها بیایند.»
وی افزود: «در شرایط فعلی، تصور نمی‌کنم ایران و آمریکا به تفاهم برسند یا تنش‌ها نیز از سطح کنونی فراتر برود. با این حال، هر دو طرف همچنان بازی رسانه‌ای خود را علیه یکدیگر دنبال می‌کنند و تلاش دارند از این طریق بر طرف مقابل تأثیر بگذارند.»
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال حمله هسته‌ای اسرائیل به ایران گفت: «من احتمال استفاده اسرائیل از سلاح هسته‌ای را در شرایط فعلی پایین می‌دانم. اگر اسرائیل در جنگ‌های ۱۲ روزه، ۴۰ روزه و ۱۳ روزه مشارکت نکرده بود، شاید می‌شد گفت که این رژیم به دنبال ایجاد خاورمیانه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای است که در آن تنها خودش از چنین تسلیحاتی برخوردار باشد و از این طریق بر قدرت خود بیفزاید؛ اما اسرائیل به ایران حمله کرد و تأسیسات فردو را نیز هدف قرار داد.»
وی افزود: «با توجه به پیام‌هایی که ایران درباره پاسخ متقابل به حمله احتمالی به تأسیسات هسته‌ای خود، از جمله تأسیسات دیمونا، ارسال کرده است، فکر نمی‌کنم اسرائیل در حال حاضر تمایلی به استفاده از بمب هسته‌ای داشته باشد. البته این ارزیابی بر مبنای تحلیل عقلانی شرایط فعلی است و نمی‌توان احتمال تصمیم‌گیری‌های متفاوت در شرایط بحرانی را به‌طور کامل منتفی دانست. اگر طرف مقابل به بن‌بست‌های جدی برسد، ممکن است حتی به استفاده از سلاح هسته‌ای نیز فکر کند؛ هرچند در شرایط کنونی، چنین تصمیمی را محتمل نمی‌دانم.»
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس با اشاره به برخی اظهارات دونالد ترامپ درباره ایران ادامه داد: «اگرچه گاهی در اظهارات ترامپ نشانه‌هایی از تهدید به استفاده از سلاح‌های هسته‌ای دیده می‌شود، اما این به معنای تصمیم قطعی برای استفاده از آنها نیست. به نظر می‌رسد طرف آمریکایی نیز از این ابزارها برای اعمال فشار روانی استفاده می‌کند.»
بخشایش اردستانی در ادامه با اشاره به برداشت خود از رویکرد آمریکا و اسرائیل در قبال برنامه هسته‌ای ایران اظهار کرد: «به نظر می‌رسد بخشی از پیام‌هایی که از سوی آمریکا و اسرائیل ارسال می‌شود، ممکن است ایران را به سمت حرکت در مسیر دستیابی به سلاح هسته‌ای سوق دهد؛ زیرا آنها بازدارندگی را تا حد زیادی در برخورداری از سلاح هسته‌ای و توان موشکی می‌بینند.»
وی با اشاره به برخی اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره پیامدهای برخورداری ایران از سلاح هسته‌ای گفت: «برای مثال، گفته شده بود که اسرائیل تصور می‌کرد با به شهادت رساندن رهبر ایران، کشور از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) خارج خواهد شد؛ خروجی که می‌تواند زمینه‌ساز حرکت به سمت ساخت سلاح هسته‌ای تلقی شود. همچنین مایک پمپئو پیش‌تر گفته بود آمریکا به کره شمالی حمله نمی‌کند، چون این کشور سلاح هسته‌ای دارد، اما ایران که چنین سلاحی ندارد، در معرض حمله قرار می‌گیرد. ترامپ نیز در اظهاراتی گفته بود که اگر ایران سلاح هسته‌ای داشت، آمریکا هر روز صبح به رهبر عالی ایران می‌گفت صبح بخیر.»
این نماینده مجلس در پایان با اشاره به تفاوت نگاه ایران و کشورهای غربی به مسئله بازدارندگی خاطرنشان کرد: «البته ما در محاسبات خود، علاوه بر ملاحظات نظامی و سیاسی، خداوند، اسلام و ارزش‌های دینی را نیز در نظر می‌گیریم و از این جهت، نگاه ما با نگاه غربی‌ها تفاوت دارد؛ در حالی که آنها بازدارندگی را عمدتاً در برخورداری از سلاح هسته‌ای، توان موشکی و ابزارهای نظامی جست‌وجو می‌کنند.»