دور تازه مذاکرات سه‌جانبه میان روسیه، اوکراین و ایالات متحده، دیروز، سه‌شنبه ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ با میانجی‌گری امارات متحده عربی در ابوظبی آغاز شد. این نخستین نشست حضوری میان نمایندگان مسکو و کی‌یف پس از وقفه‌ای ۹ ماهه است که از توقف مذاکرات در فوریه گذشته تاکنون ادامه داشته است.
بازگشت به میز مذاکره پس از توقف فوریه
دور جدید مذاکرات ابوظبی در حالی آغاز شد که آخرین دور این گفت‌وگوها ۱۷ و ۱۸ فوریه در ژنو و پیش از آن نیز دو دور مذاکره در ژانویه و فوریه در همین شهر ابوظبی برگزار شده بود. وزارت امور خارجه امارات با انتشار بیانیه‌ای رسمی، این نشست را «دور سوم» مذاکرات سه‌جانبه خوانده که با حضور عبدالله بن زاید آل‌نهیان، معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه این کشور رسماً آغاز شد. مقامات اماراتی میزبانی این دور از گفت‌وگوها را نشانه اعتماد جامعه بین‌المللی به نقش میانجیگرانه این کشور در حمایت از راه‌حل‌های سیاسی توصیف کرده‌اند.
ترکیب هیئت‌ها و سطح نمایندگی
ترکیب هیئت‌های اعزامی به ابوظبی نشان‌دهنده افزایش سطح نمایندگی طرفین نسبت به دورهای پیشین است. ریاست هیئت روسیه را ولادیمیر مدینسکی، دستیار رئیس‌جمهور این کشور بر عهده دارد و سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه برای نخستین بار در ترکیب هیئت مذاکره‌کننده مسکو حضور یافته است. هیئت روسی همچنین شامل مقام‌های ارشد نظامی و اطلاعاتی ازجمله رئیس اطلاعات نظامی و معاون رئیس اداره اصلی عملیاتی ستاد کل ارتش است.در سوی دیگر، رستم اومروف، رئیس سرویس اطلاعات خارجی اوکراین، هدایت هیئت کی‌یف را بر عهده دارد. دیگر اعضای این هیئت عبارت‌اند از آندری بودانوف رئیس دفتر ریاست‌جمهوری اوکراین، سرگی کیسلیتسیا معاون اول دفتر ریاست‌جمهوری و نمایندگانی از نهادهای اطلاعاتی و پارلمانی این کشور. هیئت آمریکایی نیز به ریاست استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا و جرد کوشنر، داماد و مشاور ارشد دونالد ترامپ در این نشست حضور دارد.
۲ مسئله اصلی؛ آتش‌بس و امنیت پس از جنگ
بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، مذاکرات ابوظبی حول دو کارگروه موازی سازماندهی شده است. کارگروه نظامی به ریاست ژنرال آلکسوس گرینکویچ، فرمانده فرماندهی اروپایی آمریکا بر نحوه نظارت بر آتش‌بس احتمالی و ترتیبات امنیتی پس از جنگ تمرکز دارد. کارگروه سیاسی نیز به حساس‌ترین موضوع، یعنی مطالبات ارضی اختصاص یافته است؛ موضوعی که در دور فوریه هیچ پیشرفتی در آن حاصل نشد.
جرد کوشنر، یکی از فرستادگان آمریکا پیش از آغاز نشست اعلام کرد هدف اصلی گفت‌وگوها پرداختن به «نگرانی‌های امنیتی پس از جنگ» دو طرف است. چارچوب پیشنهادی آمریکا شامل رایزنی‌های امنیتی، ایجاد خطوط ارتباطی بحران و «اقدامات متقابل برای کاهش تنش» میان مسکو و کی‌یف است. مقامات آمریکایی همچنین فعال‌سازی دوباره شورای ناتو-روسیه را که از سال ۲۰۲۲ عمدتاً متوقف مانده، مطرح کرده‌اند.یک منبع در هیئت مذاکره‌کننده روسیه به رویترز گفت از دید مسکو، محور اصلی این دور از مذاکرات نه صرفاً پرونده اوکراین، بلکه تلاش برای تدوین عناصر اصلی یک «چارچوب امنیتی جدید برای اروپا پس از جنگ» است. این منبع تأکید کرد حل‌وفصل مسئله اوکراین، با وجود اهمیت حیاتی، در مقایسه با هدف ایجاد معماری امنیتی جامع برای سراسر قاره اروپا در اولویت پایین‌تری قرار دارد.
اروپا در اتاق مجاور
یکی از ویژگی‌های قابل توجه این دور از مذاکرات، حضور نمایندگان اروپایی در ابوظبی اما خارج از میز اصلی سه‌جانبه است. پیش از آغاز نشست، هیئت اوکراینی با نمایندگان بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، اتحادیه اروپا و ناتو دیدار و رایزنی کرد تا مواضع خود را هماهنگ کند. فرستادگان آمریکایی نیز جلسه‌ای جداگانه با مقامات اروپایی برگزار کردند.
با این حال، کرملین صراحتاً اعلام کرده در نشست ابوظبی تنها روسیه، آمریکا و اوکراین حضور خواهند داشت و اروپایی‌ها در مذاکرات سه‌جانبه جایگاهی ندارند. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین گفت واشنگتن و کی‌یف هر کدام کانال‌های ارتباطی جداگانه خود را با اروپایی‌ها دارند. این در حالی است که مقامات اروپایی نگران هستند که مسکو بخواهد بدون حضور آن‌ها با واشنگتن بر سر «امنیت جمعیتی» آینده به توافق برسد؛ نگرانی‌ای که پیش از این نیز توسط وزیر خارجه لهستان با هشدار درباره «توافق پشت سر اروپا» بیان شده بود.
انتظارات محتاطانه و موانع پیش رو
ایالات متحده پیش از آغاز مذاکرات موضعی «محافظه‌کارانه امیدوارکننده» گرفته بود. یک مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفت «فرصتی برای پیشرفت معنادار به سمت توافق و پر کردن شکاف‌ها وجود دارد» و بازگرداندن طرفین به میز مذاکره کار آسانی نبوده است. ویتکاف و کوشنر همچنین ممکن است پس از پایان نشست ابوظبی، به مسکو و کی‌یف بروند تا مستقیماً با ولادیمیر پوتین و ولودیمیر زلنسکی گفت‌وگو کنند.با این حال، تحلیلگران درباره دستیابی به پیشرفت بزرگ در این دور دو روزه تردید جدی دارند. مانفرد مانگوت، کارشناس سیاسی اتریشی در گفت‌وگو با Deutschlandfunk گفت روسیه حتی پیشنهادهای آتش‌بس جزئی اوکراین را رد می‌کند و بنابراین نباید انتظار دستاورد بزرگی داشت. با وجود این، او تأکید کرد از سرگیری گفت‌وگوها اهمیت دارد، زیرا در حال حاضر هیچ جایگزینی برای مسیر دیپلماتیک وجود ندارد.نقطه اختلاف اصلی همچنان دونباس است. مسکو خواستار واگذاری کامل منطقه دونتسک به روسیه است، در حالی که کی‌یف بر تثبیت خط مقدم در وضعیت فعلی و حفظ کنترل بر بخش‌هایی که در اختیار دارد، اصرار می‌ورزد. زلنسکی در سخنرانی ویدئویی خود پیش از آغاز مذاکرات گفته بود تیم او در ابوظبی «گام‌های کاهش تنش» را پیشنهاد خواهد کرد و بر نیاز به تضمین‌های امنیتی و منابع برای بازسازی پس از جنگ تأکید کرد. مقامات آمریکایی نیز اعلام کرده‌اند انتظار نمی‌رود نشست ابوظبی به پیشرفت چشمگیر منجر شود و هدف واقع‌بینانه‌تر، ترسیم مواضع طرفین و ساختن چارچوبی برای مذاکرات آینده است.