همشهری آنلاین - حوادث: مرگ مشکوک سوگند، دانش‌آموز ۱۶ساله در کرمانشاه افکار عمومی را متاثر و جریحه‌دار کرد. همزمان بازداشت پدر و مدیر مدرسه سوگند نیز این پرونده را وارد مرحله تازه‌ای کرده و در عین حال بر ابهامات موجود افزود و پرسش‌های زیادی را مطرح کرد. اینکه سوگند به قتل رسیده یا دست به مرگ خودخواسته زده است؟ نقش مدیر مدرسه در آنچه اتفاق افتاده چقدر بوده و اساسا چرا دختری در سن نوجوانی باید به چنین سرنوشت تلخی دچار شود؟

چند روز قبل مسئولان مدرسه‌ای در کرمانشاه پدر یکی از دانش‌آموزان به نام سوگند صیادی را به مدرسه فراخواندند تا با او درباره وضعیت دخترش گفت‌وگو کنند. اما پس از بازگشت پدر و دختر از مدرسه حادثه تلخی رخ داد و سوگند به‌دلیل سقوط از طبقه پنجم ساختمان محل سکونت‌شان جانش را از دست داد. گفته می‌شود سوگند پیش از بازگشت به خانه، به دوستانش گفته بود که نگران رفتار پدرش است. برخی روایت‌های منتشرشده حاکی از این است که سوگند در مدرسه توسط پدرش مورد ضرب و شتم قرار گرفته و روایت‌های دیگری نیز درباره ضرب‌وشتم او و پرت‌شدنش از پنجره خانه توسط پدرش منتشر شده که هنوز هیچ‌یک به‌طور رسمی تأیید نشده است. با وجود این پزشکی قانونی علت فوت دختر نوجوان را صدمات ناشی از سقوط از ارتفاع و شکستگی جمجمه اعلام کرده است.

ابعاد حقوقی مرگ مشکوک سوگند

با گذشت چند روز از این حادثه تلخ حمیدرضا کریمی، دادستان کرمانشاه از بازداشت پدر سوگند به اتهام ضرب و جرح و فعلا قتل و مدیر مدرسه به‌دلیل قصور و سهل‌انگاری خبر داد و در عین حال تأکید کرد دو فرضیه قتل و خودکشی با جدیت در حال بررسی است. درباره ابعاد حقوقی ماجرا به‌خصوص پدر سوگند در این حادثه اظهارنظرهای مختلفی شده اما حلقه مفقوده این ماجرا نقش آموزش و پرورش و مدیر مدرسه در وقوع این حادثه است. برای بررسی ابعاد حقوقی این ماجرا گفت‌وگو کردیم با یوکابد مشفقی، قاضی بازنشسته.

نقش مدیر مدرسه در مرگ سوگند

از نظر قانونی، مدیر مدرسه در قبال حفظ جان، امنیت جسمی و سلامت روانی دانش‌آموزان چه مسئولیت‌هایی دارد؟

مدیر باید در حدود وظایف و امکانات مدرسه، مراقبت متعارف از دانش‌آموزان را انجام دهد و به نشانه‌های معتبر خشونت یا خطر جدی بی‌اعتنا نماند. ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، تهدید سلامت جسمی یا روانی و امنیت طفل را از مصادیق وضعیت مخاطره‌آمیز می‌داند. این تکلیف به‌معنای تضمین جلوگیری از هر حادثه نیست؛ مسئولیت کیفری یا مدنی به احراز وظیفه، امکان اقدام، تقصیر و حسب مورد رابطه سببیت بستگی دارد.

اگر مدیر مدرسه از موضوعی درباره زندگی شخصی دانش‌آموز مطلع شود، آیا بدون بررسی شرایط خانوادگی و احتمال خشونت، مجاز به اطلاع‌رسانی به والدین است؟

اطلاع‌رسانی به والدین درباره امور دانش‌آموز، به‌خودی‌خود همیشه ممنوع نیست؛ اما اگر دانش‌آموز از واکنش خشونت‌آمیز والد بترسد، مدیر باید پیش از تماس، خطر را ارزیابی کند. تماس شتاب‌زده با فردی که احتمال می‌رود منشأ خطر باشد، ممکن است وضعیت را تشدید کند. درصورت وجود قرائن جدی، اولویت با ایمنی دانش‌آموز و ارجاع به مرجع حمایتی ذی‌صلاح است؛ مسئولیت حقوقی مدیر به شرایط و پیامد رفتار بستگی دارد.

اگر سوگند از واکنش پدرش می‌ترسیده، آیا مدیر وظیفه داشته پیش از تماس با پدر، امنیت دانش‌آموز را درنظر بگیرد؟

اگر مدیر از ترس دانش‌آموز و قرائن معتبر خطر آگاه بوده، باید آنها را در تصمیم خود لحاظ می‌کرد. ماده ۳ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، خطر برای امنیت یا سلامت طفل را وضعیت مخاطره‌آمیز می‌شناسد و ماده ۱۷ در شرایط مقرر، تکلیف گزارش خطر شدید و قریب‌الوقوع را پیش‌بینی کرده است. اینکه ترک این اقدامات برای مدیر مسئولیت ایجاد کند، به اثبات آگاهی یا تقصیر، امکان مداخله و رابطه رفتار او با نتیجه بستگی دارد.

اگر ادعای ضرب‌وجرح سوگند توسط پدر در محیط مدرسه صحت داشته باشد، مسئولیت قانونی مدیر و کارکنانی که شاهد ماجرا بوده‌اند چیست؟

ابتدا باید وقوع ضرب‌وجرح، زمان و مکان آن و آگاهی هریک از کارکنان با دلیل احراز شود. ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، در شرایط مقرر، خودداری از گزارش جرم یا خطر شدید و قریب‌الوقوع علیه طفل را قابل مجازات می‌داند. اگر کارکنان امکان متعارف و ایمنِ جلوگیری از ادامه خطر داشته‌اند، ترک اقدام نیز ممکن است بررسی شود. مسئولیت کیفری هر شخص جداگانه سنجیده می‌شود و مسئولیت اداری نیز می‌تواند مستقل از آن مطرح باشد.

آیا اطلاع‌رسانی مدیر به پدر و پیامدهای بعدی آن، درصورت اثبات رابطه سببیت، می‌تواند برای مدیر مسئولیت کیفری ایجاد کند؟

امکان طرح مسئولیت کیفری وجود دارد، اما وقوع حادثه پس از اطلاع‌رسانی، به‌تنهایی تقصیر مدیر را ثابت نمی‌کند. باید وظیفه قانونی یا شغلی، آگاهی یا تقصیر، امکان اقدام و رابطه سببیت بررسی شود. ماده ۲۹۵ قانون مجازات اسلامی درباره تحقق جنایت بر اثر ترک وظیفه در شرایط مقرر قابل توجه است و اگر مرگ غیرعمد ناشی از تقصیر باشد، ماده ۶۱۶ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی نیز ممکن است بررسی شود. احراز عنوان نهایی با مرجع قضایی است.

نقش مدیر مدرسه در مرگ سوگند

عنوان حقوقی قصور و سهل‌انگاری مدیر در چنین پرونده‌ای چیست؟ آیا می‌توان این رفتار را مصداق ترک فعل مجرمانه دانست؟

«قصور» یا «سهل‌انگاری» به‌تنهایی عنوان مجرمانه مستقلی نیست و ممکن است حسب مورد تخلف اداری، تقصیر مدنی یا ترک فعل کیفری باشد. ترک فعل وقتی وصف کیفری پیدا می‌کند که تکلیف به اقدام، امکان انجام آن و سایر عناصر جرم احراز شود. ماده ۲۹۵ قانون مجازات اسلامی در موارد مقرر، ترک وظیفه را در انتساب جنایت مؤثر می‌داند؛ ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان نیز خودداری از گزارش خطرهای مشخص را جرم‌انگاری کرده است.

اگر ثابت شود قصور مدیر در وقوع مرگ سوگند مؤثر بوده، چه اتهاماتی می‌تواند متوجه او شود و مجازات قانونی‌اش چیست؟

عنوان اتهام به وظیفه مدیر، نوع تقصیر و رابطه آن با مرگ بستگی دارد. اگر مرگ غیرعمد ناشی از بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی یا رعایت‌نکردن نظامات باشد، ماده ۶۱۶ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی قابل بررسی است که برای قتل غیرعمدِ مشمول آن حبس یک تا ۳سال و دیه درصورت مطالبه اولیای دم مقرر می‌کند. ترک گزارش خطر نیز با شرایط ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، عنوان جداگانه‌ای دارد. انتساب هر اتهام نیازمند اثبات ارکان قانونی آن است.

در پرونده‌های مشابهی که اطلاع‌رسانی مدرسه به خانواده باعث ترس شدید دانش‌آموز و حتی اقدام به‌خودکشی شده، چگونه می‌توان مسئولیت حقوقی مدیر را بررسی کرد؟

باید مشخص شود مدیر چه می‌دانسته، آیا دانش‌آموز از خطر مشخصی گفته بوده و اطلاع‌رسانی به خانواده با ارزیابی ایمنی انجام شده است یا نه. اظهارات دانش‌آموز، سوابق مدرسه، مکاتبات و نظر کارشناسی درباره رابطه سببیت باید بررسی شوند. اقدام به‌خودکشی یا وقوع مرگ به‌تنهایی، تقصیر مدیر را ثابت نمی‌کند. حسب نتیجه، مسئولیت کیفری، مدنی یا اداری ممکن است جداگانه مطرح شود؛ ازجمله تکلیف گزارش در ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان.